Soạn bài Bàn về đọc sách Chu Quang Tiềm đầy đủ
Mục lục
Soạn bài Bàn về đọc sách của Chu Quang Tiềm (1897–1986) giúp học sinh chuẩn bị bài trước khi lên lớp trong chương trình Ngữ văn 9 — bộ sách Cánh diều (trang 119, Tập 1 — vị trí: Văn bản chính) và SGK cũ (trang 3–7, Tập 2, Bài 1); đây cũng là văn bản đọc mở rộng theo thể loại trong Ngữ văn 7 — bộ sách Chân trời sáng tạo (Bài 6: Bài học cuộc sống). Văn bản trích từ tập Danh nhân Trung Quốc bàn về niềm vui nỗi buồn của việc đọc sách (NXB Hội Nhà văn, Bắc Kinh, 1995 — Trần Đình Sử dịch). Chu Quang Tiềm (1897–1986) là nhà mĩ học và lý luận văn học nổi tiếng Trung Quốc; bài Bàn về đọc sách là kết quả của cả đời tích lũy và chiêm nghiệm, những lời tâm huyết muốn truyền lại cho thế hệ sau. Đây là văn bản nghị luận bàn về ba vấn đề cốt lõi: tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách; những khó khăn và nguy hại dễ gặp trong việc đọc sách hiện nay (đọc tràn lan, không chọn lọc, đọc nhiều mà không chắc); và phương pháp đọc sách hiệu quả — chọn sách tinh, không tham nhiều, kết hợp đọc rộng và đọc sâu, đọc chuyên môn song hành với đọc phổ thông. Bài viết hướng dẫn trả lời đầy đủ câu hỏi phần Trước khi đọc, Đọc hiểu và Sau khi đọc theo SGK mới.
Trước khi đọc Bàn về đọc sách
Yêu cầu (trang 115 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1):
– Xem lại phần Kiến thức ngữ văn, những yêu cầu khi đọc văn bản nghị luận xã hội đã học ở các lớp trước (chú ý tới luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng, các biện pháp nghệ thuật) đẻ vận dụng vào đọc hiểu văn bản này.
– Đọc trước văn bản Bàn về đọc sách, tìm hiểu thêm thông tin về tác giả Chu Quang Tiềm.
– Chuẩn bị ý kiến của em để trao đổi trước lớp về cách đọc sách hiệu quả.
Trả lời
– Thông tin về tác giả Chu Quang Tiềm:
+ Chu Quang Tiềm (1897-1986), tên khai sinh là Tự Mạnh Thực
+ Quê quán: Đông Thành- An Huy-Trung Quốc
+ Ông là nhà mĩ học và lí luận học nổi tiếng của Trung Quốc.
+ Ông là danh nhân lớn, học vấn cao, là tác giả của nhiều bài chính luận nổi tiếng.
+ Những tác phẩm, tập sách của Chu Quang Tiềm là nguồn tài liệu phong phú, mang trong đó văn phong trong sáng và có sức ảnh hưởng sâu rộng đối với thế giới học thuật và văn nghệ. Một số tác phẩm tiêu biểu của Chu Quang Tiềm như: “Tâm lí học văn nghệ”, “Bàn về thơ”, “Bàn về đọc sách” …
– Cách đọc sách hiệu quả:
+ Xác định mục đích đọc sách.
+ Xem lời giới thiệu, lời tựa, lời nói đầu.
+ Xem lời kết luận và tóm tắt ở cuối sách.
+ Đọc các bài bình luận về cuốn sách.
Đọc hiểu Bàn về đọc sách
Câu 1 (trang 115 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Chú ý cách lập luận của tác giả khi đặt vấn đề.
Trả lời:
Tác giả đưa ra cách lập luận: “không chỉ… nhưng” được nhắc đi nhắc lại nhiều lần, nhằm nhấn mạnh việc đọc sách là vô cùng quan trọng.
Câu 2 (trang 115 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Quan điểm của tác giả thể hiện như thế nào trong câu văn này?
Trả lời:
– Quan điểm của tác giả: đọc sách có mối quan hệ mật thiết, là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.
Câu 3 (trang 116 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Chú ý cách tác giả lật ngược vấn đề để khẳng định ý kiến.
