Phân tích Đàn ghita của Lorca — Dàn ý & bài mẫu hay nhất

Phân tích Đàn ghita của Lorca là yêu cầu trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 12 và các kỳ thi THPT Quốc gia. Bài thơ của Thanh Thảo, sáng tác năm 1979 tại Trại sáng tác Quân Khu V (Đà Nẵng) và rút trong tập Khối vuông Rubic (1985), thể hiện niềm xót thương sâu sắc và ngưỡng mộ chân thành trước cái chết bi tráng của thi sĩ thiên tài Tây Ban Nha Federico García Lorca — người nghệ sĩ suốt đời đấu tranh cho tự do, dân chủ và khát vọng cách tân nghệ thuật. Bài viết cung cấp dàn ý chi tiết cùng 3 bài phân tích mẫu hay nhất giúp học sinh ôn thi hiệu quả.

Dàn ý phân tích Đàn ghita của Lorca (Thanh Thảo) chi tiết nhất

I. Mở bài

• Thanh Thảo (sinh 1946, Quảng Ngãi) — nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ, thơ mang tiếng nói người trí thức giàu suy tư, luôn khao khát cách tân thơ Việt sau 1975. Năm 2001 ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
• Bài thơ Đàn ghita của Lorca sáng tác năm 1979 tại Trại sáng tác Quân Khu V (Đà Nẵng), in trong tập Khối vuông Rubic (1985) — tiêu biểu cho phong cách tượng trưng, siêu thực của Thanh Thảo. Lời đề từ mượn câu thơ di chúc của chính Lorca: “khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”.
• Tác phẩm thể hiện nỗi đau trước cái chết oan khuất của García Lorca (1898–1936) và khẳng định sự bất tử của người nghệ sĩ chân chính qua hình tượng tiếng đàn ghita.

II. Thân bài

Luận điểm 1: Hình tượng Lorca — người nghệ sĩ tự do, cô đơn giữa Tây Ban Nha thời phát xít (6 dòng thơ đầu)

• Chuỗi âm thanh mở bài “những tiếng đàn bọt nước / tây ban nha / áo choàng đỏ gắt”: dùng thủ pháp tượng trưng — tiếng đàn (thính giác) được hình dung bằng hình ảnh thị giác “bọt nước” → gợi vẻ đẹp mong manh, dễ vỡ của nghệ thuật
• “Áo choàng đỏ gắt”: hình ảnh kép — vừa là nét văn hóa đấu bò tót đặc trưng của Tây Ban Nha, vừa là ẩn dụ cho đấu trường chính trị khốc liệt mà Lorca lao vào với tư cách chiến sĩ chống phát xít Franco
• Lorca xuất hiện với dáng “đi lang thang về miền đơn độc / với vầng trăng chếnh choáng / trên yên ngựa mỏi mòn” — hình ảnh người du ca Digan cô độc nhưng say mê, hành trình tìm cái đẹp và lý tưởng giữa thế giới bạo tàn
• Kết thúc đoạn: chuỗi láy âm “li-la li-la li-la” — gợi hợp âm ghita, gợi hoa tử đinh hương (li-la) trên thảo nguyên Tây Ban Nha, gợi chuyến du ca thăm thẳm và đơn độc
• Nghệ thuật: kết hợp tượng trưng và siêu thực; hình ảnh giàu tính nhạc; nhịp thơ tự do phóng túng như tiếng đàn ghita

Luận điểm 2: Cái chết bi tráng và oan khuất của Lorca (12 câu thơ tiếp theo)

• “Tây Ban Nha / hát nghêu ngao / bỗng kinh hoàng / áo choàng bê bết đỏ” — cái chết đến đột ngột, bạo tàn; từ “bỗng” đánh dấu bước ngoặt nghiệt ngã; “áo choàng bê bết đỏ” chuyển từ màu đỏ nghệ thuật sang màu đỏ của máu
• Hình ảnh “Lorca bị điệu về bãi bắn / chàng đi như người mộng du”: trạng thái “mộng du” không phải hoảng loạn mà là thái độ hiên ngang, tâm thức nghệ sĩ vẫn đắm chìm trong thế giới nghệ thuật ngay trước cái chết
• Bốn câu tiếng ghita biến tấu liên tiếp — dùng ẩn dụ chuyển đổi cảm giác đặc sắc:
  • “tiếng ghita nâu / bầu trời cô gái ấy” — màu nâu của đất đai, của tình yêu, của tâm hồn trầm tĩnh
  • “tiếng ghita lá xanh biết mấy” — sức sống, tuổi trẻ, màu xanh thảo nguyên
  • “tiếng ghita tròn bọt nước vỡ tan” — cái đẹp tan vỡ, sinh mệnh kết thúc
  • “tiếng ghita ròng ròng máu chảy” — đỉnh điểm bi phẫn; tiếng đàn đã thành tiếng khóc uất hận
• Nghệ thuật: điệp cấu trúc “tiếng ghita…” dồn dập như sóng, cực tả nỗi đau và sự căm phẫn trước tội ác phát xít hủy diệt cái tài, cái đẹp

