Quân đội nước nào trong phe Đồng Minh tiến vào miền Bắc nước ta?

Trong phe Đồng minh, quân đội Trung Hoa Dân Quốc (Tưởng Giới Thạch) là lực lượng được phân công tiến vào miền Bắc nước ta. Theo quyết định của Hội nghị Potsdam (7/1945), 20 vạn quân Tưởng vượt biên giới Việt–Trung vào ngày 21/8/1945 với danh nghĩa giải giáp quân đội Nhật Bản từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc.

Quân đội nước nào trong phe Đồng minh tiến vào miền Bắc nước ta?

Theo quyết định của Hội nghị Potsdam và thỏa thuận giữa các cường quốc Đồng minh, quân đội Trung Hoa Dân Quốc — tức quân đội của chính phủ Tưởng Giới Thạch — được phân công tiến vào miền Bắc Việt Nam (từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc) để giải giáp quân đội Nhật Bản sau khi Nhật đầu hàng vô điều kiện ngày 14/8/1945. Theo Wikipedia tiếng Việt, đây là sự kiện 20 vạn quân đội Tưởng Giới Thạch tiến vào miền Bắc Việt Nam với mục đích giải giáp quân đội Nhật Bản từ vĩ tuyến 16 ra Bắc theo sự phân công của Đồng Minh — sự kiện này được gọi là “Hoa quân nhập Việt” (華軍入越).

Cùng thời gian đó, ở phía Nam (từ vĩ tuyến 16 trở vào), quân đội Anh được phân công giải giáp quân Nhật — và chính quân Anh đã tạo điều kiện cho thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Việt Nam lần thứ hai từ ngày 23/9/1945.

Hội nghị Potsdam và quyết định phân công giải giáp quân Nhật ở Việt Nam

Để hiểu tại sao quân Tưởng tiến vào miền Bắc, cần nhìn lại bối cảnh lịch sử từ Hội nghị Potsdam:

• Ngày 17/7/1945: Hội nghị Potsdam khai mạc tại Đức với sự tham gia của ba cường quốc Đồng minh là Mỹ, Anh và Liên Xô — bàn về các vấn đề sau Thế chiến II, bao gồm việc xử lý phát xít Nhật ở châu Á.
• Quyết định phân công: Các cường quốc Đồng minh (Trung Quốc, Anh, Mỹ) thỏa thuận phân chia trách nhiệm giải giáp quân Nhật tại Đông Dương theo vĩ tuyến 16:
  • Từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc → Quân đội Trung Hoa Dân Quốc
  • Từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam → Quân đội Anh
• Ngày 14/8/1945: Phát xít Nhật tuyên bố đầu hàng vô điều kiện, kết thúc Thế chiến II. Quân Nhật ở Đông Dương bị tê liệt, mất tinh thần.
• Cách mạng Tháng Tám: Trước khi quân Đồng minh đến, Việt Minh chớp thời cơ phát động Tổng khởi nghĩa Tháng Tám, giành chính quyền từ tay Nhật và thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2/9/1945.
• Ngày 21/8/1945: Toán quân đầu tiên của Trung Hoa Dân Quốc do Lư Hán và Tiêu Văn chỉ huy vượt biên giới tiến vào miền Bắc Việt Nam.

“Hoa quân nhập Việt” — 20 vạn quân Tưởng tràn vào miền Bắc

Sự kiện quân Trung Hoa Dân Quốc vào Việt Nam diễn ra nhanh chóng và có quy mô lớn, tạo ra áp lực khổng lồ với chính quyền cách mạng non trẻ vừa mới thành lập.

Lực lượng và chỉ huy: Tổng cộng 20 vạn (200.000) quân Trung Hoa Dân Quốc tiến vào miền Bắc Việt Nam. Tổng chỉ huy là tướng Lư Hán, phó tư lệnh là Tiêu Văn. Ngày 16/10/1945, chiến dịch Hoa quân nhập Việt chính thức hoàn tất khi toàn bộ quân đội Trung Hoa Dân Quốc đã nhập cảnh vào miền Bắc Việt Nam. Theo đuôi quân Tưởng còn có các tổ chức chính trị người Việt theo chủ nghĩa quốc gia gồm Việt Quốc (Việt Nam Quốc dân Đảng) và Việt Cách (Việt Nam Cách Mệnh Đồng minh Hội) — những tổ chức chống Pháp đồng thời chống Việt Minh, đã vượt biên giới Việt–Trung vào thiết lập chính quyền tại một số tỉnh phía Bắc. Ngày 28/9/1945: Lễ đầu hàng của quân Nhật được tổ chức bởi Trung Hoa Dân Quốc — hoàn thành danh nghĩa giải giáp ban đầu.

Mục đích thực sự và sách lược nhẫn nhịn của Việt Minh

Danh nghĩa là giải giáp quân Nhật, nhưng thực tế ẩn chứa nhiều toan tính địa chính trị phức tạp hơn nhiều.

