Soạn bài Buổi học cuối cùng An-phông-xơ Đô-đê
Mục lục
Soạn bài Buổi học cuối cùng (La Dernière Classe) của An-phông-xơ Đô-đê (Alphonse Daudet, 1840–1897) — còn gọi là Bài học cuối cùng — giúp học sinh chuẩn bị bài trước khi lên lớp trong chương trình Ngữ văn 7 — bộ sách Cánh diều (Tập 1, Bài 2: Truyện — Văn bản 1); đây cũng là văn bản đọc mở rộng trong Ngữ văn 10 — Chân trời sáng tạo (Tập 2). Truyện ngắn kinh điển của văn học Pháp, được An-phông-xơ Đô-đê sáng tác năm 1873, in trong tập Truyện kể ngày thứ Hai. Bối cảnh: sau chiến tranh Pháp–Phổ (1870–1871), vùng An-dát (Alsace) và Lorraine của Pháp bị nhượng cho Phổ — người dân bị cấm học tiếng Pháp. Truyện kể lại buổi học tiếng Pháp cuối cùng ở một trường làng vùng An-dát qua con mắt cậu bé Phrăng: cậu định trốn học đi chơi nhưng vào lớp thì mới hay đây là buổi học Pháp văn cuối cùng, thầy Ha-men mặc trang phục đẹp nhất, dân làng ngồi đầy phía sau lặng lẽ nghe. Từ lười biếng, Phrăng bỗng thấm thía tình yêu tiếng mẹ đẻ và tiếc nuối; thầy Ha-men đau đớn mà tận tụy dạy đến phút cuối, rồi viết lên bảng “Nước Pháp muôn năm!” trước khi ra hiệu buổi học đã hết. Bài viết hướng dẫn trả lời đầy đủ câu hỏi phần Trước khi đọc, Đọc hiểu và Sau khi đọc theo SGK mới.
Trước khi đọc Buổi học cuối cùng
1. Bối cảnh của truyện
Truyện “Buổi học cuối cùng” lấy bối cảnh từ một biến cố lịch sử: Sau cuộc chiến tranh Pháp – Phổ năm 1870-1871, nước Pháp thua trận, hai vùng An-dát và Lo-ren giáp biên giới với Phổ bị nhập vào nước Phổ. Cho nên các trường học ở hai vùng này bị buộc học tiếng Đức. Truyện viết về buổi học cuối cùng bằng tiếng Pháp ở một trường làng thuộc vùng An-dát
2. Tóm tắt
Chuyện kể về buổi học tiếng Pháp cuối cùng ở vùng An-dát qua lời kể của cậu học trò Phrăng. Sáng hôm ấy, cậu bé Phrăng đến lớp hơi muộn và ngạc nhiên khi thấy lớp học có vẻ khác thường. Cậu thực sự choáng váng khi nghe thầy Ha-men nói đây là buổi học tiếng Pháp cuối cùng. Cậu thấy tiếc nuối và ân hận vì bấy lâu nay đã bỏ phí thời gian, đã trốn học đi chơi và ngay sáng nay cậu cũng phải đấu tranh mãi mới quyết định đến trường. Trong buổi học cuối cùng đó không khí thật trang nghiêm. Thầy Ha-men đã nói những điều sâu sắc về tiếng Pháp, đã giảng bài say sưa cho đến khi đồng hồ điểm 12 giờ. Kết thúc buổi học, thầy nghẹn ngào không nói nên lời, thầy cố viết thật to lên bảng: “NƯỚC PHÁP MUÔN NĂM”.
3. Bố cục (3 phần)
– Phần 1 (từ đầu đến “vắng mặt con”): Quang cảnh trên đường đến trường và cảnh ở trường trước buổi học qua sự quan sát của Phrăng.