Luận điểm 3: Niềm xót thương và sự bất tử của Lorca qua tiếng đàn (phần còn lại)

• “Không ai chôn cất tiếng đàn / tiếng đàn như cỏ mọc hoang”: nghịch lý đầy ý nghĩa — thể xác Lorca bị vùi lấp nhưng tiếng đàn (nghệ thuật, tư tưởng) bất diệt, lan tỏa tự nhiên như cỏ hoang không gì ngăn nổi
• “Giọt nước mắt vầng trăng / long lanh trong đáy giếng”: hình ảnh siêu thực — đáy giếng tối tăm nơi phát xít ném xác Lorca lại là nơi ánh trăng nghệ thuật tỏa sáng; cái đẹp không thể bị vùi dập
• Hình ảnh “đường chỉ tay đã đứt”: biểu tượng cho sự kết thúc của số phận hữu hạn; “dòng sông rộng vô cùng”: cuộc đời tinh thần vô biên tiếp tục chảy
• “Lorca bơi sang ngang / trên chiếc ghita màu bạc”: Lorca sang cõi vĩnh hằng nhưng vẫn gắn bó với cây đàn — nghệ thuật là thứ duy nhất chàng mang theo
• Kết thúc: hành động “ném lá bùa, ném trái tim” — sự giải thoát, từ bỏ mọi hệ lụy trần gian; chuỗi âm “li-la li-la li-la” vang lên lần cuối — vòng tròn khép lại, tiếng đàn sống mãi, tên tuổi Lorca bất tử

Luận điểm 4: Đặc sắc nghệ thuật bài thơ Đàn ghita của Lorca

• Thể thơ tự do, không dấu câu, không viết hoa đầu dòng → tạo nhịp điệu linh hoạt như tiếng đàn ghita phiêu bồng
• Hình ảnh tượng trưng — siêu thực: “tiếng đàn bọt nước”, “vầng trăng chếnh choáng”, “đường chỉ tay đã đứt”, “ghita màu bạc” — mỗi hình ảnh mang nhiều lớp nghĩa
• Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: tiếng đàn (âm thanh) được cảm nhận qua màu sắc (nâu, xanh), hình dạng (tròn), thị giác (bọt nước, máu chảy) → làm giàu chiều sâu cảm xúc
• Cấu trúc âm nhạc: chuỗi láy âm “li-la li-la li-la” đầu — cuối tạo kết cấu vòng tròn, bài thơ vừa là thơ vừa là khúc nhạc
• So sánh liên văn bản: Nếu Tây Tiến (Quang Dũng) tạc tượng đài người chiến sĩ bi tráng trong không gian Tổ quốc, Đàn ghita của Lorca xây dựng tượng đài người nghệ sĩ tự do trong không gian siêu thực. Nếu Người lái đò sông Đà (Nguyễn Tuân) ngợi ca người nghệ sĩ qua hành động tài hoa, Thanh Thảo ngợi ca qua hình tượng âm nhạc — cả hai đều thể hiện quan niệm: cái đẹp và tài năng là bất tử.

III. Kết bài

• Khẳng định Đàn ghita của Lorca là khúc tri âm độc đáo của hai tâm hồn nghệ sĩ xuyên qua ranh giới không gian và thời gian, đồng thời là tuyên ngôn về sức sống bất diệt của nghệ thuật chân chính
• Liên hệ: bài thơ ra đời năm 1979 — thời điểm văn học Việt Nam đứng trước yêu cầu đổi mới, tiếng vọng từ Lorca cũng là lời thúc giục Thanh Thảo và thế hệ thơ Việt bước vào con đường cách tân

Phân tích Đàn ghita của Lorca — Bài mẫu số 1 (bài viết chuẩn cấu trúc, lập luận chặt chẽ)

Thanh Thảo đã từng viết rằng:

Tôi hay nghĩ điều chưa thành

Những màu sắc lạ thoáng nhanh qua đầu

Tôi hay xâu chuỗi vào nhau

Những chữ rời rạc như xâu hạt cườm

Có khi dùng sợi chỉ thường

Có khi là một chuỗi cờm không dây

Đoạn thơ viết lên, không chỉ đơn thuần là công việc tỉ mẩn xâu chuỗi hạt cườm mà hơn hết nó còn là công cuộc lao động trí óc, tìm tòi và cách tân thơ ca.

