Soạn bài Lượm Tố Hữu — đầy đủ, chi tiết nhất
Mục lục
Soạn bài Lượm của Tố Hữu (1920–2002) giúp học sinh chuẩn bị bài trước khi lên lớp trong chương trình Ngữ văn 6 — cả ba bộ sách: Cánh diều (trang 32, Tập 2, Bài 2: Thơ — Văn bản 1), Kết nối tri thức với cuộc sống (Tập 2, Bài 7: Thế giới tuổi thơ — Văn bản 1) và Chân trời sáng tạo (Tập 1 — Thực hành đọc hiểu). Bài thơ bốn chữ được Tố Hữu sáng tác năm 1949 trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, in trong tập Việt Bắc. Bài thơ kể về cuộc gặp gỡ tình cờ của tác giả với chú bé liên lạc Lượm tại thành phố Huế — cậu bé hồn nhiên, nhanh nhẹn, vui tươi với chiếc ca-lô đội lệch, mồm huýt sáo vang như con chim chích. Vậy mà trong một lần đưa thư thượng khẩn, Lượm đã anh dũng hy sinh giữa cánh đồng lúa chín khi đạn giặc bay vèo vèo. Câu hỏi xúc động “Lượm ơi, còn không?” và hình ảnh Lượm như thiên thần nhỏ bay lên cao trong lúa vàng đã khắc tạc mãi trong lòng người đọc hình tượng người chiến sĩ nhỏ tuổi bất tử. Bài viết hướng dẫn trả lời đầy đủ câu hỏi phần Trước khi đọc, Đọc hiểu và Sau khi đọc theo SGK mới.
Trước khi đọc Lượm
– Bài thơ đã khắc họa hình ảnh chú bé liên lạc Lượm hồn nhiên, vui tươi, hăng hái, dũng cảm. Lượm đã hi sinh nhưng hình ảnh của em còn mãi với quê hương, đất nước và trong lòng mọi người.
– Qua đây, tác giả cũng bày tỏ niềm cảm phục, trân trọng, ngợi ca trước sự hi sinh to lớn của các em bé giao liên như Lượm đã đóng góp quan trọng vào sự thành công của cách mạng nước nhà.
Đọc hiểu Lượm
Câu hỏi trang 33 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Chú ý cách ngắt nhịp và biện pháp tu từ trong khổ thơ thứ nhất.
Trả lời:
– Hoán dụ: đổ máu → Lấy dấu hiệu của sự vật chỉ sự vật – chiến tranh.
– Cách ngắt nhịp đặc biệt: Tình cờ chú / cháu
Câu hỏi trang 33 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Tìm và chỉ ra tác dụng của các từ láy trong các dòng thơ 5 – 8.
Trả lời:
Từ láy: loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh → Gợi ra dáng vẻ tinh nghịch, nhanh nhẹn, dễ thương của chú bé Lượm.
Câu hỏi trang 33 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Chỉ ra tác dụng của biện pháp tu từ trong các dòng thơ 10 – 12.
Trả lời:
Biện pháp tu từ so sánh: chú bé Lượm huýt sáo giống như con chim chích nhảy trên đường vàng → Gợi ra dáng vẻ lạc quan yêu đời, dũng cảm khi đi làm nhiệm vụ.
Câu hỏi trang 33 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Ngoại hình và tính cách của chú bé liên lạc được thể hiện qua bức tranh minh họa này như thế nào?
Trả lời:
Qua bức tranh minh họa, chúng ta thấy một cậu bé nhỏ nhắn với trang phục màu vàng nổi bật cùng túi thư màu đỏ đeo chéo. Trên gương mặt là niềm vui, lạc quan yêu đời khi được tham gia làm công việc giao liên. Cậu là một chú bé dũng cảm khi dám quyết định làm một công việc nguy hiểm.
Câu hỏi trang 34 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Khổ thơ (dòng 25 – 26) có gì đặc biệt so với các khổ khác?
Trả lời:
Khổ thơ (dòng 25 – 26) chỉ có hai dòng thơ so với các khổ khác có bốn dòng thơ. Mỗi dòng thơ của khổ thơ này chỉ có 2 chữ mà các khổ khác là bốn chữ.
Câu hỏi trang 34 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Cách ngắt nhịp trong khổ thơ (dòng 39 – 42) có gì đặc biệt?
Trả lời:
Cách ngắt nhịp đặc biệt: Thôi rồi / Lượm ơi
Câu hỏi trang 35 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Câu hỏi ở dòng 47 có ý nghĩa gì?
Trả lời:
Câu hỏi ở dòng 47 Lượm ơi, còn không? có ý nghĩa giống như một lời gọi, thương nhớ, bày tỏ nỗi xót xa trước sự hi sinh của chú bé,
Sau khi đọc Lượm
Câu 1 trang 35 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Kể lại câu chuyện trong bài thơ dựa theo trật tự thời gian (khoảng 10 dòng).
Trả lời:
Ấy là lúc Huế nổ ra chiến tranh, toàn dân kháng chiến chống thực dân Pháp. Tôi (nhân vật “chú” trong bài thơ) từ Hà Nội trở về quê hương sau bao năm. Tình cờ tại Hàng Bè, tôi bắt gặp một chú bé tên là Lượm. Chú bé vô cùng đáng yêu với xắc xinh xinh màu đỏ, ca lô thì đội lệch. Dáng đi thì thoăn thoắt, cái đầu nghênh nghênh, mồm huýt sáo vang. Cậu nói với tôi rằng cậu thích đi làm giao liên lắm, tuy vất vả nhưng lại được đóng góp công sức cho Tổ quốc. Tôi rất cảm phục ý chí và hành động của Lượm. Sau đó chúng tôi chia tay nhau, tôi về Hà Nội, cậu tiếp tục ở đây làm nhiệm vụ. Bỗng tháng Sáu tôi nghe tin cậu hi sinh trên đường làm nhiệm vụ. Khi đang băng qua cánh đồng để đưa tin tức thì bỗng có viên đạn xuyên trúng người cậu.
