Soạn bài Cửu Long Giang ta ơi Nguyên Hồng đầy đủ
Mục lục
Soạn bài Cửu Long Giang ta ơi của Nguyên Hồng (1918–1982) giúp học sinh chuẩn bị bài trước khi lên lớp trong chương trình Ngữ văn 6 — bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 119–122, Tập 1, Bài 5: Những nẻo đường xứ sở — vị trí: Văn bản 3). Nguyên Hồng — tên khai sinh Nguyễn Nguyên Hồng, quê Nam Định, lớn lên ở Hải Phòng — là nhà văn, nhà thơ lớn của văn học hiện thực Việt Nam, được mệnh danh là “nhà văn của những người cùng khổ” với các tác phẩm nổi bật như Bỉ vỏ, Những ngày thơ ấu. Bài thơ tự do giàu cảm xúc khởi đầu từ hình ảnh lớp học chật chội — cậu học sinh mười tuổi ngẩng đầu nhìn tấm bản đồ rực rỡ trong giờ địa lý của người thầy — để dần mở rộng ra dòng sông Mê Kông hùng vĩ (sông Cửu Long trên đất Việt), với chín nhánh phù sa trù phú, ruộng lúa bát ngát, tôm cá đầy thuyền và người nông dân Nam Bộ cần cù gắn bó với sông nước — thể hiện tình yêu tha thiết và niềm tự hào của tác giả với dòng sông, với quê hương đất nước. Bài viết hướng dẫn trả lời đầy đủ câu hỏi phần Trước khi đọc, Đọc hiểu và Sau khi đọc theo SGK mới.
Trước khi đọc Cửu Long Giang ta ơi
Thể loại: Tác phẩm Cửu Long Giang ta ơi thuộc thể loại thơ tự do.
Xuất xứ: Bài thơ được trích từ tập Trời xanh (xuất bản năm 1960).
Phương thức biểu đạt: Sử dụng bút phát miêu tả.
Bố cục: Quá trình soạn bài Cửu Long Giang ta ơi học sinh nên chia bố cục của tác phẩm để nắm được nội dung chính của từng đoạn. Thao tác này sẽ giúp việc tiếp cận văn bản trở nên dễ dàng hơn. Trong bài thơ này, người học có thể chia làm 2 đoạn. Cụ thể:
Tóm tắt nội dung
Trong mọi tác phẩm, phần tóm tắt nội dung cũng là bước đặc biệt quan trọng mà bạn không thể bỏ qua. Khi soạn văn bài Cửu Long Giang ta ơi, học sinh có thể tóm tắt nội dung chính của bài theo gợi ý sau:
Bài thơ mở đầu bằng hình ảnh chật chội trong một lớp học, để rồi từ không gian nhỏ bé ấy dẫn độc giả đến hình ảnh rộng lớn, mênh mông của sông Mê Kông. Dưới ngòi bút tinh tế của Nguyên Hồng, người đọc có thêm hiểu biết về dòng sông cùng cuộc sống của người dân Nam Bộ. Và Cửu Long Giang ta ơi chính là cảm xúc dồn nén, tình yêu quê hương, đất nước tha thiết và niềm tự hào dân tộc lớn lao của tác giả.
Đọc hiểu Cửu Long Giang ta ơi
Bài tập 1: Em hãy nêu cảm nhận của bản thân về dòng sông Mê Kông qua những lời thơ của Nguyên Hồng.
Gợi ý làm bài:
Dưới ngòi bút của Nguyên Hồng, dòng sông Cửu Long được hiện lên với một vẻ đẹp sống động và hùng vĩ “cây lao lá đổ”, “tan hoang dứa mật”. Không dừng lại ở đó Mê Kông còn hiện lên trong tâm trí bạn đọc nét thơ mộng, trữ tình “bướm với trời xanh”, “chim khuyên rỉa cánh”. Đặc biệt nhất chính là hình ảnh sông Cửu Long được nhân hóa như con người thực thụ. Nó được ví như người mẹ hiền quặn đau để sinh ra chín người con là “chín nhánh sông vàng”. Cửu Long Giang không chỉ giúp ích cho người dân Nam Bộ trong lao động, sản xuất mà vượt lên trên những điều giản dị ấy, dòng chảy sông Mê Kông mang lại sự sống cho muôn nơi.
Bài tập 2: Tình yêu quê hương đất nước được tác giả thể hiện như thế nào qua bài thơ Cửu Long Giang ta ơi.