Cả cuộc đời Thanh Thảo là những bước trải nghiệm, thử, tìm, khám phá để cho ra đời những hình thức, nội dung nghệ thuật mới mẻ. Có thể coi tác phẩm Đàn ghita của Lor-ca là mốc đánh dấu cách tân thành công đầu tiên của ông.

Có thể thấy rằng Đàn ghita của Lor-ca là một bài thơ giàu nhạc tính nhất. Để tạo nên những âm thanh, tính nhạc trong tác phẩm của mình Thanh Thảo đã vận dụng, phối hợp rất nhiều yếu tố khác nhau: trùng điệp, thể thơ, nhịp điệu,… Chính cái nhịp điệu này là yếu tố đã góp phần tạo nên cái hay, cái mới mẻ, hấp dẫn cho toàn bộ bài thơ.

Trước hết, khi lựa chọn thể thơ, Thanh Thảo đã lựa chọn thể thơ tự do với những câu thơ dài ngắn khác nhau giúp ông thỏa sức thể hiện những cung bậc tình cảm, cảm xúc của bản thân. Có thể để cho trí tưởng tượng của mình vươn cao, vươn xa hơn.

Bài thơ mở đầu bằng tiếng đàn đầy ngân nga, tha thiết:

những tiếng đàn bọt nước

Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt

li-la li-la li-la

và đồng thời để chuỗi âm thanh đó ngân mãi, vang mãi kết lại bài thơ, âm thanh li-la li-la li-la, cũng là âm thanh khép lại bài thơ. Dù câu chữ đã khép lại, nhưng âm điệu, ý nghĩa của nó vẫn còn vang vọng mãi trong lòng bạn đọc.

Không chỉ vậy, tính nhạc của bài thơ còn được thể hiện trong hình thức trùng điệp của cấu trúc câu:

tiếng ghi ta nâu

bầu trời cô gái ấy

tiếng ghi ta lá xanh biết mấy

tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan

tiếng ghi ta ròng ròng

máu chảy

Tiếng ghi ta lặp đi lặp lại xoáy vào tâm can người đọc, trở thành nỗi ám ảnh khôn nguôi. Tiếng ghi ta nâu, là nâu của đất hay chính là màu sắc của chúng; tiếng ghi ta lá xanh là biểu tượng của xuân thì tươi sắc, hãy là những âm thanh rộn vang của cuộc song; rồi lại đến tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan.

Câu thơ ấy có thể hiểu tiếng ghi-ta mong manh như chính số phận của người nghệ sĩ. Dù nó mang trong mình cái vẹn nguyên, tròn đầy nhưng lại bị các thế lực chà đạp, hủy diệt, vùi dập.

Tiếng ghi ta cũng chính là biểu tượng cho số phận người nghệ sĩ bất hạnh phải sống dưới chế độ độc tài tàn ác. Những câu thơ dài ngắn khác nhau, khi dãn cách, khi dồn dập, đặc biệt là câu thơ cuối cùng chỉ còn lại hai chữ “máu chảy” cho thấy số phận bị kịch và bất hạnh đến tột cùng của người nghệ sĩ.

Đồng thời Thanh thảo cũng rất khéo léo khi sử dụng âm thanh đầy tính tượng thanh “li-la li-la li-la” đề từ đó gợi nên âm hưởng réo rắt vang vọng trong toàn bộ bài thơ.

Nếu như âm thanh đó mở đầu bài thơ kể về cuộc đời đầy tài hoa và bạc mệnh của người nghệ sĩ Lor-ca thì kết thúc bài thơ âm vang đó vẫn vang vọng, để người ta không thôi khắc khoải về người nghệ sĩ đó, để từ đó rút ra những bài học chân chính về nghệ thuật, về cuộc đời.

