Tác giả tác phẩm Những chiếc lá thơm tho — Trương Gia Hòa

Tác giả tác phẩm Những chiếc lá thơm tho là kiến thức trọng tâm trong chương trình Ngữ văn lớp 8 (sách Chân trời sáng tạo). Trương Gia Hòa — nhà thơ, nhà văn quê Trảng Bàng, Tây Ninh, hội viên Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh — đã viết tản văn Những chiếc lá thơm tho, in trong tập Sài Gòn thềm xưa nắng rụng (NXB Văn hóa – Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh). Tác phẩm là dòng hồi tưởng đầy xúc động của người cháu về những kỷ niệm tuổi thơ bên bà — từ những trò chơi dân gian làm bằng lá cây đến những nồi nước xông chữa bệnh, và cả những chiếc lá tràm bà âm thầm chuẩn bị cho chuyến đi cuối cùng của ông. Bài viết tổng hợp đầy đủ tiểu sử tác giả, hoàn cảnh sáng tác, bố cục, giá trị nội dung — nghệ thuật và những nhận định hay nhất về tác phẩm.

Tác giả Trương Gia Hòa — tiểu sử và phong cách sáng tác

Dưới đây là những thông tin quan trọng nhất về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Trương Gia Hòa — tác giả tản văn Những chiếc lá thơm tho.

Tên đầy đủ	Trương Gia Hòa
Quê quán	Huyện Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh
Học vấn & bước vào văn đàn	Xuất hiện trên văn đàn từ giữa những năm 1990 khi còn là sinh viên Khoa Ngữ văn – Báo chí, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP. Hồ Chí Minh
Sự nghiệp	Sau khi ra trường: Biên tập viên Nhà xuất bản Văn Nghệ, Biên tập viên báo Sài Gòn Tiếp Thị, báo Pháp Luật; sau vì lý do sức khỏe chuyển sang làm việc tự do; hội viên Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh; có nhiều bài thơ, tản văn, truyện ngắn in trên các báo và tạp chí
Hoàn cảnh đặc biệt	Vài năm trở lại đây, Trương Gia Hòa bất ngờ gặp bệnh tật nhưng vẫn cố gắng viết để phần nào giải tỏa nỗi lòng
Tác phẩm chính	Thơ: Sóng sánh mẹ và anh (tập thơ đầu tay, 2005) Tản văn: Đêm nay con có mơ không? (45 bài chọn lọc, 2017), Sài Gòn thềm xưa nắng rụng (2018, trong đó có Những chiếc lá thơm tho)

Trương Gia Hòa bước vào văn đàn từ rất sớm — giữa những năm 1990, khi còn là sinh viên ngành Ngữ văn – Báo chí. Trải qua nhiều năm làm công tác biên tập tại các nhà xuất bản và báo chí lớn ở TP. Hồ Chí Minh, bà tích lũy được vốn ngôn ngữ tinh tế và khả năng quan sát đời sống sắc sảo — những phẩm chất thể hiện rõ trong các tác phẩm tản văn sau này.

Điều đặc biệt và đáng khâm phục về Trương Gia Hòa là dù những năm gần đây phải đối mặt với bệnh tật, bà vẫn kiên trì cầm bút — viết như một cách giải tỏa nỗi lòng. Đáng chú ý, diễn ngôn trong các tác phẩm của bà “vẫn được thể hiện một cách tự nhiên, mạch lạc, quyến rũ và trữ tình, không chứa đựng bất kỳ cảm giác đau buồn nào, thậm chí đôi khi còn mang tính hóm hỉnh và lạc quan về tình yêu và cuộc sống.” Đây là một bản lĩnh nghệ thuật và tinh thần hiếm có — biến đau thương cá nhân thành nguồn năng lượng tích cực cho trang viết.

Phong cách sáng tác của Trương Gia Hòa nổi bật ở chất trữ tình nhẹ nhàng, ngôn ngữ giản dị mà gợi cảm, đề tài xoay quanh tình cảm gia đình, kỷ niệm tuổi thơ và những vùng đất gắn bó (Tây Ninh, Sài Gòn). Những chiếc lá thơm tho là tản văn tiêu biểu cho dòng cảm hứng về ký ức tuổi thơ và tình cảm bà — cháu, được viết bằng giọng văn ấm áp, đầy hoài niệm nhưng không bi lụy.