Trả lời:
– Tác giả đưa ra những nguy hại:
+ Sách nhiều khiến người ta không chuyên sâu, không biết nghiền ngẫm.
+ Sách nhiều khó lựa chọn, người đọc dễ lạc hướng, lãng phí thời gian.
+ Không tham đọc nhiều, đọc lung tung, phải đọc kĩ những cuốn thực sự có giá trị.
+ …
Câu 4 (trang 116 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Cách lập luận của tác giả có gì thú vị?
Trả lời:
+ Tác giả diễn giải thông tin một cách thấu tình đạt lý,
+ Sử dụng các thành ngữ, phép so sánh liên tưởng thú vị
+ …
Câu 5 (trang 116 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Tác giả thể hiện thái độ như thế nào trước việc đọc sách?
Trả lời:
– Không nên đọc lướt qua, vừa đọc phải vừa suy ngẫm.
– Không nên đọc một cách tràn lan, quyển nào có cũng đọc mà phải đọc một cách có kế hoạch và hệ thống.
-…
Câu 6 (trang 117 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Chú ý câu văn, hình ảnh bộc lộ thái độ của tác giả.
Trả lời:
Câu văn, hình ảnh bộc lộ thái độ của tác giả:
– Thế gian có biết bao người đọc sách chỉ đề trang trí bộ mặt như kẻ trọc phú khoe của chỉ biết lấy nhiều làm quý.
– Đối với việc học tập, cách đó chỉ là lừa mình dối người, đối với việc làm người thì cách đó thể hiện phẩm chất tầm thường, thấp kém.
– …
Câu 7 (trang 117 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Quan điểm của tác giả ở đây có mâu thuẫn với quan điểm đã nêu ở phần trước không? Vì sao?
Trả lời:
Quan điểm ở phần này không mâu thuẫn với quan điểm ở phần trước vì tác giả đã chia nhỏ các loại sách cho phù hợp với nhu cầu của người đọc
Câu 8 (trang 117 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Chú ý tác dụng của những hình ảnh so sánh.
Trả lời:
– Làm cho lời văn sinh động, hấp dẫn hơn.
– Gợi ra sự liên tưởng, giúp người đọc dễ hình dung.
– …
Sau khi đọc Bàn về đọc sách
Tác phẩm nói về việc khẳng định đọc sách là con đường quan trọng để tích lũy, nâng cao học vấn. Đồng thời nói đến việc đọc sách cần có kế hoạch, mục đích để lựa chọn sách cũng như cách đọc một cách khoa học, hợp lí.
Câu 1 (trang 118 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Xác định luận đề của văn bản Bàn về đọc sách. Để triển khai luận đề này, tác giả đã đưa ra những luận điểm nào?
Trả lời:
– Luận đề: Bàn về giá trị của sách và cách đọc sách.
– Luận điểm:
+ Tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách.
+ Những khó khăn, nguy hại trong việc đọc sách.
+ Phương pháp lựa chọn và đọc sách hiệu quả
Câu 2 (trang 118 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Chỉ ra những lí lẽ trong phần (1) của văn bản. Nhận xét về những lí lẽ đó.
Trả lời:
– Sách chứa đựng nhiều tri thức từ ngàn đời.
– Sách bao gồm tất cả các lĩnh vực của đời sống vì vậy nó là bách khoa toàn thư, là tài nguyên vô tận.
– Đọc sách là cách tốt nhất để tiếp thu kinh nghiệm, chuẩn bị hành trang để khám phá thế giới.
=> Lí lẽ thuyết phục, xác đáng hấp dẫn người đọc.
Câu 3 (trang 118 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Trong phần (2), tác giả cho rằng “sách nhiều khiến người ta không chuyên sâu”, “sách nhiều dễ khiến người đọc lạc hướng”. Để làm sáng tỏ lí lẽ này, tác giả đã đưa ra những bằng chứng nào? Em có đồng ý các lí lẽ không? Vì sao?