Có thể thấy chất nhạc trong tác phẩm này được sử dụng hết sức thành công vừa diễn tả, ngợi ca được người nghệ sĩ với cây đàn – người bạn của mình, đồng thời còn tạo ra những dư âm vang vọng lòng người.

Không chỉ là một bài thơ giàu tính nhạc, mà tác phẩm còn giàu chất tạo hình, với những hình ảnh giàu tính biểu tượng, đặc biệt là hình ảnh tiếng đàn.

Tiếng ghi ta được Thanh Thảo ghi lại dưới nhiều hình ảnh, dạng thức khác nhau: là Tiếng ghi ta nâu- bầu trời cô gái ấy khi nó tấu lên khúc ca về tình yêu của Lor-ca dành cho quê hương, nghệ thuật, con người, lí tưởng…;

Tiếng ghi ta lá xanh biết mấy tràn đầy niềm tin và hi vọng cách tân nghệ thuật; nhưng tiếng ghi ta cũng đầy đau đớn, phẫn uất: Tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan/ Tiếng ghi ta ròng ròng- máu chảy.

Đến đây tiếng ghita đã bị đẩy đến cao trào của sự bi phẫn đau thương. Cả cuộc đời người nghệ sĩ Lor-ca hi sinh cho thứ nghệ thuật chân chính, trác tuyệt.

Và đến cuối đời ông cùng thứ nghệ thuật cáo cả đẹp đẽ của mình đã bị chế độ độc tài tiêu diệt không chút xót thương. Tiếng đàn là biểu tượng, là cuộc đời nghệ thuật đầy bi tráng của Lor-ca.

Bên cạnh đó cũng có một số hình ảnh biểu tượng đáng chú ý khác như: “giọt nước mắt vầng trăng/ long lanh trong đáy giếng”. Hình ảnh vừa thực lại vừa có chút gì đó huyền ảo.

Khi Lor-ca bị xử bắn, phe phát xít đã quăng ông xuống giếng. Nhưng đồng thời cũng gợi cho chúng ta liên tưởng dường như thứ nghệ thuật ông để lại (ánh trăng) sẽ mãi mãi không mất đi mà long lanh tỏa rạng.

Theo âm hưởng của tiếng đàn, theo những hình ảnh biểu tượng, chân dung người nghệ sĩ Lor-ca cũng dần được hoàn chỉnh: “Tây Ban Nha/…./chàng đi như người mộng du”.

Trong hành trình cách tân nghệ thuật của mình, Lor-ca đầy đơn độc, nhưng không vì thế mà chùn bước. Dù đến cuối cùng phải đối mặt với họng súng của kẻ thù chàng cũng không màng đến cái chết, để lại niềm tin bất diệt vào thứ nghệ thuật trác tuyệt của mình: “không ai chôn cất tiếng đàn/ tiếng đàn như cỏ mọc hoang”.

Tác phẩm là một cách tân nghệ thuật xuất sắc của Thanh Thảo, cho thấy quá trình tìm tòi và lao động nghệ thuật nghiêm tục của ông.

Có thể thấy, viết bài thơ này, ông đã như hóa thân vào nhân vật để cảm nhận vẻ đpẹ nghệ thuật, nỗi đau mà người nghệ sĩ Lor-ca phải trải qua. Cũng chính vì vậy mà tác phẩm chân thật, giàu cảm xúc hơn bao giờ hết.

Phân tích Đàn ghita của Lorca — Bài mẫu số 2 (đi sâu hình tượng tiếng đàn và nghệ thuật tượng trưng siêu thực)

Thanh Thảo thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nhưng đã tạo được giọng điệu riêng ngay từ khi trình làng thi phẩm đầu tiên “Dấu chân qua trảng cỏ” rồi đến “Những người đi tới biển” sau đó là “Khối vuông ru-bích”.

Ông luôn tìm tòi khám phá sáng tạo tìm cách biểu đạt mới qua hình thức câu thơ tự do đem đến một mĩ cảm hiện đại cho thơ bằng thi ảnh và ngôn từ mới mẻ. Đàn ghita của Lorca là bài thơ tiêu biểu cho kiểu tư duy sáng tạo ấy.

Thanh Thảo mở đầu bài thơ bằng chính di nguyện của Lor-ca “Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”. Đây là một di nguyện vừa thiêng liêng vừa cao thượng.

Anh không muốn suốt đời là cái bóng ngăn cản sự phát triển của những tài năng trẻ của đất nước mình. Đây chính là cái tâm của người nghệ sĩ lớn suốt đời hi sinh cho nghệ thuật và đấu tranh chống phát xít bạo tàn.