Tác phẩm Những chiếc lá thơm tho

Để hiểu và phân tích tản văn Những chiếc lá thơm tho, cần nắm rõ thể loại, hoàn cảnh ra đời, phương thức biểu đạt, nội dung và cấu trúc của tác phẩm.

Thể loại Những chiếc lá thơm tho

Những chiếc lá thơm tho thuộc thể loại tản văn — một thể văn xuôi trữ tình ngắn, kết hợp giữa tự sự và biểu cảm, thường viết về những kỷ niệm, cảm xúc cá nhân với giọng văn gần gũi, tâm tình. Một số tài liệu xếp tác phẩm vào dạng truyện ngắn — tản văn do tính tự sự đậm nét, nhưng bản chất vẫn là dòng hồi tưởng giàu cảm xúc hơn là một cốt truyện có cao trào, xung đột theo nghĩa truyền thống.

Hoàn cảnh sáng tác Những chiếc lá thơm tho

Tản văn Những chiếc lá thơm tho được in trong tập Sài Gòn thềm xưa nắng rụng (NXB Văn hóa – Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh, 2018) — tập tản văn của Trương Gia Hòa viết về những ký ức, hoài niệm gắn với tuổi thơ và những vùng đất bà từng sống. Tác phẩm ra đời từ chính những hồi tưởng chân thực của tác giả về người bà của mình — về quãng thời gian tuổi thơ loanh quanh trong sân vườn, gắn bó với những chiếc lá cây quen thuộc của làng quê Việt Nam.

Tác phẩm hiện được đưa vào chương trình Ngữ văn lớp 8 (sách Chân trời sáng tạo, Tập 1) như một văn bản tản văn tiêu biểu viết về tình cảm gia đình — thường được học song hành và so sánh với văn bản Hương khúc của Nguyễn Quang Thiều (cùng chủ đề hình ảnh người bà trong văn học).

Phương thức biểu đạt Những chiếc lá thơm tho

Phương thức chính: tự sự kết hợp biểu cảm và miêu tả. Tự sự thể hiện qua việc kể lại các kỷ niệm cụ thể theo trình tự hồi tưởng — từ những trò chơi tuổi thơ đến những lần ốm được bà nấu nước xông, đến hình ảnh bà chuẩn bị lá cho ông lúc cuối đời. Miêu tả thể hiện qua việc liệt kê chi tiết, sinh động các loại lá và cách bà biến chúng thành đồ chơi, vị thuốc. Biểu cảm thấm đẫm trong từng câu chữ — tình yêu, sự nhớ nhung và lòng biết ơn của người cháu dành cho bà.

Tóm tắt Những chiếc lá thơm tho

Tản văn mở đầu bằng hình ảnh nhân vật “tôi” cầm chiếc lá bồ đề trên tay, từ đó dòng hồi tưởng tuôn về quá khứ. Tuổi thơ của “tôi” gắn liền với những chiếc lá muôn màu mà bà đã khéo léo biến thành đồ chơi: con cào cào bằng lá dừa, lồng đèn bằng lá cau kiểng, đầu trâu bằng lá xoài. Những lúc “tôi” bị ốm, bà lại đổ mồ hôi đi hái bảy, tám loại lá — sả, lá bưởi, lá chanh — về nấu nồi nước xông; “tôi” được làm nũng, được bà thương “đứt ruột”. Đặc biệt cảm động là chi tiết về những chiếc lá tràm: từ lâu bà đã lặng lẽ phơi khô, cất giữ — không ai trong nhà hiểu vì sao, đến ngày ông mất, bà mới dùng những chiếc lá ấy lót trong đáy hòm, để ông được nằm trên hương thơm và tình cảm của bà. Tác phẩm khép lại bằng suy ngẫm của “tôi”: những viên thuốc xông hiện đại không còn mang lại cảm giác như những chiếc lá thơm tho ngày xưa — vì thiếu đi mồ hôi và tình thương của bà.