Trả lời:
– Để làm sáng tỏ, tác giả đưa ra các bằng chứng:
+ Ngày trước sách ít, “có người đọc đến bạc đầu mới hết một quyển kinh” nhưng đọc nghiền ngẫm nên đã thấm vào xương tủy
+ Ngày nay, những học giả trẻ đọc nhiều sách nhưng chỉ “lướt qua”, như vậy chỉ là “hư danh nông cạn”
+ Trước một số lượng lớn sách sẽ khiến con người “tham nhiều mà không thực chất”, không phân biệt được những “tác phẩm cơ bản đích thực” với “những cuốn sách vô thưởng vô phạt”
– Em đồng ý với các lí lẽ vì với những lí lẽ và bằng chứng cụ thể, đáng tin cậy tác giả đã hấp dẫn và thuyết phục được người đọc, người nghe.
Câu 4 (trang 118 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Nội dung của phần (3) liên quan đến phần (1) và phần (2) như thế nào? Nêu lên một điều em tâm đắc nhất trong phần (3) và lí giải vì sao.
Trả lời:
– Nội dung của phần (3) có liên quan mật thiết với phần (1) và phần (2):
Người đọc sách phải biết tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách, các khó khăn, nguy hại dễ gặp của việc đọc sách trong tình trạng hiện nay thì mới có phương pháp đọc sách phù hợp nhất.
– Điều em tâm đắc nhất trong phần (3):
“Đọc lướt qua 10 quyển không bằng đọc 10 lần một quyển” đọc thật kỹ nghiền ngẫm tư duy một quyển sách hay, đó chính là phương pháp đọc tốt nhất.
Câu 5 (trang 118 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Văn bản Bàn về đọc sách thuyết phục người đọc bởi những lí do nào? Phân tích một số bằng chứng để khẳng định câu trả lời của em.
Trả lời:
– Văn bản thuyết phục người đọc bởi:
+ Hệ thống luận điểm rõ ràng, mạch lạc.
+ Bố cục chặt chẽ, hấp dẫn.
+ Sử dụng các hình ảnh giàu sức gợi cảm và hấp dẫn.
+ …
– Một số bằng chứng:
+ Tầm quan trọng của việc đọc sách; những thiên hướng sai lệch, khó khăn dễ mắc phải trong việc đọc sách hiện nay; và luận điểm thứ ba đó chính là bàn về phương pháp đọc sách và chọn sách.
+ Sách nhiều khiến người ta không chuyên sâu, dễ sa vào lối ăn tươi, nuốt sống.
+ …
Câu 6 (trang 118 sgk Ngữ Văn lớp 9 Tập 1): Từ những vấn đề được gợi ra trong văn bản, hãy nêu một ưu điểm và một hạn chế về việc đọc sách của bản thân em.
Trả lời:
– Ưu điểm:
+ Ham thích đọc sách, đọc được nhiều cuốn sách hay.
+ Sách đem lại cho chúng ta nhiều tri thức trong nhiều lĩnh vực.
+ …
– Hạn chế:
+ Còn ngại đọc những quyển sách dày, chưa chịu khó đọc kĩ các quyển sách.
+ Còn đọc lung tung, không đọc kĩ những cuốn thực sự có giá trị.
+ …
Bàn về đọc sách của Chu Quang Tiềm là bài nghị luận mẫu mực — với bố cục chặt chẽ, hợp lý; lập luận sắc sảo kết hợp hình ảnh so sánh cụ thể thú vị (đọc sách như đánh trận, không chọn sách như lính đánh trận không chọn vũ khí; đọc nhiều mà không tiêu hóa như cưỡi ngựa xem hoa); ngôn ngữ vừa lý trí vừa giàu cảm xúc tâm huyết — bài viết không chỉ thuyết phục mà còn truyền được niềm yêu sách, trân trọng học vấn đến người đọc. Câu “Sách là kho tàng quý báu cất giữ di sản tinh thần nhân loại” đã trở thành tuyên ngôn đẹp nhất về giá trị của sách. Tác phẩm là trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 9 (Cánh diều) và Ngữ văn 7 (Chân trời sáng tạo), thường xuất hiện trong đề thi học kì và thi vào lớp 10. Nắm vững nội dung soạn bài sẽ giúp học sinh phân tích sâu nghệ thuật nghị luận và tự tin làm bài thi đạt điểm cao.