Em cần làm gì để bảo vệ môi trường biển? Giải pháp cho học sinh

Em cần làm gì để bảo vệ môi trường biển — câu trả lời bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất trong cuộc sống hằng ngày: không xả rác ra biển, giảm sử dụng đồ nhựa dùng một lần, tham gia dọn dẹp bờ biển và tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường cho người xung quanh. Mỗi hành động cá nhân, khi được nhân lên bởi hàng triệu người, sẽ tạo ra sự thay đổi thực sự cho đại dương.

Em cần làm gì để bảo vệ môi trường biển?

Có ba nhóm hành động cốt lõi mà bất kỳ ai — từ học sinh tiểu học đến người trưởng thành — đều có thể thực hiện ngay:

Nhóm 1 — Giảm nguồn rác: Hạn chế dùng túi nilon, ống hút nhựa, hộp xốp; ưu tiên túi vải, bình đựng nước cá nhân, đồ dùng tái sử dụng. Nhóm 2 — Không xả thải ra biển và sông: Không vứt rác bừa bãi tại bãi biển, bờ sông; không đổ nước thải chưa qua xử lý ra môi trường. Nhóm 3 — Hành động cộng đồng: Tham gia dọn dẹp bờ biển, tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường và phản ánh các hành vi vi phạm theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020.

Vì sao phải bảo vệ môi trường biển ngay bây giờ — thực trạng đáng báo động tại Việt Nam

Việt Nam là quốc gia biển với đường bờ biển dài hơn 3.260 km, vùng biển đảo chứa khoảng 11.000 loài sinh vật trong hơn 20 kiểu hệ sinh thái điển hình. Tuy nhiên, môi trường biển đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng chưa có dấu hiệu giảm.

Theo số liệu của Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam công bố tại Diễn đàn “Giảm thiểu rác thải nhựa đại dương” (2/2024): mỗi năm Việt Nam thải ra khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa, trong đó 0,28–0,73 triệu tấn bị đưa ra biển — nhưng chỉ 27% được tái chế.

Rác thải nhựa chiếm 95,4% tổng lượng chất thải rắn trên bờ biển Việt Nam, trung bình 81 mảnh nhựa trên mỗi mét bờ biển. Việt Nam hiện đứng thứ 4 thế giới về lượng rác thải nhựa đổ ra đại dương, chiếm khoảng 6% tổng lượng rác thải nhựa biển toàn cầu. Sợi vi nhựa đã được tìm thấy trong 12/24 loài cá thương mại ở Vịnh Bắc Bộ — điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người qua chuỗi thực phẩm.

Giảm rác thải nhựa — hành động quan trọng nhất để bảo vệ biển

Rác thải nhựa là mối đe dọa số một đối với môi trường biển vì túi nilon cần hàng trăm năm mới phân hủy, trong khi các mảnh vi nhựa len lỏi vào cơ thể sinh vật biển và quay trở lại bàn ăn của con người. Dưới đây là những việc cụ thể em có thể làm để cắt giảm rác nhựa từ nguồn:

• Mang túi vải khi đi chợ và siêu thị — thay thế hoàn toàn túi nilon dùng một lần. Trung bình mỗi hộ gia đình Việt Nam dùng 1 kg túi nilon/tháng và hơn 80% bị thải bỏ ngay sau lần dùng đầu tiên.
• Dùng bình đựng nước cá nhân — không mua nước đóng chai nhựa, thay bằng bình inox hoặc nhựa tái sử dụng để giảm hàng trăm chai nhựa mỗi năm.
• Từ chối ống hút nhựa — chuyển sang ống hút giấy, ống tre, hoặc không dùng ống hút khi có thể.
• Không dùng hộp xốp và đồ nhựa dùng một lần khi mua đồ ăn mang về — mang hộp đựng của riêng mình.
• Phân loại rác tại nguồn — bỏ rác nhựa riêng để các cơ sở tái chế có thể thu gom và xử lý, thay vì rác lẫn lộn bị chôn lấp hoặc trôi ra biển.

