Tác giả tác phẩm Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Tác giả tác phẩm Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát là kiến thức trọng tâm trong chương trình Ngữ văn lớp 7 bộ Chân trời sáng tạo. Tản văn do nhà thơ Y Phương (tên thật: Hứa Vĩnh Sước, 1948–2022) sáng tác, trích từ tập tản văn Tháng Giêng – tháng Giêng một vòng dao quắm, thể hiện tình yêu tha thiết và niềm tự hào sâu sắc của người con dân tộc Tày đối với sản vật đặc trưng của quê hương Trùng Khánh, Cao Bằng. Bài viết tổng hợp đầy đủ thông tin về tác giả Y Phương, thể loại, hoàn cảnh sáng tác, bố cục, tóm tắt, giá trị nội dung, nghệ thuật và những nhận định tiêu biểu về tác phẩm.

Tác giả Y Phương — tiểu sử và phong cách sáng tác

Dưới đây là những thông tin quan trọng nhất về cuộc đời và sự nghiệp của nhà thơ Y Phương — một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của thơ ca dân tộc thiểu số Việt Nam hiện đại.

Y Phương là nhà thơ có phong cách sáng tác độc đáo và nhất quán, bắt nguồn sâu xa từ văn hóa dân tộc Tày vùng núi Cao Bằng. Tác phẩm của ông thể hiện vẻ đẹp chân thật, trong sáng, mạnh mẽ theo cách nhìn và cách nghĩ đặc trưng của người miền núi — không vay mượn, không cầu kỳ kiểu cách, mà giàu hình ảnh cụ thể, sống động từ đời sống thực.

Ngôn ngữ thơ văn Y Phương mang dấu ấn song ngữ Tày–Việt: ông khéo léo lồng ghép hồn cốt, tư duy và văn hóa Tày vào tiếng Việt, tạo nên một thứ ngôn từ vừa dân dã vừa tinh tế. Ông cũng nổi tiếng với lối viết khoáng đạt, tự do, không gò bó vào khuôn mẫu — tâm niệm sống của ông: “Cuộc đời tôi sống và viết như tờ giấy này, có thể nhàu nát và rách nhưng không mất lề.”

Trong văn học Việt Nam hiện đại, Y Phương được mệnh danh là người “kê cao quê hương” bằng thơ. Ông thuộc số ít nhà văn dân tộc thiểu số Việt Nam có tác phẩm dịch và xuất bản tại Hoa Kỳ, Đức, Thụy Điển, Italia, Hàn Quốc; đồng thời được ghi danh trong Dictionary of Literary Biography (Từ điển Tiểu sử Văn học, phần Southeast Asian Writers).

Tác phẩm Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Để nắm vững kiến thức về tản văn Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát, cần hiểu rõ các thông tin nền về thể loại, xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác và cấu trúc văn bản.

Thể loại Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Văn bản thuộc thể loại tản văn — một thể loại văn xuôi trữ tình với dung lượng ngắn, cảm xúc chủ quan đậm nét và ngôn ngữ giàu chất thơ. Phương thức biểu đạt chính là biểu cảm, kết hợp linh hoạt tự sự (kể chuyện về hạt dẻ, rừng dẻ) và nghị luận (nêu ý kiến, đề xuất phát triển du lịch). Đây là đặc trưng của tản văn hiện đại: vừa tả cảnh vừa bộc lộ cảm xúc, suy ngẫm của cái tôi tác giả.

Hoàn cảnh sáng tác Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Văn bản Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát được Y Phương sáng tác trong giai đoạn ông viết về quê hương Trùng Khánh — vùng đất ông sinh ra và lớn lên. Tác phẩm nằm trong tập tản văn Tháng Giêng – tháng Giêng một vòng dao quắm — tập sách được Bằng khen của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2010. Văn bản sau đó được tuyển chọn đưa vào SGK Ngữ văn 7, bộ Chân trời sáng tạo, thuộc bài học về chủ đề thiên nhiên và tản văn, học kì I. Nhan đề tác phẩm gợi lên bối cảnh mùa thu tại huyện Trùng Khánh, Cao Bằng — nơi nổi tiếng với đặc sản hạt dẻ thơm ngon, chỉ có vào mùa thu.

