Soạn bài Những kinh nghiệm dân gian về lao động sản xuất

Soạn bài Những kinh nghiệm dân gian về lao động sản xuất (Tục ngữ Việt Nam) giúp học sinh chuẩn bị bài trước khi lên lớp trong chương trình Ngữ văn 7 — bộ sách Chân trời sáng tạo (trang 31–32, Tập 2, Bài 6: Bài học cuộc sống — vị trí: Văn bản 1, đọc trước Những kinh nghiệm dân gian về con người và xã hội). Đây là chùm bảy câu tục ngữ về lao động sản xuất — đặc biệt là trồng trọt, canh tác nông nghiệp và thời tiết — do nhân dân Việt Nam sáng tác, lưu truyền và đúc kết từ ngàn năm lao động sản xuất nông nghiệp. Bảy câu tục ngữ phản ánh những kinh nghiệm cốt lõi mà cha ông đúc kết về: giá trị của đất đai (Tấc đất tấc vàng); tầm quan trọng của phân bón (Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân); kỹ thuật canh tác (Nhai kĩ no lâu, cày sâu tốt lúa; Khoai ruộng lạ, mạ ruộng quen); kinh nghiệm thời tiết (Mưa tháng Tư hư đất, mưa tháng Ba hoa đất); quan sát tự nhiên (Lúa chiêm lấp ló đầu bờ / Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên) và vai trò của đất màu mỡ (Hoa đất). Tất cả đều ngắn gọn, có vần điệu, hình ảnh so sánh, nhân hóa sinh động — thể hiện trí tuệ dân gian và tình yêu lao động sản xuất của người Việt xưa. Bài viết hướng dẫn trả lời đầy đủ câu hỏi phần Trước khi đọc, Đọc hiểu và Sau khi đọc theo SGK mới.

Trước khi đọc Những kinh nghiệm dân gian về lao động sản xuất

Câu hỏi (trang 31 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2) :

Theo em, người lao động thường đặc biệt chú ý đến những yếu tố: chọn giống, các yếu tố ảnh hưởng: thời tiết, ánh sáng, các chất dinh dưỡng,…

Suy luận: “Hoa đất” trong câu 5 được hiểu như thế nào?

Trả lời: 

“Hoa đất”: mưa ở thời điểm này là rất tốt để hoa màu phát triển.

Đọc hiểu Những kinh nghiệm dân gian về lao động sản xuất

Câu 1 (trang 32 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2) :

Các câu tục ngữ đều nói về những đúc rút từ kinh nghiệm trong lao động sản xuất, qua đó tăng thêm độ tin cậy, sức thuyết phục cho câu tục ngữ.

Câu 2 (trang 32 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2) :

Câu 3 (trang 32 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2) :

– Câu tục ngữ 2: vần lưng (lụa – lúa)

– Câu tục ngữ 3: vần cách (lâu – sâu)

– Câu tục ngữ 4: vần lưng (lạ – mạ)

– Câu tục ngữ 5: vần lưng (Tư – hư)

– Câu tục ngữ 6: vần cách (bờ – cờ)

=> Tác dụng: làm cho các câu tục ngữ thêm sinh động hơn, giàu nhịp điệu, dễ nhớ, dễ đọc.

Câu 4 (trang 32 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2) :

Về hình thức, hai câu tục ngữ số 1 và số 6 khác biệt so với các câu 2,3,4,5 ở điểm:

– Câu tục ngữ số 1: 1 vế.

– Câu tục ngữ số 6: 3 vế.

Câu 5 (trang 32 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2) :

Thông điệp gửi gắm qua câu tục ngữ: Cần lựa chọn thời gian phù hợp để trồng trọt, sản xuất, chăn nuôi.

– Tháng ba âm lịch hoa màu rất cần nước nên cơn mưa lúc này rất có ích cho hoa màu.

– Tháng tư lúc ấy cây trồng đang trong quá trình phát triển ít cần nước nên những cơn mưa lớn tháng tư sẽ làm hư đất, hư cây trồng.

Câu 6 (trang 32 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2) :

Sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa (lúa chiêm – nép – nghe – phất cờ) làm cho câu tục ngữ thể hiện được cách nhìn cụ thể, quan sát tinh tế, nhạy bén của người xưa trước hiện tượng thiên nhiên đầy sinh động, thú vị.

Câu 7 (trang 32 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2) :

Ý nghĩa:

– Giúp chúng ta có thêm kinh nghiệm về sản xuất, canh tác.

– Khẳng định tình yêu thiên nhiên, yêu lao động sản xuất, khát vọng chinh phục thiên nhiên của con người.

Sau khi đọc Những kinh nghiệm dân gian về lao động sản xuất

Những câu tục ngữ về lao động sản xuất đã phản ánh, truyền đạt những kinh nghiệm quý báu của nhân dân trong lao động sản xuất. Những kinh nghiệm ấy là “túi khôn” của nhân dân nhưng chỉ có tính chất tương đối chính xác vì không ít kinh nghiệm được tổng kết chủ yếu dựa vào quan sát.

Những kinh nghiệm dân gian về lao động sản xuất là chùm tục ngữ tiêu biểu phản ánh văn minh nông nghiệp lúa nước của Việt Nam — khi mà đất đai được ví như vàng bạc, phân bón quyết định mùa màng, cách cày sâu hay nông ảnh hưởng đến năng suất, và người nông dân phải biết nghe tiếng sấm để biết lúa chiêm sắp ngậu đòng. Những câu tục ngữ này không chỉ là tri thức nông nghiệp mà còn là tình yêu đất đai, lao động và sự gắn bó máu thịt với ruộng đồng của người Việt. Tác phẩm là trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 7 (Chân trời sáng tạo, Tập 2, Bài 6). Nắm vững nội dung soạn bài sẽ giúp học sinh phân tích tốt đặc điểm tục ngữ và tự tin làm bài kiểm tra đạt điểm cao.