Dùi đục là gì? 🔨 Ý nghĩa, cách dùng Dùi đục
Dùi đục là gì? Dùi đục là cụm từ trong thành ngữ “dùi đục chấm mắm cáy”, ý chỉ hai người hoặc hai vật có tính cách, phẩm chất tương đồng, thường mang nghĩa tiêu cực khi nói về sự xứng đôi giữa những người cùng tật xấu. Đây là cách nói dân gian đầy hình ảnh và hài hước. Cùng tìm hiểu nguồn gốc, ý nghĩa và cách sử dụng thành ngữ này nhé!
Dùi đục nghĩa là gì?
“Dùi đục” là phần đầu của thành ngữ “dùi đục chấm mắm cáy”, nghĩa là hai người hoặc hai vật có cùng tính chất, phẩm chất tương xứng với nhau — thường dùng để châm biếm sự “xứng đôi” giữa những người cùng tật xấu hoặc cùng hoàn cảnh éo le.
Trong thành ngữ này:
Về nghĩa đen: Dùi đục là dụng cụ thô, cứng dùng trong mộc; mắm cáy là loại mắm làm từ cáy (một loại cua nhỏ), có vị mặn chát, thô sơ. Hai thứ đều không tinh tế, khi kết hợp lại thành một cặp “tương xứng” theo kiểu thô với thô.
Về nghĩa bóng: Thành ngữ ám chỉ hai người có tính cách, hoàn cảnh hoặc phẩm chất ngang nhau — thường là tiêu cực. Ví dụ: hai người cùng lười biếng, cùng gian xảo gặp nhau thì gọi là “dùi đục chấm mắm cáy”.
Trong giao tiếp hiện đại: Cụm từ “dùi đục” đôi khi được dùng độc lập để trêu đùa ai đó tìm được người “môn đăng hộ đối” theo nghĩa hài hước.
Nguồn gốc và xuất xứ của “Dùi đục”
Thành ngữ “dùi đục chấm mắm cáy” có nguồn gốc từ đời sống dân gian Việt Nam, xuất hiện trong ngôn ngữ nông thôn Bắc Bộ từ xa xưa. Hình ảnh dùi đục và mắm cáy đều là vật dụng quen thuộc, bình dân, phản ánh lối nói ví von đặc trưng của người Việt.
Sử dụng “dùi đục” khi muốn nhận xét về sự tương xứng (thường mang tính châm biếm) giữa hai đối tượng.
Dùi đục sử dụng trong trường hợp nào?
Dùng “dùi đục” hoặc “dùi đục chấm mắm cáy” khi nhận xét hai người có tính cách, phẩm chất hoặc hoàn cảnh tương đồng — thường theo hướng trêu đùa hoặc châm biếm nhẹ nhàng.
Các ví dụ, trường hợp và ngữ cảnh sử dụng “Dùi đục”
Dưới đây là các ví dụ giúp bạn hiểu rõ cách dùng thành ngữ “dùi đục chấm mắm cáy” trong giao tiếp:
Ví dụ 1: “Hai đứa nó lười như nhau, đúng là dùi đục chấm mắm cáy!”
Phân tích: Châm biếm hai người cùng có tật lười biếng, xứng đôi với nhau.
Ví dụ 2: “Vợ chồng nhà ấy đều keo kiệt, dùi đục gặp mắm cáy rồi.”
Phân tích: Nhận xét hai vợ chồng có cùng tính xấu là keo kiệt.
Ví dụ 3: “Công ty toàn người hay nói xấu nhau, dùi đục chấm mắm cáy cả đám.”
Phân tích: Mở rộng nghĩa, chỉ một nhóm người có chung tật xấu.
Ví dụ 4: “Hai ông bạn thân hay nhậu quá, đúng kiểu dùi đục chấm mắm cáy.”
Phân tích: Trêu đùa nhẹ nhàng về hai người có cùng sở thích (nhậu nhẹt).
Ví dụ 5: “Nó tìm được người yêu cũng nghịch ngợm như nó, dùi đục gặp mắm cáy thật!”
Phân tích: Dùng theo nghĩa vui vẻ, không quá tiêu cực.
Từ đồng nghĩa và trái nghĩa với “Dùi đục chấm mắm cáy”
Dưới đây là bảng tổng hợp các cụm từ đồng nghĩa và trái nghĩa với “dùi đục chấm mắm cáy”:
| Từ Đồng Nghĩa | Từ Trái Nghĩa |
|---|---|
| Nồi nào úp vung nấy | Trái dấu hút nhau |
| Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã | Không cùng đẳng cấp |
| Cùng hội cùng thuyền | Khác xa nhau |
| Xứng đôi vừa lứa | Lệch pha |
| Một cặp trời sinh | Không môn đăng hộ đối |
Dịch “Dùi đục chấm mắm cáy” sang các ngôn ngữ
| Tiếng Việt | Tiếng Trung | Tiếng Anh | Tiếng Nhật | Tiếng Hàn |
|---|---|---|---|---|
| Dùi đục chấm mắm cáy | 一丘之貉 (Yī qiū zhī hé) | Birds of a feather | 類は友を呼ぶ (Rui wa tomo wo yobu) | 유유상종 (Yuyu-sangjong) |
Kết luận
Dùi đục là gì? Tóm lại, “dùi đục chấm mắm cáy” là thành ngữ dân gian chỉ sự tương xứng giữa hai người cùng tính cách — thường mang nghĩa châm biếm hài hước trong giao tiếp.