Về một ý nghĩa khác Đàn ghita đã gắn với giây phút cuối cùng của cuộc đời Lor-ca. Cái chết của người nghệ sĩ ấy và những phẩm chất tài năng của anh đã bắt gặp hồn thơ Thanh Thảo làm nên thi phẩm tuyệt bút này.

Bài thơ có lối diễn đạt không viết hoa đầu dòng tạo nên một sự liền mạch như một dòng chảy của cảm xúc không có điểm dừng. Sự tài hoa của Thanh Thảo còn làm ta liên tưởng bài thơ như một bản đàn ngân vang với âm thanh “li-la” mênh mang dìu dặt vút cao chắp cánh đưa người nghệ sĩ bay vút lên trên tất cả bạo tàn và chết chóc.

những tiếng đàn bọt nước

Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt

li-la li-la li-la

đi lang thang về miền đơn độc

với vầng trăng chuếnh choáng

trên yên ngựa mỏi mòn

Những câu thơ mở đầu giàu sức gợi mang đến một trường liên tưởng về một đất nước đẹp tươi với tiếng ghi ta làm mê say lòng người những vũ nữ Digan với làn da rám nắng và vũ khúc Flamenco cháy bỏng những trận đấu bò rực lửa và danh dự của người kiếm sĩ và không thể thiếu những miền thảo nguyên bao la xanh bóng nắng.

Giữa nắng và gió giữa bao la thiên địa Lorca hiện lên ngời sáng trong thơ. Sự chuyển đổi cảm giác từ thính giác sang thị giác tạo nên “tiếng đàn bọt nước” đầy biến ảo khi tròn to khi phập phồng thổn thức khi vỡ ra tức tưởi như một “thiên bạc mệnh” có tính dự báo về những chông gai trắc trở mà số phận người nghệ sỹ sẽ phải đón nhận ở phía trước.

Và màu «áo choàng đỏ gắt» tiếp theo sau tiếng đàn bọt nước ấy chính là những trận đấu bò sinh tử. Nhưng đấu trường bò tót ngay trong sự chuyển gam của Thanh Thảo đã trở thành một đấu trường chính trị khổng lồ ngột ngạt căng thẳng đẫm máu của Tây Ban Nha thời đó.

Màu áo của kiếm sĩ “đỏ gắt” lên hay nền chính trị độc tài thân phát xít đang thiêu đốt tự do dân chủ và kiềm hãm sự phát triển của một nền nghệ thuật đang già cỗi.

Đây là một trận chiến lớn giữa một bên là khát vọng dân chủ của nhân dân nói chung của Lor-ca nói riêng với nền chính trị độc tài. Xét trong lĩnh vực nghệ thuật đó là cuộc xung đột giữa khát vọng cách tân của nhà thơ với nền nghệ thuật già nua. Xét ở phương diện nào thì Lorca cũng là một chiến sĩ đơn độc đáng thương.

Giữa lúc trận đấu đang căng thẳng thì bỗng vang lên âm thanh du dương bổng trầm của tiếng đàn: li-la li-la li-la một thanh âm trong trẻo thanh tao quyện hòa mùi hương hoa Lila dìu dịu lan tỏa với những cánh hoa màu tím nồng nàn đầy sức sống giữa khung cảnh bạo tàn và chết chóc.

Đấu trường khốc liệt nhường chỗ cho sự thăng hoa của nghệ thuật. Ai nói nghệ thuật không có sức mạnh. Không ! Nghệ thuật chính là sức mạnh vô địch có thể hóa giải mọi hận thù.

Và chàng nghệ sỹ của chúng ta đang thăng hoa trong bản hòa tấu Ghita đầy lãng mạn. Người đọc như đang dõi mắt theo từng bước chân lãng tử của người nghệ sỹ trên hành trình «lang thang về miền đơn độc» cùng với «vầng trăng – yên ngựa».

Đây là một hệ thống thi ảnh thường bắt gặp trong thơ Lorca chàng kị sỹ một mình trên lưng «con ngựa đen/ vầng trăng đỏ” với những bản đàn ghita phiêu bồng cùng giấc mơ tranh đấu.

Trong thơ Thanh Thảo Lorca hiện lên với dáng điệu «chuếnh choáng». Đây là một hình ảnh mang cái hồn say của người nghệ sỹ không phải cái say tầm thường của những cốc rượu vang đỏ mà là say trong tranh đấu say trong sáng tạo nghệ thuật.