Gợi ý làm bài:
Cửu Long Giang ta ơi của tác giả Nguyên Hồng là bài thơ chứa đựng tinh thần yêu nước lớn lao. Tác phẩm được mở đầu từ một không gian chật hẹp của lớp học vùng Mê Kông để rồi sau đó mở rộng ra một dòng sông mênh mông. Khi đọc toàn bộ bài thơ, độc giả cảm nhận được rõ rệt mạch cảm xúc mà tác giả thể hiện, tứ thơ chặt chẽ, diễn ra theo đúng trình tự thời gian từ quá khứ đến hiện tại, từ tiềm thức đến suy ngẫm. Nhân vật người thầy giáo được tôn vinh ngay từ những dòng thơ đầu tiên, nhưng dần biến mất bởi thầy giáo ấy đã hy sinh để đổi lại độc lập của dân tộc. Có thể nói, tình yêu với sông Mê Kông, với yêu quê hương đất nước của Nguyên Hồng vô cùng vĩ đại. Qua bài thơ, người đọc thêm yêu và tự hào về con sông quê hương.
Bài tập 3: Em hãy lập dàn ý phân tích bài thơ Cửu Long giang ta ơi của tác giả Nguyên Hồng.
Hướng dẫn làm bài:
Mở bài: Giới thiệu đôi nét về tác giả, dẫn dắt vào tác phẩm Cửu Long Giang ta ơi
Thân bài: Trong phần này, học sinh triển khai theo 3 luận điểm sau:
Luận điểm 1: Hình ảnh lớp học xuất hiện ở đầu và cuối bài thơ
Luận điểm 2: Hình ảnh sông Mê Kông qua bài giảng của thầy giáo (vừa dữ dội, vừa êm đềm).
Luận điểm 3: Dòng sông gắn bó với cuộc sống của con người Nam Bộ.
Kết bài: Khẳng định về ý nghĩa to lớn mà dòng sông Mê Kông mang lại kết hợp nhắc lại giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
Sau khi đọc Cửu Long Giang ta ơi
Văn bản đưa người đọc đến với hình ảnh rộng lớn của sông Mê Kông, đem đến những kiến thức mới lạ về dòng sông và con người Nam Bộ. Đồng thời cho ta thấy được tình yêu quê hương và niềm tự hào về tình yêu đất nước.
Câu 1 trang 121 SGK Ngữ văn 6 tập 1:
– Nhan đề lấy đoạn tên sông chảy qua lãnh thổ để đặt tên → Biểu thị tình yêu nước, ý thức chủ quyền.
– Lời gọi tha thiết, da diết dành cho quê hương.
Câu 2 trang 121 SGK Ngữ văn 6 tập 1:
– “Tấm bản đồ rực rỡ” gợi ra dáng vẻ của đất nước, tượng trưng cho Tổ quốc thiêng liêng.
– Cảm xúc đồng hoa bỗng gặp một đêm mơ: háo hức, say mê.
Câu 3 trang 121 SGK Ngữ văn 6 tập 1:
– Cây lao đá đổ; hương thơm ngào ngạt.
– Trưa hè ngun ngút nắng Trường Sơn;
– Thác Khôn cười trắng xóa;
– Mê Kông chảy, Mê Kông cũng hát;
– Sóng tỏa chân trời buồm trắng;
– …
Câu 4 trang 121 SGK Ngữ văn 6 tập 1:
Hình ảnh người nông dân Nam Bộ: Nông dân Nam Bộ… không bao giờ chia cắt.
→ Sự cực nhọc cùng bùn đất để gây dựng quê hương cùng với sự đoàn kết để giữ gìn bảo vệ đất nước.
Câu 5 trang 122 SGK Ngữ văn 6 tập 1:
Em thích nhất hình ảnh của sông Mê Kông: Chín nhánh… lòng dừa trĩu quả. Vì nó cho em thấy được sự trù phù mà sông đem lại cho quê hương của chúng ta.
Câu 6 trang 122 SGK Ngữ văn 6 tập 1:
Tình yêu đó lớn dần theo năm tháng trong nhà thơ, những nhận thức về dòng sông cũng dần nhiều hơn và đặc biệt là sự biết ơn về lịch sử và truyền thống ông cha.
Cửu Long Giang ta ơi của Nguyên Hồng là bài thơ tự do tiêu biểu mang hơi thở phóng khoáng như sóng dậy — với kết cấu chặt chẽ từ lớp học chật hẹp đến dòng sông mênh mông, hình ảnh người thầy vĩ đại được tôn vinh ngay từ những dòng đầu rồi dần biến mất vì đã hi sinh vì đất nước, các biện pháp tu từ so sánh, ẩn dụ, điệp từ sinh động — tất cả hòa quyện tạo nên bản tình ca về dòng sông Cửu Long và tình yêu quê hương đất nước sâu nặng. Nhan đề “Cửu Long Giang ta ơi” với từ nhân hóa “ơi” như tiếng gọi tha thiết, trìu mến giới hạn dòng sông Mê Kông trong phần lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc. Tác phẩm là trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 6 (Kết nối tri thức, Tập 1, Bài 5). Nắm vững nội dung soạn bài sẽ giúp học sinh cảm nhận sâu vẻ đẹp bài thơ và tự tin làm bài kiểm tra đạt điểm cao.