Tác giả tác phẩm Phục hồi tầng ozone — Lê My và giá trị văn bản

Tác giả tác phẩm Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu là kiến thức trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 10 Kết nối tri thức với cuộc sống (Bài 8). Văn bản do nhà báo Lê My — người kể chuyện về khoa học và môi trường — sáng tác, đăng trên báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần ngày 30/10/2021. Tác phẩm cung cấp thông tin khoa học về tầng ozone, nguyên nhân bị thủng và hành trình nỗ lực phục hồi toàn cầu. Bài viết dưới đây tổng hợp đầy đủ tiểu sử tác giả, xuất xứ, bố cục, giá trị nội dung — nghệ thuật và những nhận định hay nhất về văn bản.

Tác giả Lê My — tiểu sử và phong cách sáng tác

Dưới đây là những thông tin quan trọng về cuộc đời và sự nghiệp của nhà báo Lê My — tác giả văn bản Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu.

Lê My là nhà báo chuyên viết về các vấn đề khoa học và môi trường theo hướng “kể chuyện” — tức là biến những dữ liệu khô khan, thuật ngữ chuyên ngành thành câu chuyện hấp dẫn, gần gũi với độc giả đại chúng. Phong cách này khiến các bài viết của bà vừa có chiều sâu khoa học, vừa dễ tiếp cận với người đọc không chuyên.

Thay vì chỉ trình bày thông tin một chiều, Lê My thường đặt câu hỏi phản biện, dẫn dắt độc giả cùng suy nghĩ về tác động của khoa học với đời sống và trách nhiệm của con người trước các thách thức môi trường toàn cầu. Đây là điểm làm nên sức hút và giá trị giáo dục của những văn bản bà viết.

Tác phẩm Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

Để nắm chắc kiến thức về văn bản Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu, cần tìm hiểu kỹ các thông tin về thể loại, hoàn cảnh ra đời, bố cục và nội dung chính của tác phẩm.

Thể loại Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

Văn bản Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu thuộc thể loại văn bản thông tin, cụ thể là dạng bản tin khoa học (science news feature). Văn bản có ngôn ngữ ngắn gọn, sáng rõ, đơn giản theo đặc trưng của thể loại báo chí, đồng thời kết hợp yếu tố kí hiệu phi ngôn ngữ (hình ảnh mô phỏng lỗ thủng tầng ozone Nam Cực giai đoạn 1979–2019) để tăng tính trực quan và thuyết phục.

Hoàn cảnh ra đời Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

Văn bản được đăng lần đầu trên báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần, số ra ngày 30 tháng 10 năm 2021, do nhà báo Lê My sáng tác. Đây là thời điểm vấn đề môi trường toàn cầu — đặc biệt biến đổi khí hậu — đang được thế giới đặc biệt quan tâm sau Đại dịch Covid-19, với nhiều hội nghị quốc tế về khí hậu (COP26 diễn ra tháng 11/2021).

Bài báo được viết nhằm cung cấp góc nhìn lạc quan, tích cực về khả năng hợp tác toàn cầu trong giải quyết khủng hoảng môi trường — lấy thành công phục hồi tầng ozone làm minh chứng. Sau đó, văn bản được tuyển chọn vào SGK Ngữ văn 10 Kết nối tri thức với cuộc sống (Bài 8, tập 2) của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Phương thức biểu đạt Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

Phương thức biểu đạt chính của văn bản là thuyết minh kết hợp nghị luận. Ngoài ra, tác giả còn sử dụng yếu tố tự sự (kể theo trình tự thời gian từ những năm 1930 đến 2021) và miêu tả (mô tả quá trình phân hủy CFC phá hoại tầng ozone) để làm rõ vấn đề một cách sinh động và thuyết phục.

Tóm tắt Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

Văn bản bắt đầu bằng thông tin lạc quan: tầng ozone đang dần phục hồi sau nhiều thập kỷ bị bào mòn. Tiếp đó, tác giả truy nguyên nguyên nhân: hợp chất CFC — ra mắt năm 1930, được dùng rộng rãi trong tủ lạnh, máy lạnh — dưới tác động tia UV sẽ giải phóng nguyên tử Cl, phá hủy hàng trăm nghìn phân tử ozone. Đến năm 1985, lỗ thủng tầng ozone ở Nam Cực được xác nhận, buộc thế giới phải hành động.

Liên hợp quốc đàm phán từ năm 1986, ban hành Nghị định thư Mông-tơ-rê-an có hiệu lực từ 1989; năm 2008 toàn bộ các quốc gia thế giới phê chuẩn. Tác giả kết luận: thành công này đến từ sự kết hợp giữa vai trò của các nhà khoa học, vai trò lãnh đạo của Liên hợp quốc và quan trọng nhất là sự đồng thuận quốc tế, hành động nhất quán toàn cầu.