Phương thức biểu đạt Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm. Ngoài ra, tác giả Y Phương kết hợp tự sự (kể về quá trình hạt dẻ chín, hình ảnh gà mổ hạt, chồn hương leo cây) và nghị luận (đề xuất biến rừng dẻ thành điểm du lịch văn hóa). Sự hòa quyện ba phương thức này tạo nên một văn bản vừa sinh động vừa giàu tình cảm — đặc trưng của tản văn Y Phương.

Tóm tắt Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Tản văn mở đầu bằng lời khẳng định đầy tự hào của Y Phương: không đâu trên đất nước ta có giống hạt dẻ (mác lịch) ngon ngọt và thơm bùi như ở Trùng Khánh. Tác giả miêu tả tỉ mỉ đặc điểm của hạt dẻ — tròn đều, vỏ màu nâu tía khi chín, thịt giòn tan ngọt thanh khi còn tươi — và khẳng định hạt dẻ Trùng Khánh mang đi nơi khác trồng sẽ mất hương vị vì nó gắn liền với thổ nhưỡng và con người nơi đây. Món cốm trộn hạt dẻ được nâng lên thành đặc sản sang trọng dùng để khoản đãi quý khách. Tiếp theo, tác giả vẽ nên bức tranh rừng dẻ mùa thu tuyệt đẹp: hạt dẻ rơi rơi như mưa màu nâu, lá rừng lao xao, nắng chiều sánh vàng như mật — một bản nhạc mùa thu không thể quên. Ông chia sẻ cảnh thú vị khi đàn gà mổ hạt dẻ mà không được, lũ chồn hương đêm leo cây chỉ để hít hương dẻ. Cuối tản văn, Y Phương bày tỏ mong muốn phát triển rừng dẻ thành điểm du lịch, rồi kết lại bằng hình ảnh người mẹ nướng hạt dẻ dưới rừng — biểu tượng của sự gắn kết bền chặt giữa con người và thiên nhiên Trùng Khánh.

Bố cục tác phẩm Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Tản văn Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát được chia thành 3 phần theo dòng cảm xúc và mạch tư duy của tác giả Y Phương.

Giá trị nội dung và nghệ thuật Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Tản văn Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát của Y Phương là một tác phẩm nhỏ nhưng đậm đà bản sắc, mang những giá trị sâu sắc cả về nội dung lẫn nghệ thuật.

Giá trị nội dung Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Bức tranh thiên nhiên và sản vật quê hương độc đáo: Qua ngòi bút Y Phương, hạt dẻ Trùng Khánh không chỉ là một thứ quả bình thường mà trở thành biểu tượng của vùng đất và con người Cao Bằng. Tác giả truyền đến người đọc cảm giác tự hào chính đáng: không đâu có giống mác lịch ngon ngọt và thơm bùi như ở Trùng Khánh. Đây là cái tôi trữ tình mạnh mẽ, đầy tự tôn dân tộc.

Mối quan hệ gắn kết giữa con người và thiên nhiên: Tản văn thể hiện triết lý sống chan hòa với tự nhiên của người dân miền núi. Hạt dẻ Trùng Khánh thơm ngon không chỉ vì thổ nhưỡng mà còn vì được trồng và chăm bón bởi những con người sống hồn nhiên, không tính toán, không bon chen, không thù hận. Đất và người là một — đây là thông điệp nhân văn cốt lõi của tác phẩm.

Tình yêu quê hương tha thiết và cụ thể: Khác với lối viết về quê hương chung chung, Y Phương gắn tình yêu quê hương vào một đặc sản rất cụ thể — hạt dẻ mùa thu. Tình cảm đó được thể hiện qua từng chi tiết sinh động: âm thanh hạt dẻ rơi, mùi hương dẻ, cảnh gà mổ hạt, hình ảnh mẹ ngồi nướng dẻ. Tất cả tạo nên một ký ức quê hương không thể nào quên.

Giá trị nghệ thuật Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát

Ngôn ngữ giàu hình ảnh, chất thơ và nhạc điệu: Y Phương viết tản văn như viết thơ — câu văn ngắn, nhịp linh hoạt, hình ảnh cụ thể mà gợi cảm. Các câu như “Hạt dẻ rơi rơi rơi như mưa màu nâu”, “Nắng chiều quê tôi sánh vàng như mật bủa lấy rừng vàng” có sức gợi mạnh, chạm đến giác quan và cảm xúc người đọc.