Nếu như chàng Đôn-ki-hô-tê trong trang văn của Xec-van-tec mải miết với giấc mơ hiệp sĩ thì Lorca mãi “mỏi mòn” trong hành trình chống lại tộc ác của bè lũ Phờ-răng-cô.

Nhưng đáng thương thay trong hành trình khát vọng ấy Lorca là một nghệ sĩ cô đơn trong sáng tạo nghệ thuật và cô độc trong chiến đấu. Nhưng không vì thế “con họa mi của xứ Granada lại ngừng hót”. Chàng vẫn “Mãnh liệt như trăm ngàn sư tử/ Vững chắc như cẩm thạch” (Thơ Lorca)

Phân tích Đàn ghita của Lorca — Bài mẫu số 3 (giọng văn giàu cảm xúc, ngắn gọn súc tích)

Thanh Thảo nhà thơ của những suy tư, trăn trở về các vấn đề xã hội, thơ ông giàu chất suy tư, triết lí. Đàn ghi-ta của Lor-ca là một trong những bài thơ như vậy. Đây có thể coi là tác phẩm để đời trong sự nghiệp thơ ca của Thanh Thảo.

Tác phẩm được sáng tác năm 1979, nó là kết tinh từ niềm thương xót vô hạn cũng như sự cảm phục, trân trọng và ngưỡng mộ của Thanh Thảo dành cho Lor-ca. Bài thơ nhanh chóng gây được tiếng vang lớn trong văn học Việt Nam nhờ nội dung đầy tính nhân văn và hình thức nghệ thuật thơ hết sức sáng tạo, mới mẻ.

Thanh Thảo đã đặt cho tác phẩm của mình một nhan đề giản dị nhưng giàu ý nghĩa. Đàn ghi-ta không chỉ là nhạc cụ truyền thống của Tây Ban Nha mà còn được coi là biểu tượng cho nền nghệ thuật ở đất nước này. Còn Lor-ca là nhà thơ, nhạc sĩ, họa sĩ, nhà viết kịch nổi tiếng người Tây Ban Nha, là người đã khởi xướng và thúc đẩy mạnh mẽ những cách tân trong các lĩnh vực nghệ thuật. Với nhan đề này, Thanh Thảo ngầm khẳng định Đàn ghi ta của Lor-ca là biểu tượng cho những cách tân nghệ thuật của người nghệ sĩ thiên tài Lor-ca. Nhan đề đã hé mở hình tượng nghệ thuật trung tâm của bài thơ.

Thanh Thảo đã sử dụng một câu thơ đồng thời cũng là tâm nguyện của Lor-ca trước khi chết để làm lời đề từ cho bài thơ của mình. Lời để từ đã thể hiện tình yêu nghệ thuật say đắm của Lorca. Đồng thời cũng khẳng định tình yêu tha thiết của Lorca với quê hương đất nước. Không chỉ có vậy, lời để từ còn thể hiện quan điểm đầy tính nhân văn trong sáng tạo nghệ thuật. Lor-ca hiểu rằng những cách tân nghệ thuật của mình đến một lúc nào đó là sẽ chướng ngại ngăn cản những người đến sau sáng tạo. Bởi vậy, ông đã căn dặn thế hệ sau phải biết chôn vùi nghệ thuật của ông để đi tới và bước tiếp.

Mở đầu tác phẩm Lor-ca xuất hiện cùng với tiếng đàn bọt nước:

những tiếng đàn bọt nước

Tây ban Nha áo choàng đỏ gắt

Tiếng đàn không chỉ đơn thuần là âm thanh của tiếng ghi ta mà nó còn gợi ra sự nghiệp nghệ thuật đồ sộ, giàu giá trị của Lor-ca, đồng thời đây cũng chính là tiếng lòng của người nghệ sĩ, gửi gắm lại cho hậu thế. Hình ảnh bọt nước cũng là hình ảnh hết sức đặc sắc, gợi cái đẹp lung linh, gợi sự tan biến vào mênh mông, sự tồn tại mong manh, ngắn ngủi… Một câu thơ nhưng có đến hai hình ảnh biểu tượng, nó vừa gợi ra vẻ đẹp trong cảm hứng sáng tạo nghệ thuật, vừa cho thấy số phận mong manh ngắn ngủi, đầy bi kịch của người nghệ sĩ thiên tài Lor-ca.