Bố cục tác phẩm Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

Văn bản Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu được chia thành 3 đoạn theo mạch thông tin và lập luận của tác giả:

Giá trị nội dung và nghệ thuật Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

Văn bản của nhà báo Lê My mang những giá trị đặc sắc cả về nội dung thông tin lẫn cách tổ chức ngôn từ và lập luận, vượt trội so với nhiều bản tin khoa học thông thường.

Giá trị nội dung Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

Văn bản cung cấp hệ thống thông tin khoa học đầy đủ và chính xác về tầng ozone: vị trí (tầng bình lưu, độ cao 15–40 km), vai trò (hấp thụ tia cực tím bảo vệ sự sống), nguyên nhân bị thủng (hợp chất CFC phân hủy dưới tia UV giải phóng Cl phá hủy O₃) và tiến trình phục hồi. Đây là lượng thông tin khoa học có hệ thống, đáng tin cậy.

Điểm nổi bật hơn là văn bản không dừng lại ở việc cung cấp thông tin khoa học mà còn nêu bật thông điệp nhân văn sâu sắc: phục hồi tầng ozone là minh chứng hiếm hoi cho thấy nhân loại có thể giải quyết khủng hoảng môi trường toàn cầu nếu có sự đồng thuận và hành động nhất quán. Đây là thông điệp thời sự, có ý nghĩa thực tiễn lớn trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay.

Văn bản còn khéo léo đặt câu hỏi phản biện và so sánh với các vấn đề môi trường khác còn chưa giải quyết được, khiến người đọc tự suy ngẫm về trách nhiệm của cá nhân và cộng đồng trước các thách thức môi trường toàn cầu.

Giá trị nghệ thuật Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu

Lê My sử dụng nhan đề kép (dùng dấu hai chấm): phần đầu nêu sự kiện (Phục hồi tầng ozone), phần sau nêu luận điểm (Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu). Cách đặt nhan đề này vừa thông tin vừa đặt ra quan điểm rõ ràng ngay từ đầu — một đặc trưng của báo chí khoa học hiện đại.

Tác giả triển khai nội dung theo trình tự thời gian (từ 1930 đến 2021) kết hợp với các tiểu mục in đậm đầu mỗi đoạn — tạo cấu trúc rõ ràng, dễ theo dõi như đang “kể một câu chuyện” thay vì đọc báo cáo khoa học. Việc sử dụng ẩn dụ “thám tử”, “tuyến phòng thủ”, “cuộc chiến” để gọi nhà khoa học và nỗ lực phục hồi ozone giúp văn bản thêm hấp dẫn, sinh động.

Đặc biệt, tác giả đưa kí hiệu phi ngôn ngữ — hình ảnh mô phỏng lỗ thủng tầng ozone Nam Cực giai đoạn 1979–2019 — vào văn bản, giúp người đọc trực quan hóa quá trình biến đổi theo thời gian mà ngôn từ khó diễn tả hết. Đây là thủ pháp đặc trưng của báo khoa học đa phương tiện hiện đại.

Những nhận định hay về Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu của Lê My

Dưới đây là các nhận định, đánh giá từ sách giáo khoa, giáo viên và nhà nghiên cứu về văn bản Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu:

“Quan điểm chính của tác giả là một quan điểm đúng đắn, phù hợp với thực tiễn khách quan — thành công trong việc phục hồi tầng ozone là nỗ lực và sự đồng thuận của toàn cầu.” — SGK Ngữ văn 10 Kết nối tri thức với cuộc sống (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam)

“Văn bản không chỉ là bản tin khoa học đơn thuần mà còn là một văn bản mang tính chính luận — kết hợp thuyết minh và lập luận để thuyết phục độc giả về sức mạnh của hành động tập thể.” — Chương trình Ngữ văn 10 KNTT, phần Tri thức ngữ văn Bài 8

“Việc tác giả dùng các từ ‘thám tử’, ‘tuyến phòng thủ’, ‘cuộc chiến’ là cách nói ẩn dụ sáng tạo — gây ấn tượng mạnh với người đọc, gợi nhiều liên tưởng và làm cho văn bản thêm sinh động so với lối viết báo khoa học thông thường.” — Giáo viên hướng dẫn, VietJack

“Người viết không hề bỏ qua công sức của các nhà khoa học khi phát hiện vấn đề và đưa ra giải pháp, song tác giả nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng và có ý nghĩa quyết định lâu dài của sự đồng thuận quốc tế và hành động nhất quán toàn cầu.” — Bình chú SGK Ngữ văn 10, Bài 8

Nhà báo Lê My — người kể chuyện khoa học và môi trường trên báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần — đã tạo ra văn bản Phục hồi tầng ozone: Thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu (2021) với giá trị kép: vừa cung cấp kiến thức khoa học chính xác về tầng ozone và chất CFC, vừa truyền tải thông điệp sâu sắc về sức mạnh của hợp tác toàn cầu. Đây là văn bản trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 10 Kết nối tri thức — nắm vững kiến thức tác giả tác phẩm sẽ giúp học sinh đọc hiểu và làm bài tập liên quan đạt kết quả tốt nhất.