Cái tôi trữ tình độc đáo, tinh tế: Y Phương sử dụng ngôi thứ nhất (tôi, quê tôi) xuyên suốt, tạo nên một cái tôi trữ tình vừa gần gũi vừa đậm cá tính. Cái nhìn của ông về hạt dẻ mang tính phát hiện: không nhìn hạt dẻ như một vật vô tri mà nghe nó “hát”, cảm nhận nó “biết” thổ nhưỡng, “biết” chủ nhân — đây là tư duy thơ ca đặc trưng của người dân tộc Tày sống gần gũi với tự nhiên.

Nghệ thuật nhân hóa và so sánh sáng tạo: Tác giả nhân hóa hạt dẻ (hạt dẻ hát), nhân hóa lá rừng (lá rừng bật lên tiếng cười), so sánh táo bạo và thú vị (khói đốt đồng đâm thẳng lên trời như cây sào). Những hình ảnh này mang hơi thở văn hóa Tày — lối tư duy hình ảnh hóa mọi sự vật trong tự nhiên.

Giọng văn hồn nhiên, dí dỏm xen lẫn trữ tình: Đoạn tả đàn gà mổ hạt (một phát trúng, mười một phát trượt) hay lũ chồn hương leo cây chỉ để hít lấy hít để hương dẻ cho đỡ thèm mang lại nụ cười nhẹ nhàng, thể hiện tâm hồn hóm hỉnh, yêu đời của người viết. Đây là đặc điểm ít trang đối thủ chú ý — nhưng lại là nét rất riêng của Y Phương.

Những nhận định hay về Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát của Y Phương

Dưới đây là một số nhận định tiêu biểu của các nhà nghiên cứu, nhà phê bình và chính tác giả về tác phẩm và về phong cách Y Phương.

“Chất thơ sung mãn, lối viết khoáng đạt giàu hình ảnh, giàu sắc thái dung hòa con người với tự nhiên đã tạo cho thơ Y Phương có sức sống rất bền. Đó chính là giá trị nhân văn làm nên vẻ đẹp của phong cách thơ Y Phương.” — Nhận định của giới nghiên cứu văn học

“Y Phương là người có quan niệm sống, quan niệm nghệ thuật một cách rõ ràng — một nhà thơ có tư tưởng, có quan niệm nghệ thuật là biểu hiện của một nhà thơ lớn.” — Nhà phê bình văn học

“Lê Minh Khuê là một trong những cây bút sung sức… Lê Minh Khuê là một cây bút trẻ xông xáo trong những năm chống Mỹ. Chị đã có ý thức chuyển nhanh sang thời kỳ mới.” — Nhận định này thuộc về tác giả khác. Về Y Phương, GS. Hà Minh Đức từng nhận xét: “Y Phương là một cây bút dân tộc thiểu số tiêu biểu, thể hiện vẻ đẹp chân thực và mạnh mẽ của con người và thiên nhiên vùng cao.”

“Nhà thơ Y Phương là người dân tộc Tày — tôi luôn cảm thấy những ngọn gió và những câu hát tháng Giêng từ núi cao cố hương ông cũng theo ông về chốn đô thành. Những ngọn gió và những câu hát tháng Giêng ấy ban ngày bị chìm khuất trong ồn ĩ của người và xe nơi thành phố, nhưng đêm đêm lại trỗi dậy thổi qua ngôi nhà ông.” — Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều (Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam)

“Cuộc đời tôi sống và viết như tờ giấy này, có thể nhàu nát và rách nhưng không mất lề.” — Y Phương — tâm niệm nghề nghiệp nhất quán suốt hơn 50 năm cầm bút

“Văn bản Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát thể hiện tình cảm say mê, tự hào của tác giả đối với hạt dẻ, rừng dẻ và niềm mong muốn được giao hòa với thiên nhiên — đây là chủ đề trữ tình đặc sắc và gần gũi với học sinh.” — SGK Ngữ văn 7, Chân trời sáng tạo

Y Phương (1948–2022) — nhà thơ dân tộc Tày của núi rừng Trùng Khánh, Cao Bằng — đã để lại dấu ấn sâu đậm trong văn học Việt Nam bằng ngôn ngữ chân thật, hình ảnh sống động và tình yêu quê hương tha thiết. Tản văn Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát là một trong những tác phẩm kết tinh vẻ đẹp đó — bức tranh thiên nhiên Trùng Khánh và triết lý gắn kết con người với đất trời. Đây là kiến thức không thể thiếu trong chương trình Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo để học sinh ôn tập và đạt kết quả tốt.