Câu thơ thứ hai, nhắc trực tiếp đến quê hương của người nghệ sĩ Lor-ca. Gắn liền với địa danh Tây Ban Nha- với hình ảnh Lor-ca là hình ảnh “áo choàng đỏ gắt” mang nhiều nét nghĩa: trước hết về nghĩa thực, gợi ra phông nền văn hóa của đất nước Tây Ban Nha với những trận đấu bò tót nổi tiếng, đẫm máu; nhưng đồng thời cũng gợi nhắc chúng ta đến tính chất dữ dội của một đấu trường đặc biệt- đấu trường chính trị và đấu trường nghệ thuật. Nếu như câu thơ đầu gợi ra vẻ đẹp bi kịch cũng như sinh mệnh ngắn ngủi của người nghệ sĩ, thì câu thơ sâu đã khắc họa sứ mệnh cao cả của người nghệ sĩ. Âm thanh tiếng đàn li la li la vang vọng trong không gian để đưa người đọc đến với hành trình vươn tới lí tưởng của người nghệ sĩ:

đi lang thang về miền đơn độc

với vầng trăng chếnh choáng

trên yên ngựa mỏi mòn

Hành trình vươn đến lí tưởng là hành trình hết sức gian nan, chất chứa cả sự cô đơn, không có điểm dừng. Đây cũng chính là hành trình của Lor-ca trên con đường sáng tạo nghệ thuật. Hành trình ấy tuy có nhiều khó khăn, nhưng đó là hành trình đẹp đẽ. Vầng trăng vốn là biểu tượng nghệ thuật, điều đó cho thấy cái mà Lor-ca hướng đến không phải cuộc sống xa hoa hưởng lạc, mà là tình yêu, niềm đam mê mãnh liệt cho nghệ thuật. Trên hành trình vươn tới lí tưởng trong một thế giới bạo tàn, hình ảnh Lor-ca hiện lên vừa đáng ngưỡng mộ vừa khiến người đọc không khỏi xót thương.

Không đi sâu vào từng tiểu tiết cuộc đời Lor-ca, Thanh Thảo nhấn đậm ngòi bút vào cái chết bi tráng của chàng. Bốn câu thơ đầu là sự đối lập giữa sống và chết:

Tây Ban Nha

Hát nghêu ngao

Bỗng kinh hoàng

Áo choàng bê bết đỏ

Sự sống ở đây chính là Tây Ban Nha với điệu hát nghêu ngao, không gian phóng khoáng, tự do, Lor-ca hiện lên hết sức đẹp đẽ trong khung vảnh đó. Nhưng phía bên kia lại là hiện thực kinh hoàng, là cái chết đẫm máu của người nghệ sĩ tài hoa. “bỗng kinh hoàng” cho thấy sự thảng thốt, hốt hoảng, không thể tin rằng Lor-ca đã bị cái xấu, cái ác bức hại. Cùng với đó là cảm xúc xót thương, căm phẫn đến tận cùng. Lor-ca hiện lên hết sức đáng thương trong bạo lực tàn ác của chế độ độc tài. Trước cái chết ấy, Lor-ca như người mộng du: “Lor-ca bị điệu về bãi bắn/ chàng đi như người mộng du”. Câu 5 là kiểu câu bị động với những thanh trắc là hai dấu nặng đặt cạnh nhau gợi ấn tượng nặng nề, trĩu nặng về cái chết. Nhưng câu 6 lại là kiểu câu chủ động với những thanh bằng liên tiếp đã cho thấy hình ảnh Lor-ca nhanh chóng lấy lại thăng bằng và thái độ chủ động để đi từ hành trình kết thúc sự sống vật chất đến hành trình khởi đầu sự sống tinh thần bất tử.

Lorca đã hi sinh nhưng những kẻ thất bại lại chính là bè lũ phát xít. Bởi chúng chỉ có thể hủy diệt được thân xác của Lorca nhưng không thể hủy diệt được sức sống của anh. Điệp khúc tiếng ghi ta lần lượt xuất hiện, mỗi âm điệu vang lên lại mang nhưng ý nghĩa khác nhau: Tiếng ghi ta nâu- bầu trời cô gái ấy: Tiếng ghi ta tấu lên khúc ca về tình yêu của Lor-ca dành cho quê hương, nghệ thuật, con người, lí tưởng…; Tiếng ghi ta lá xanh biết mấy/ Tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan: Tiếng ghi ta tấu lên khúc ca về vẻ đẹp cũng như nỗi đau của Lor-ca; Tiếng ghi ta ròng ròng- máu chảy: Tiếng ghi-ta được đẩy đến độ cao trào của sự bi phẫn. “tiếng ghi ta” là điệp khúc, đều đặn vang lên 4 lần trong nhịp thơ dồn dập, gửi gắm những tình cảm, tâm sự, nỗi niềm chất chứa của Lor-ca còn mãi vang vọng với hậu thế, như khẳng định sức sống bất diệt của Lor-ca.

