Soạn bài Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới

Soạn bài Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới (Thần thoại Việt Nam) giúp học sinh chuẩn bị bài trước khi lên lớp trong chương trình Ngữ văn 10 — bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 11–14, Tập 1, Bài 1: Sức hấp dẫn của truyện kể — vị trí: Văn bản 1). Văn bản là chùm ba truyện thần thoại suy nguyên của dân gian Việt Nam, được nhà nghiên cứu Nguyễn Đổng Chi (1915–1984) sưu tầm và ghi chép lại, gồm: Thần Trụ Trời (lí giải sự hình thành trời đất, núi sông, biển cả), Thần Sét (lí giải hiện tượng sấm sét và công việc thi hành pháp luật của thần) và Thần Gió (lí giải hiện tượng gió, lốc và tập tính của cây ngải gió). Cả ba truyện đều xây dựng nhân vật thần linh với ngoại hình khổng lồ kì dị, sức mạnh siêu nhiên, tính khí nóng nảy mạnh mẽ — phản ánh quan niệm vạn vật có linh hồn và khát vọng nhận thức, chinh phục thiên nhiên của người Việt cổ. Bài viết hướng dẫn trả lời đầy đủ câu hỏi phần Trước khi đọc, Đọc hiểu và Sau khi đọc theo SGK mới.

Trước khi đọc Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới

Câu hỏi (trang 11 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

Đọc hiểu Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới

1. Chú ý các chi tiết mở đầu câu chuyện

– Chưa có vũ trụ, muôn vật và loài người

– Trời đất hỗn độn, tăm tối, lạnh lẽo

2. Hình dung vóc dáng và những hành động của thần Trụ Trời

– Vóc dáng: Một ông thần thân thể to lớn, chân bước một bước từ tỉnh này qua tỉnh nọ, đỉnh núi này sang đỉnh núi kia

– Hành động: đứng dậy dùng đầu đội trời lên rồi đào đất, đá thành cái cột vừa to vừa cao để chống trời

3. Có những vị thần nào được liệt kê trong bài vè?

– Thần đếm cát, thần tát biển, thần kể sao, thần đào sông,thần trồng cây, thần xây rú, thần trụ trời

4. Chú ý các chi tiết miêu tả công việc và “tính khí” của thần Sét

– Công việc: thi hành luật pháp ở trần gian, thần có một lưỡi búa, khi xử án kẻ nào dù là người, là vật, là cây cỏ thì thần tự mình nhảy xuống tận nơi trỏ ngọn cờ vào đầu tội nhân rồi dùng lưỡi búa bổ xuống đầu. Có khi xong việc thần không mang lưỡi búa lên theo mà quẳng luôn tại đó. Thần thường ngủ về mùa đông, vào tháng hai, ba mới dậy làm việc.

– Tính khí: rất nóng nảy, hễ Ngọc Hoàng sai là đi ngay, hễ thấy là đánh liền cho nên cũng có lúc làm cho người, vật chết oan

5. Chú ý hình dạng và hoạt động của thần Gió

– Hình dạng: kì quặc, không có đầu, bảo bối của thần là một thứ quạt màu nhiệm

– Hoạt động: làm gió nhỏ hay bão lớn, lâu hay mau tuỳ theo lệnh Ngọc Hoàng. Thần Gió phối hợp với thần Mưa, có khi cả thần Sét là những lúc đáng sợ nhất. Những lúc thần xuống hạ giới đi chơi vào những buổi tối trời là lúc giữa đồng bằng tự nhiên nổi lên trận gió xoay, dân gian thường gọi là thần Cụt Đầu.

6. Mục đích của việc tạo ra nhân vật đứa con thần Gió là gì?

– Nhằm giải thích hiện tượng gió và lí giải sự xuất hiện của cây ngải tướng quân. Đó là do con thần Gió hoá thành khi phải chịu hình phạt của Ngọc Hoàng.

Sau khi đọc Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới

Văn bản “Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới” đã lý giải về sự hình thành của thế giới tự nhiên thông qua các vị thần. Mỗi vị thần có một quyền năng đặc biệt, đảm bảo sự sống cho trái đất. Truyện về các vị thần đã phản ánh quan niệm nhận thức của con người thời cổ về thế giới xung quanh và thể hiện khao khát chinh phục tự nhiên.

Câu 1 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

Câu 2 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

– Nhân vật chính: thần Trụ Trời, thần Sét, thần Gió => đều là những vị thần sáng tạo thế giới

– Nội dung: lí giải về sự hình thành của bầu trời, mặt đất, của sấm sét và gió

Câu 3 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

– Thần Trụ Trời, thần Gió, thần Sét đều có ngoại hình kì lạ khác thường, tính khí mạnh mẽ, nóng nảy, nghịch ngợm

– Sự tưởng tượng về các vị thần dựa trên những đặc điểm của những hiện tượng tự nhiên mà con người cần lý giải.

+ Bầu trời rộng lớn => Thần Trụ Trời có thân thể to lớn

+ Sét là những tia nhỏ, âm thanh lớn => thần Sét có mặt mũi rất nanh ác, tiếng quát tháo rất dữ dội

+ Gió không có hình thù rõ ràng => thần Gió có hình dạng kì quặc, không có đầu.

Câu 4 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

Câu 5 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

– Con người nhận thức thế giới tự nhiên vô cùng bí ẩn, có những năng lực kì lạ không thể giải thích. Vì vậy, họ tạo ra hình tượng các vị thần để lí giải tất cả những hiện tượng tự nhiên xảy ra xung quanh.

– Họ gửi gắm vào các hình tượng thần linh khát vọng khám phá, giải thích và chinh phục tự nhiên.

Câu 6 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

– Cách xây dựng các nhân vật thần linh đều mang một ngoại hình đặc biệt, khác thường, một sức mạnh siêu nhiên thần bí.

– Tình cảm của người xưa đối với thế giới tự nhiên: tôn sùng, kính trọng

Câu 7 (trang 14 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

– HS có thể đưa ra nhiều cách lí giải, sau đây là một gợi ý

– Trong cuộc sống hiện đại, mọi hiện tượng tự nhiên đều có thể lí giải bằng kiến thức khoa học. Tuy nhiên, cuộc sống vô cùng rộng lớn và còn những điều bí ẩn mà con người không thể khám phá hết, vì vậy, niềm tin thiêng liêng về một thế giới mà ở đó vạn vật đều có linh hồn vẫn còn sức hấp dẫn cho đến hiện tại. Việc con người có niềm tin tín ngưỡng, tin vào những vị Thần Phật chính là điển hình cho thấy ngày nay, chúng ta vẫn luôn có niềm tin vào thế giới linh thiêng.

Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới là chùm thần thoại suy nguyên tiêu biểu của văn học dân gian Việt Nam — với cách xây dựng hình tượng nhân vật đặc trưng (thần thánh hóa và nhân cách hóa hiện tượng tự nhiên), cốt truyện đơn giản súc tích, yếu tố kì ảo linh hoạt và ngôn ngữ giàu hình ảnh, chùm truyện phản ánh trí tưởng tượng phong phú và tư duy nguyên thủy hồn nhiên của người Việt xưa khi lí giải bầu trời, sấm sét và gió. Tác phẩm là trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 10 (Kết nối tri thức, Tập 1, Bài 1), giúp học sinh nắm vững đặc trưng nhóm thần thoại suy nguyên, so sánh với thần thoại các dân tộc khác và rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản tự sự dân gian. Nắm vững nội dung soạn bài sẽ giúp học sinh tự tin làm bài kiểm tra đạt điểm cao.