Soạn bài Những kinh nghiệm dân gian về thời tiết
Mục lục
Soạn bài Những kinh nghiệm dân gian về thời tiết (Tục ngữ Việt Nam) giúp học sinh chuẩn bị bài trước khi lên lớp trong chương trình Ngữ văn 7 — bộ sách Chân trời sáng tạo (trang 29–31, Tập 2, Bài 6: Bài học cuộc sống — vị trí: Văn bản mở đầu bài 6, đọc trước Những kinh nghiệm dân gian về lao động sản xuất và Những kinh nghiệm dân gian về con người và xã hội). Đây là chùm bảy câu tục ngữ về thời tiết — phản ánh khả năng quan sát thiên nhiên tinh tế và dự báo thời tiết bằng kinh nghiệm dân gian của cha ông ta từ ngàn đời. Bảy câu tục ngữ đúc kết những kinh nghiệm cụ thể: về độ dài ngày đêm theo mùa (Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng / Ngày tháng mười chưa cười đã tối); về hiện tượng trời mưa nắng ảnh hưởng đến thời gian (Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa); về dự báo mưa qua sinh vật (Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm; Kiến tha lũ bò lên cao, thế nào cũng có mưa rào rất to); về dấu hiệu trời dông bão (Tháng bảy heo may, chuột bò ra cắn dây); về màu sắc bầu trời báo thời tiết (Ráng mỡ gà, ai có nhà thì giữ) — tất cả ngắn gọn, có vần điệu, hình ảnh sinh động, dễ nhớ và rất hữu ích trong đời sống thực tiễn. Bài viết hướng dẫn trả lời đầy đủ câu hỏi phần Trước khi đọc, Đọc hiểu và Sau khi đọc theo SGK mới.
Trước khi đọc Những kinh nghiệm dân gian về thời tiết
Câu hỏi (trang 29 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Thiên nhiên tác động như thế nào đến cuộc sống của chúng ta?
Trả lời:
Thiên nhiên có tác động to lớn đến cuộc sống của chúng ta trong mọi hoạt động từ cuộc sống sinh hoạt đến hoạt động sản xuất.
Đọc hiểu Những kinh nghiệm dân gian về thời tiết
Câu 1 (trang 30 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Những dấu hiệu nào giúp em nhận biết các câu trong văn bản trên là tục ngữ?
Trả lời:
Dựa vào các đặc điểm của tục ngữ:
– Thường ngắn gọn (câu ngắn nhất gồm 4 chữ, câu dài có thể trên dưới 16 chữ)
– Có nhịp điệu, hình ảnh.
– Hầu hết đều có vần và thường là vần lưng.
– Đó là những câu được sử dụng trong lời nói hằng ngày. Có nội dung, tục ngữ thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về thiên nhiên, lao động sản xuất, con người và xã hội.
Câu 2 (trang 30 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Các câu tục ngữ trên cùng nói về điều gì?
Trả lời:
Các câu tục ngữ trên cùng nói về những kinh nghiệm trong dân gian về thời tiết được nhân dân đúc kết và ứng dụng vào hoạt động sản xuất cùng cuộc sống thường ngày.
Câu 3 (trang 30 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Điền số chữ, số dòng, số vế của các câu tục ngữ số 2,4,6 vào bảng sau:
| Câu | Số chữ | Số dòng | Số vế |
| 1 | 8 | 1 | 2 |
| 2 | |||
| 4 | |||
| 6 |
Trả lời:
| Câu | Số chữ | Số dòng | Số vế |
| 1 | 8 | 1 | 2 |
| 2 | 8 | 1 | 2 |
| 4 | 13 | 1 | 3 |
| 6 | 14 | 2 | 2 |
Câu 4 (trang 30 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Xác định các cặp vần từ câu tục ngữ số 2 đến số 6 và điền vào bảng dưới đây:
| Câu | Cặp vần | Loại vần |
| 1 | Trưa – mưa | Vần cách |
| 2 | ||
| 3 | ||
| 4 | ||
| 5 | ||
| 6 |
Nhận xét về tác dụng của vần trong các câu tục ngữ nêu trên.
Trả lời:
| Câu | Cặp vần | Loại vần |
| 1 | Trưa – mưa | Vần cách |
| 2 | Hạn – tán | Vần cách |
| 3 | May – bay | Vần cách |
| 4 | Đài – Hai | Vần cách |
| 5 | Mưa – vừa | Vần cách |
| 6 | Năm – nằm; Mười – cười | Vần cách |
Câu 5 (trang 31 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Về hình thức, câu tục ngữ số 5 có gì khác biệt so với các câu còn lại?
Trả lời:
Về hình thức, câu tục ngữ số 5 khác những câu còn lại ở sự cân xứng các vế câu.
Câu 6 (trang 31 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Theo em, các câu tục ngữ trên đây có thể giúp ích gì cho con người trong cuộc sống?
Trả lời:
Theo em, các câu tục ngữ trên đây đã giúp ích cho con người trong cuộc sống trong việc dự đoán thời tiết để sắp xếp công việc cũng như sản xuất cho phù hợp.
Câu 7 (trang 31 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Em hãy hình dung một tình huống giao tiếp có thể sử dụng các câu tục ngữ trên. Sau đó, viết một đoạn đối thoại hoặc một đoạn văn về tình huống này với độ dài khoảng 5,6 câu.
Trả lời:
Bầu trời thật khó hiểu, chỗ thì âm u chỗ lại bừng sáng. Em ra sân ngắm trời, băn khoăn không biết thời tiết ra sao để sắp xếp các việc vào buổi chiều. Vừa lúc đó, bà em từ trong nhà đi ra, em hỏi bà:
– Bà ơi, thời tiết khó hiểu quá!
– Sao cháu lại nói vậy?
– Nhìn lên bầu trời mà cháu không biết sẽ mưa hay nắng ạ.
Bà cười hiền từ rồi nói:
– Cháu hãy nhìn những chú chuồn chuồn nhé:
“Chuồn chuồn bay thấp thì mưa,
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm”
Em cảm ơn bà vì điều bổ ích và thú vị!
Sau khi đọc Những kinh nghiệm dân gian về thời tiết
Những câu tục ngữ về thiên nhiên đã phản ánh, truyền đạt những kinh nghiệm quý báu của nhân dân trong việc quan sát các hiện tượng thiên nhiên. Những kinh nghiệm ấy là “túi khôn” của nhân dân nhưng chỉ có tính chất tương đối chính xác vì không ít kinh nghiệm được tổng kết chủ yếu dựa vào quan sát.
Những kinh nghiệm dân gian về thời tiết là chùm tục ngữ đặc sắc phản ánh trí tuệ quan sát thiên nhiên phi thường của người Việt xưa — khi không có thiết bị dự báo thời tiết hiện đại, cha ông ta đã dựa vào hành vi của chuồn chuồn, kiến, chuột, màu sắc ráng trời và ánh sao đêm để dự báo mưa nắng gió bão một cách khá chính xác, được khoa học ngày nay lý giải có cơ sở. Những câu tục ngữ này không chỉ là tri thức thực tiễn mà còn là tình yêu thiên nhiên và tinh thần khoa học tự phát của nhân dân. Tác phẩm là trọng tâm mở đầu chương trình Ngữ văn 7 Bài 6 (Chân trời sáng tạo, Tập 2). Nắm vững nội dung soạn bài sẽ giúp học sinh phân tích tốt đặc điểm tục ngữ và tự tin làm bài kiểm tra đạt điểm cao.