Theo Trường Chính trị Hoàng Văn Thụ, “mục đích của quân Tưởng và đám tay sai rất rõ ràng: ‘Tiêu diệt cộng sản và bắt giữ Hồ Chí Minh’. Tham vọng của lực lượng Tưởng Giới Thạch là bành trướng sang Việt Nam hoặc chí ít tạo ra một chế độ phục tùng Trung Hoa Dân quốc ở đây.” Tướng Lư Hán còn đòi Hồ Chí Minh phải “báo cáo quân số thực tế và tổ chức quân đội Việt Nam”, đòi mỗi bộ phải có “liên lạc viên” Trung Quốc, thậm chí đòi Việt Nam lùi giờ theo giờ Trung Quốc.

Đứng trước nguy cơ bị tấn công từ nhiều phía — quân Tưởng ở miền Bắc, quân Pháp-Anh ở miền Nam, giặc đói và giặc dốt trong nước — chính quyền Việt Minh áp dụng sách lược “hòa để tiến”: nhẫn nhịn, tránh xung đột với quân Tưởng, tập trung sức mạnh vào mặt trận chống Pháp. Chính quyền chấp nhận cho quân Tưởng tiêu xài đồng “quan kim”, cung cấp lương thực, nhường một số vị trí trong chính phủ liên hiệp cho Việt Quốc và Việt Cách.

Bảng so sánh — Phân công giải giáp quân Nhật ở hai miền Việt Nam

Dưới đây là tổng hợp về sự phân công của phe Đồng minh tại Việt Nam theo Hội nghị Potsdam:

Kết cục — quân Tưởng rút về và bài học về sách lược ngoại giao

Sự có mặt của 20 vạn quân Tưởng ở miền Bắc buộc Hồ Chủ Tịch và chính phủ Việt Nam phải thực hiện một trong những quyết định ngoại giao khó khăn nhất lịch sử:

• Hiệp ước Trùng Khánh (28/2/1946): Pháp và Trung Hoa Dân Quốc thỏa hiệp — Tưởng đồng ý cho Pháp vào Bắc giải giáp quân Nhật thay mình, đổi lấy việc Pháp trả lại các tô giới, nhượng địa trên đất Trung Hoa và bán đường sắt Côn Minh–Hồ Kiều.
• Hiệp định Sơ bộ Pháp–Việt (6/3/1946): Hồ Chủ Tịch ký hiệp định với Pháp, đồng ý cho 15.000 quân Pháp vào miền Bắc thay quân Tưởng, rút hết trong 5 năm. Đổi lại, Pháp công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là một quốc gia tự do.
• Ý nghĩa chiến lược: Ký hiệp định với Pháp là sách lược “hòa để tiến” — dùng tờ giấy ký loại bỏ 20 vạn quân Tưởng ra khỏi miền Bắc mà không tốn một viên đạn, đồng thời tranh thủ thời gian xây dựng lực lượng.
• Quân Tưởng rút hoàn toàn: Trên thực tế, người lính Trung Quốc cuối cùng rời khỏi miền Bắc Việt Nam vào ngày 15/6/1946.

Bài học từ sự kiện “Hoa quân nhập Việt” vẫn còn nguyên giá trị — đó là nghệ thuật lợi dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc trong khi biết nhẫn nhịn và lùi đúng lúc để tiến về lâu dài.

Câu hỏi thường gặp về quân Đồng minh vào miền Bắc Việt Nam

Quân đội nước nào tiến vào miền Bắc nước ta sau 1945?

Quân đội Trung Hoa Dân Quốc (Tưởng Giới Thạch) — 20 vạn quân tiến vào từ ngày 21/8/1945.

Quân đội nào vào miền Nam Việt Nam?

Quân đội Anh — và quân Anh đã tạo điều kiện cho thực dân Pháp quay lại, gây hấn ở Sài Gòn ngày 23/9/1945.

Ranh giới phân chia nhiệm vụ giải giáp là ở đâu?

Vĩ tuyến 16 — phân chia trách nhiệm giữa quân Trung Hoa (từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc) và quân Anh (từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam).

Sự kiện quân Tưởng vào Việt Nam gọi là gì?

“Hoa quân nhập Việt” (華軍入越) — sự kiện lịch sử diễn ra từ tháng 8/1945 đến tháng 6/1946.

Quân Tưởng rời khỏi miền Bắc Việt Nam khi nào?

Người lính Trung Quốc cuối cùng rời khỏi Bắc Việt Nam vào ngày 15/6/1946, sau khi Hiệp định Sơ bộ Pháp–Việt được ký ngày 6/3/1946.

Tóm lại, theo quyết định của Hội nghị Potsdam, quân đội Trung Hoa Dân Quốc (Tưởng Giới Thạch) là lực lượng phe Đồng minh tiến vào miền Bắc nước ta từ tháng 8/1945 — với 20 vạn quân danh nghĩa giải giáp quân Nhật nhưng thực chất mang nhiều toan tính chính trị. Đứng trước thử thách nghiêm trọng đó, chính phủ Hồ Chí Minh đã vận dụng sách lược ngoại giao tài tình: nhẫn nhịn, phân hóa kẻ thù, ký hiệp định để loại quân Tưởng ra khỏi miền Bắc, bảo toàn lực lượng cho cuộc kháng chiến trường kỳ.