Theo mục tiêu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn trong Kế hoạch hành động quản lý rác thải nhựa đại dương ngành thủy sản giai đoạn 2020–2030: Việt Nam phấn đấu giảm 75% rác thải nhựa trên biển vào năm 2030 và 100% khu bảo tồn biển không còn rác thải nhựa.

10 việc học sinh có thể làm ngay để bảo vệ môi trường biển

Không cần chờ lớn lên hay có nhiều tiền, học sinh ở mọi lứa tuổi đều có thể hành động bảo vệ biển qua những việc làm thiết thực sau:

• Không vứt rác xuống biển, sông, hồ — ngay cả những mảnh giấy nhỏ cũng có thể theo dòng chảy ra đại dương.
• Tham gia ngày dọn dẹp bờ biển do trường học, địa phương hoặc các tổ chức như WWF-Việt Nam, Greenpeace tổ chức.
• Nói không với đồ nhựa dùng một lần tại các buổi dã ngoại, picnic, sinh nhật — mang đồ dùng cá nhân tái sử dụng.
• Tuyên truyền cho bạn bè và gia đình về tác hại của rác thải nhựa đối với sinh vật biển qua bài thuyết trình, tờ rơi hoặc mạng xã hội.
• Học và chia sẻ kiến thức về hệ sinh thái biển — rạn san hô, rừng ngập mặn, cỏ biển là những “lá phổi” của đại dương cần được bảo vệ.
• Không mua các sản phẩm từ động vật biển quý hiếm như san hô, vỏ sò, đồi mồi, cá ngựa — đây là hành vi được pháp luật nghiêm cấm theo Luật Bảo vệ môi trường 2020.
• Tiết kiệm điện và nước — giảm tiêu thụ năng lượng đồng nghĩa với giảm CO₂ phát thải, làm chậm quá trình axit hóa đại dương đang hủy hoại rạn san hô.
• Phản ánh, tố cáo hành vi xả thải trái phép ra biển và sông đến cơ quan chức năng địa phương.
• Tham gia các cuộc thi viết, vẽ tranh về bảo vệ biển — lan tỏa thông điệp xanh đến cộng đồng rộng hơn.
• Chọn sản phẩm thủy hải sản có nguồn gốc bền vững — ưu tiên hải sản có chứng nhận MSC (Marine Stewardship Council) hoặc từ nguồn khai thác hợp pháp, không dùng phương pháp đánh bắt hủy diệt.

Khi đi du lịch biển, em cần làm gì để không gây hại?

Du lịch biển mang lại những trải nghiệm tuyệt vời, nhưng cũng là một trong những nguồn gây ô nhiễm biển nếu du khách thiếu ý thức. Vài nguyên tắc đơn giản sẽ giúp chuyến đi trở nên có ý nghĩa hơn.

Trước tiên, không vứt rác trên bãi cát hay xuống biển — mang theo túi thu gom rác riêng và bỏ vào thùng đúng nơi quy định. Nếu thấy rác trên bãi biển, hãy nhặt và bỏ vào thùng ngay cả khi đó không phải rác của mình — một hành động nhỏ tạo ảnh hưởng lớn cho người xung quanh.

Khi lặn hay bơi, không chạm tay vào san hô, không bẻ gãy hay mang san hô về làm kỷ niệm — một rạn san hô mất hàng chục năm để phục hồi. Không bắt, mua hay ăn các loài hải sản quý hiếm có tên trong Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

Nên chọn các đơn vị du lịch sinh thái có cam kết bảo vệ môi trường, hạn chế dùng kem chống nắng chứa oxybenzone và octinoxate — các hóa chất này được chứng minh gây hại cho san hô. Một số khu vực như Vườn Quốc gia Côn Đảo và Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm đã cấm sử dụng kem chống nắng hóa học trong vùng biển bảo tồn.