Bố cục tác phẩm Những chiếc lá thơm tho

Tản văn Những chiếc lá thơm tho được chia thành hai phần:

Phần	Vị trí	Nội dung
Phần 1	Từ đầu đến “trở về cát bụi”	Tuổi thơ trong tâm trí của nhân vật “tôi”: hình ảnh chiếc lá bồ đề làm điểm tựa cho dòng hồi tưởng; những kỷ niệm chơi đùa với lá cây trong sân vườn tuổi thơ — khởi đầu cho cả dòng ký ức về bà
Phần 2	Phần còn lại (đến “những đường gân lá”)	Hình ảnh người bà trong quá khứ gắn liền với tuổi thơ “tôi”: bà dạy làm đồ chơi từ lá (cào cào, lồng đèn, đầu trâu); bà nấu nước lá xông khi “tôi” ốm; và đặc biệt — bà chuẩn bị những chiếc lá tràm thơm cho chuyến đi cuối cùng của ông, thể hiện tình nghĩa vợ chồng sâu sắc và thầm lặng

Giá trị nội dung và nghệ thuật Những chiếc lá thơm tho

Tản văn Những chiếc lá thơm tho của Trương Gia Hòa là một tác phẩm giàu cảm xúc và ý nghĩa nhân văn, tiêu biểu cho dòng văn học viết về ký ức tuổi thơ và tình cảm gia đình.

Giá trị nội dung Những chiếc lá thơm tho

Tác phẩm khắc họa hình ảnh người bà với tình yêu thương vô bờ và sự khéo léo, tận tâm. Bà không chỉ là người chăm sóc mà còn là “người thầy” đầu tiên dạy cháu những trò chơi dân gian giản dị nhưng đầy sáng tạo từ chính những chiếc lá quanh vườn — con cào cào, lồng đèn, đầu trâu. Mỗi món đồ chơi ấy là sản phẩm của bàn tay khéo léo và tấm lòng yêu thương vô điều kiện của bà dành cho cháu.

Tác phẩm thể hiện sự gắn kết giữa thiên nhiên, ký ức tuổi thơ và tình cảm gia đình. Những chiếc lá — vốn là vật vô tri, bình dị nhất của làng quê — qua bàn tay và tấm lòng của bà đã trở thành biểu tượng cho tình yêu thương: lá làm đồ chơi cho cháu, lá nấu nước xông chữa bệnh cho cháu, và lá tràm làm “món quà” cuối cùng bà dành cho ông. Ba “công dụng” của lá tương ứng với ba biểu hiện của tình yêu: vui chơi, chăm sóc, và tình nghĩa thủy chung.

Chi tiết cảm động nhất — những chiếc lá tràm bà âm thầm chuẩn bị cho ông — là điểm sáng giá trị nhân văn của toàn tác phẩm. Hành động lặng lẽ, không ai hiểu, không cần ai biết của bà thể hiện một tình yêu thương sâu sắc, bền bỉ và đầy hi sinh — bà chuẩn bị từ trước cho người mình yêu thương một sự ra đi nhẹ nhàng, thơm tho. Đây là biểu hiện cao nhất của tình nghĩa vợ chồng: yêu thương đến tận giây phút cuối cùng, bằng hành động cụ thể chứ không phải lời nói.

Tác phẩm còn gửi gắm nỗi tiếc nuối về một thời đã qua và sự so sánh giữa quá khứ — hiện tại. Câu kết về việc viên thuốc xông hiện đại không mang lại cảm giác như chiếc lá thơm tho ngày xưa là lời khẳng định: giá trị thực sự không nằm ở “công dụng” mà ở tình thương, ở mồ hôi và sự chăm sóc của người thân — những điều không thể thay thế bằng sản phẩm công nghiệp.

Giá trị nghệ thuật Những chiếc lá thơm tho

Hình ảnh chiếc lá làm biểu tượng và mạch kết nối xuyên suốt là thành công nghệ thuật nổi bật nhất. Chiếc lá xuất hiện ở đầu tác phẩm (lá bồ đề trong tay nhân vật “tôi” ở hiện tại) và xuyên suốt mạch hồi tưởng (lá dừa, lá cau, lá xoài, lá sả, lá bưởi, lá chanh, lá tràm) — mỗi loại lá gắn với một kỷ niệm, một cung bậc tình cảm khác nhau. Đây là thủ pháp lấy một hình ảnh nhỏ, bình dị làm “chìa khóa” mở ra cả một thế giới ký ức rộng lớn.