– Phần 2 (tiếp đó đến “nhớ mãi buổi học cuối cùng này”): Diễn biến buổi học cuối cùng và tâm trạng của mọi người
– Phần 3 (còn lại): Cảnh kết thúc buổi học cuối cùng
4. Giá trị nội dung
Qua câu chuyện buổi học cuối cùng bằng tiếng Pháp ở vùng An-dát bị quân Phổ chiếm đóng và hình ảnh cảm động của thầy Ha-men, truyện đã thể hiện lòng yêu nước trong một biểu hiện cụ thể là tình yêu tiếng nói của dân tộc và nêu chân lí: “Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì nắm được chìa khóa chốn lao tù…”
5. Giá trị nghệ thuật
– Miêu tả nhân vật qua ngoại hình, cử chỉ, lời nói và tâm trạng
– Ngôi kể thứ nhất, làm cho câu chuyện trở nên sinh động, chân thực, hấp dẫn
– Ngôn ngữ tự nhiên với giọng kể chân thành, xúc động
Đọc hiểu Buổi học cuối cùng
- Sự khác biệt trong buổi học cuối cùng:
- Không khí lớp học: Trang nghiêm, tĩnh lặng lạ thường, không ồn ào như mọi ngày.
- Sự hiện diện: Phía cuối lớp có các cụ già trong làng ngồi lặng lẽ với vẻ mặt buồn rầu.
- Thái độ của thầy Ha-men: Mặc chiếc áo rơ-đanh-gốt màu xanh lục, đeo dải nơ đen. Thầy không hề cáu kỉnh mà giảng bài bằng giọng dịu dàng, đầy tâm huyết.
- Diễn biến tâm trạng của chú bé Phrăng:
- Trước buổi học: Muốn trốn học đi chơi vì sợ bị mắng (do chưa thuộc bài).
- Trong buổi học: Choáng váng khi biết đây là buổi học tiếng Pháp cuối cùng. Cậu cảm thấy ân hận, tiếc nuối vì đã lười học, bỏ phí thời gian. Những cuốn sách vốn dĩ nhàm chán bỗng trở nên thân thiết.
- Khi lên bảng đọc bài: Cậu rất xấu hổ vì vấp ngã nhưng nhận ra tầm quan trọng của việc học tiếng mẹ đẻ. [1]
- Hình tượng thầy Ha-men:
- Tình yêu tiếng nói dân tộc: Thầy coi tiếng Pháp là “ngôn ngữ trong sáng nhất, phong phú nhất”.
- Sự thức tỉnh học trò: Khuyên mọi người phải giữ gìn tiếng nói của mình, bởi đó là “chìa khóa chốn lao tù” khi rơi vào vòng nô lệ.
- Giây phút cuối cùng: Thầy nghẹn ngào không nói nên lời, cố viết thật to dòng chữ “Nước Pháp muôn năm!” lên bảng.
Sau khi đọc Buổi học cuối cùng
- Nghệ thuật: Lựa chọn ngôi kể thứ nhất (qua lời bé Phrăng) giúp câu chuyện chân thực, giàu cảm xúc. Khắc họa tâm lý nhân vật tinh tế, miêu tả ngoại hình và hành động ấn tượng.
- Ý nghĩa: Tác phẩm khẳng định sức mạnh của tiếng nói dân tộc, khơi gợi lòng tự hào, tình yêu quê hương đất nước và căm ghét ách ngoại xâm
Buổi học cuối cùng của An-phông-xơ Đô-đê là một trong những truyện ngắn hay nhất của văn học thế giới — với ngôi kể thứ nhất chân thực, cảm động; nghệ thuật khắc họa tâm lý nhân vật tinh tế từ lãnh đạm sang yêu thương; và thông điệp vượt thời đại: “Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì họ nắm được chìa khóa chốn lao tù” — lời thầy Ha-men đã trở thành tuyên ngôn về sức mạnh của ngôn ngữ dân tộc. Tác phẩm là trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 7 (Cánh diều, Tập 1, Bài 2) và Ngữ văn 10 (Chân trời sáng tạo). Nắm vững nội dung soạn bài sẽ giúp học sinh phân tích sâu nhân vật và thông điệp tác phẩm, tự tin làm bài kiểm tra đạt điểm cao.