Mười ba câu thơ cuối cùng là những suy tư của tác giả về cuộc đời, sự nghiệp và sự ra đi của Lor-ca. Tiếng đàn là biểu tượng của nghệ thuật, là biểu tượng cho lí tưởng đấu tranh vì những điều tốt đẹp của Lor-ca bởi vậy không ai nỡ “chôn cất tiếng đàn”. Bởi vậy, Thanh Thảo đã so sánh tiếng đàn như cỏ mọc hoang, tức nó có sức sống mạnh mẽ, sức lan tỏa mãnh liệt, bất diệt, không gì có thể ngăn cản nổi. Dù Lorca hi sinh tiếng đàn của ông còn mãi với hậu thế. Cũng chính bởi vậy vầng trăng – cái đẹp, dù bị chôn vùi nơi đáy giếng vẫn tỏa rạng nơi tối tăm, lạnh lẽo, ánh sáng lí tưởng nghệ thuật không bao giờ bị vùi lấp.

Hình ảnh đường chỉ tay đứt là một ám chỉ về sự sống vật chất đã chất dứt, và cuộc đời vô hạn vẫn không ngừng chảy trôi: “Dòng sông rộng vô cùng”. Trong tương quan với câu thơ trên, hình ảnh thơ dễ gợi một cảm giác bi quan. Nhưng Lor-ca đã vượt lên trên những lẽ thường tình ấy, ông dung cây đàn ghita để vượt lên mỗi cái hữu hạn, vượt lên cái ngắn ngủi của đời người để vươn đến cõi vô cùng, bất tử.

“chàng ném lá bùa cô gái Di-gan/ vào xoáy nước/chàng ném trái tim mình/vào lặng yên bất chợt/li-la li-la li-la…”. Hành động vô cùng mạnh mẽ quyết liệt, ném “lá bùa” vào “xoáy nước” với tinh thần sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy. Nhưng đồng thời cũng “ném trái tim mình- vào lặng yên”- vào sự lãng quên là hi sinh sự sống của mình để dọn đường cho hậu thế vươn tới những đỉnh cao mới trong nghệ thuật. Sau sự ra đi “lặng yên” của Lor-ca, “bất chợt” vang lên chuỗi hợp âm “li-la li-la li-la” lan tỏa, ngân nga.

Bài thơ mang đậm phong cách thơ siêu thực: hình ảnh thơ có tính tượng trưng cao độ, bài thơ có hình thức âm thanh, câu thơ không vần, không dấu, không viết hoa đầu dòng,… ; những tương phản gay gắt được sử dụng liên tiếp;… Cho thấy sự cách tân nghệ thuật sâu sắc của Thanh thảo.

Bằng những hình ảnh tượng trưng cao độ, Thanh Thảo đã tái hiện chân thực và gợi cảm vẻ đẹp của hình tượng Lorca. Đồng thời thể hiện tiếng lòng tri âm của một người nghệ sĩ với một người nghệ sĩ. Và thể hiện triết lí nghệ thuật của Thanh Thảo: mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, sức sống của nghệ thuật làm nên sự bất tử của người nghệ sĩ.

Đàn ghita của Lorca của Thanh Thảo khẳng định chân lý nghệ thuật cốt lõi: sức mạnh tinh thần và tài năng sáng tạo của người nghệ sĩ không thể bị hủy diệt, dù thể xác đã về cõi vĩnh hằng. Sức mạnh nghệ thuật nằm ở hệ thống hình ảnh tượng trưng — siêu thực độc đáo, thể thơ tự do giàu chất nhạc, và ẩn dụ chuyển đổi cảm giác bậc thầy. Đây là tác phẩm học sinh cần nắm vững cả chiều sâu tư tưởng lẫn đặc sắc nghệ thuật để đạt điểm cao trong kỳ thi THPT Quốc gia.