Câu 2 trang 35 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Đọc các khổ thơ: 2, 3, 4, 5, lập bảng sau vào vở và điền các chi tiết miêu tả Lượm phù hợp vào các cột.
| Trang phục | |
| Hình dáng | |
| Cử chỉ, hành động | |
| Lời nói |
Trong các chi tiết tác giả đã dùng để miêu tả nhân vật Lượm, em thấy thú vị với chi tiết nào nhất? Vì sao?
Trả lời:
| Trang phục | Các xắc xinh xinh Ca lô đội lệch |
| Hình dáng | Chú bé loắt choắt Cái chân thoăn thoắt Cái đầu nghênh nghênh Má đỏ bồ quân |
| Cử chỉ, hành động | Mồm huýt sáo vang Như con chim chích Nhảy trên đường vàng… Cháu cười híp mí |
| Lời nói | – Cháu đi liên lạc Vui lắm chú à Ở đồn Mang Cá Thích hơn ở nhà! – Thôi, chào đồng chí |
– Trong các chi tiết tác giả đã dùng để miêu tả nhân vật Lượm, em thấy thú vị nhất với chi tiết lời nói Cháu đi liên lạc/ Vui lắm chú à vì em thấy được sự nhiệt huyết, dũng cảm của cậu bé dành cho công việc nguy hiểm này.
Câu 3 trang 35 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Theo em, tại sao các dòng thơ 25, 26, 47 được tách ra thành những khổ thơ riêng?
Trả lời:
Theo em, các dòng thơ 25, 26, 47 được tách ra thành những khổ thơ riêng bởi vì chúng diễn tả sự thương xót, ngậm ngùi trước sự hi sinh đột ngột của Lượm.
Câu 4 trang 35 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Trong tác phẩm, tác giả gọi Lượm bằng nhiều từ ngữ xưng hô khác nhau. Hãy tìm và cho biết mỗi từ ngữ đó thể hiện thái độ và tình cảm gì?
Trả lời:
Tác giả gọi Lượm bằng nhiều từ ngữ xưng hô khác nhau:
– Cháu → Sự thân thiết, gần gũi của mối quan hệ chú cháu.
– Chú bé → Yêu mến khi ngắm nhìn dáng vẻ yêu đời, lạc quan khi làm nhiệm vụ của Lượm.
– Lượm → Sự xót xa, thương cảm trước sự hi sinh của chú bé.
– Chú đồng chí nhỏ → Mối quan hệ đồng chí với nhà thơ và cũng thể hiện Lượm là của mọi người, mọi nhà hi sinh vì quê hương, đất nước.
Câu 5 trang 36 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Bài thơ kết thúc bằng việc lặp lại những dòng thơ miêu tả hình ảnh Lượm vẫn như ngày đầu có ý nghĩa gì?
Trả lời:
Bài thơ kết thúc bằng việc lặp lại những dòng thơ miêu tả hình ảnh Lượm vẫn như ngày đầu nhằm thể hiện rằng Lượm không chết mà cậu bé luôn sống mãi, tồn tại trong lòng tác giả, trong lòng của mọi nhà, của đất nước. Chúng ta sẽ không bao giờ quên đi sự hi sinh của chú bé dành cho Tổ quốc.
Câu 6 trang 36 SGK Ngữ văn 6 tập 2: Trong cuộc sống và trong tác phẩm văn học có rất nhiều tấm gương thiếu niên dũng cảm như nhân vật Lượm; hãy viết 3 – 4 dòng giới thiệu về một thiếu niên dũng cảm mà em biết.
Trả lời:
Lê Văn Tám là mối thiếu niên anh hùng trong thời kì chiến tranh Đông Dương của Việt Nam. Cậu được biết đến với chiến tích nổi bật là đã cảm tử châm lửa để phá hủy một kho đạn của quân Pháp. Sau chiến tranh, hình ảnh Lê Văn Tám được coi là một biểu tượng anh hùng cách mạng – tấm gương của một thiếu niên anh hùng dân tộc, đã xả thân vì nghiệp lớn giải phóng dân tộc.
Lượm của Tố Hữu là bài thơ cách mạng đặc sắc bậc nhất viết về thiếu nhi trong kháng chiến — với thể thơ bốn chữ nhịp nhàng, ngôn ngữ giản dị trong sáng giàu hình ảnh, biện pháp so sánh và điệp ngữ sáng tạo, bài thơ đã xây dựng thành công hình tượng Lượm — vừa hồn nhiên tinh nghịch như trẻ thơ, vừa dũng cảm hiên ngang như người chiến sĩ — trở thành biểu tượng của thế hệ thiếu niên Việt Nam trong kháng chiến. Sự đối lập giữa hình ảnh chú bé liên lạc vui tươi và cái chết anh dũng trên đồng lúa chín tạo nên nỗi xúc động sâu lắng mà không bi lụy. Tác phẩm là trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 6 cả ba bộ sách, thường xuất hiện trong đề thi giữa kì và cuối kì. Nắm vững nội dung soạn bài sẽ giúp học sinh cảm nhận sâu vẻ đẹp bài thơ và tự tin làm bài kiểm tra đạt điểm cao.