Tuyên truyền và hành động cộng đồng — sức mạnh nhân lên từ mỗi cá nhân

Mỗi học sinh không chỉ là người hành động mà còn là “đại sứ” lan tỏa ý thức bảo vệ biển trong cộng đồng. Những cách tuyên truyền thiết thực phù hợp với lứa tuổi học sinh bao gồm:

1. Chia sẻ thông tin trên mạng xã hội — đăng bài về tác hại của rác nhựa, hình ảnh biển sạch và biển ô nhiễm để tạo nhận thức cho bạn bè và người thân.
2. Tổ chức hoặc tham gia nhóm dọn biển tại địa phương — Chương trình “Ngày Đại dương Thế giới” (8/6 hàng năm) là dịp để tham gia các hoạt động cộng đồng có tổ chức.
3. Thuyết phục gia đình thay đổi thói quen tiêu dùng — không dùng ống hút nhựa, mang túi vải, chọn sản phẩm có bao bì thân thiện môi trường.
4. Vận động bạn bè tẩy chay sản phẩm từ động vật biển quý hiếm — không mua, không chụp ảnh kỷ niệm với các loài cần bảo vệ.
5. Tham gia các chương trình giáo dục môi trường do WWF-Việt Nam, UNEP, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam tổ chức — nâng cao kiến thức để tuyên truyền chính xác hơn.

Khi 30 triệu học sinh và sinh viên Việt Nam đồng loạt từ chối một chiếc túi nilon, lượng rác nhựa thải ra môi trường mỗi tháng sẽ giảm đi hàng chục nghìn tấn — đây là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của hành động tập thể.

So sánh: Hành động cá nhân và chính sách nhà nước trong bảo vệ môi trường biển

Nhiều bạn trẻ thắc mắc: “Hành động của một mình mình liệu có tạo ra sự khác biệt?” — câu trả lời là có, nhưng cần hiểu đúng vai trò của từng cấp độ hành động:

Chính sách tốt cần người dân thực thi — và người dân có ý thức sẽ tạo áp lực để chính sách được ban hành và thực thi nghiêm túc hơn. Hai yếu tố này không thể tách rời trong cuộc chiến bảo vệ môi trường biển.

Câu hỏi thường gặp về em cần làm gì để bảo vệ môi trường biển

Học sinh tiểu học có thể bảo vệ môi trường biển bằng cách nào?

Học sinh nhỏ có thể bắt đầu bằng cách không vứt rác bừa bãi và nhắc nhở người thân giảm dùng túi nilon.

Tại sao không nên dùng ống hút nhựa khi đi biển?

Ống hút nhựa nhẹ, dễ bay theo gió ra biển và là một trong những vật thể gây ngạt thở cho rùa biển và cá heo.

Có tổ chức nào em có thể tham gia để bảo vệ môi trường biển không?

WWF-Việt Nam, Greenpeace Việt Nam và Cục Biển và Hải đảo Việt Nam thường xuyên tổ chức các chiến dịch thu gom rác biển.

Mua hải sản quý hiếm bị xử lý như thế nào?

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, mua bán động vật biển quý hiếm là hành vi bị nghiêm cấm, có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự.

Kem chống nắng có ảnh hưởng đến san hô không?

Có. Oxybenzone và octinoxate trong kem chống nắng hóa học gây tẩy trắng và làm chết san hô; nên chọn kem chống nắng khoáng (mineral sunscreen) khi lặn biển.

Bảo vệ môi trường biển không phải trách nhiệm của một mình ai — đó là sứ mệnh chung của từng người, từng gia đình, từng thế hệ. Với hơn 3.260 km bờ biển, Việt Nam sở hữu một trong những vùng biển đẹp và đa dạng sinh học nhất Đông Nam Á. Giữ gìn kho báu này cho thế hệ mai sau bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất ngay hôm nay — một chiếc túi vải, một lần nhặt rác, một lời nói với bạn bè về ý thức bảo vệ biển.