Nghệ thuật liệt kê giàu chất tạo hình: tác giả liệt kê chi tiết, cụ thể các loại lá và cách chúng được biến thành đồ chơi hoặc vị thuốc — con cào cào bằng lá dừa, lồng đèn bằng lá cau kiểng, đầu trâu bằng lá xoài, nước xông từ lá sả, lá bưởi, lá chanh. Sự liệt kê này không khô khan mà tạo nên một bức tranh tuổi thơ làng quê sống động, đầy màu sắc và hương thơm — đánh thức giác quan của người đọc.

Giọng văn tâm tình, hồi tưởng nhẹ nhàng mà sâu lắng: tản văn được viết với giọng kể chậm, gần gũi như đang tâm sự, không có cao trào kịch tính nhưng vẫn tạo được cảm xúc mạnh ở chi tiết về những chiếc lá tràm dành cho ông. Đây là đặc trưng của thể tản văn — sức mạnh không nằm ở cốt truyện mà ở chiều sâu cảm xúc và khả năng gợi mở suy ngẫm từ những điều bình dị nhất.

Những nhận định hay về Những chiếc lá thơm tho của Trương Gia Hòa

Dưới đây là những nhận định tiêu biểu về tản văn Những chiếc lá thơm tho và phong cách sáng tác của Trương Gia Hòa:

“Mặc dù bất ngờ bị bệnh nhưng diễn ngôn của Trương Gia Hòa vẫn được thể hiện một cách tự nhiên, mạch lạc, quyến rũ và trữ tình, không chứa đựng bất kỳ cảm giác đau buồn nào, thậm chí đôi khi còn mang tính hóm hỉnh và lạc quan về tình yêu và cuộc sống.” — Nhận định về phong cách sáng tác của Trương Gia Hòa

“Những chiếc lá thơm tho gắn liền với quãng thời gian tuổi thơ loanh quanh trong sân vườn — đó là những kỷ niệm đẹp không chỉ giữa bà và cháu, mà bà còn mang những chiếc lá thơm theo cùng hành trình về cát bụi của ông.” — Tài liệu phân tích Ngữ văn lớp 8

“Bà là cả bầu trời tuổi thơ của cháu, dù cháu có lớn đến đâu, đầy đủ phát triển đến đâu thì bà vẫn luôn ở đó với sự ân cần, chu đáo. Đó cũng là sự biết ơn của người cháu đối với bà của mình.” — Phân tích nội dung tác phẩm

“Những chiếc lá qua bàn tay của bà tạo nên những hương thơm, nó quanh quẩn trong tâm trí của tác giả và đi theo tác giả từ lúc còn nhỏ đến tận khi tác giả lớn lên. Người bà không chỉ đem những chiếc lá vào tuổi thơ êm đẹp của cháu mà còn dành nó đến cho người bạn đời của bà.” — Tài liệu tác giả tác phẩm Ngữ văn lớp 8

“Chính nhờ tình yêu, sự quan tâm chăm sóc của bà mà cháu đã khỏi ốm — và sau này, dù xông viên thuốc tây cũng không thấy ‘khỏi’ theo cách mà những chiếc lá thơm tho ngày xưa từng mang lại, bởi điều thiếu vắng không phải là dược tính mà là tình thương.” — Cảm nhận về văn bản Những chiếc lá thơm tho

---

Trương Gia Hòa — nhà văn quê Tây Ninh, hội viên Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh — đã viết nên trong tản văn Những chiếc lá thơm tho một dòng hồi tưởng đẹp đẽ và xúc động về người bà: từ những chiếc lá làm đồ chơi tuổi thơ, đến nồi nước xông chữa bệnh, đến những chiếc lá tràm âm thầm chuẩn bị cho ông — tất cả đều là biểu hiện của một tình yêu thương lặng lẽ, bền bỉ và sâu sắc. Đây là kiến thức trọng tâm trong chương trình Ngữ văn lớp 8 (Chân trời sáng tạo), giúp học sinh cảm nhận giá trị của tình cảm gia đình và đặc sắc nghệ thuật của thể tản văn để đạt điểm cao trong bài kiểm tra và kỳ thi.