Hội nghị Diên Hồng được tổ chức vào thời kỳ nào? Đáp án đầy đủ

Hội nghị Diên Hồng được tổ chức vào thời kỳ nhà Trần, cụ thể là vào cuối năm 1284 (tháng Chạp năm Giáp Thân), tại kinh thành Thăng Long — ngay trước thềm cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai. Đây là sự kiện lịch sử trọng đại: lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, triều đình mời các bô lão đại diện cho nhân dân cả nước vào hoàng cung để trưng cầu ý kiến về vận mệnh đất nước.

Hội nghị Diên Hồng được tổ chức vào thời kỳ nào?

Hội nghị Diên Hồng được tổ chức vào thời kỳ nhà Trần, năm 1284, thế kỷ XIII. Thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông đích thân triệu tập và chủ trì hội nghị tại điện Diên Hồng trong kinh thành Thăng Long (nay là Hà Nội). Hội nghị diễn ra trong bối cảnh đế quốc Nguyên Mông đang ráo riết chuẩn bị xâm lược Đại Việt lần thứ hai với lực lượng lên đến hơn 50 vạn quân.

Mục đích của hội nghị là trưng cầu dân ý: triều đình muốn biết ý nguyện của nhân dân về chủ trương hòa hay đánh trước khi quyết định chiến lược kháng chiến. Kết quả nổi tiếng đến tận ngày nay: các bô lão đồng thanh hô “đánh” — như ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư của sử thần Ngô Sĩ Liên: “Thượng hoàng triệu phụ lão trong nước họp ở thềm điện Diên Hồng, ban yến và hỏi kế đánh giặc. Các phụ lão đều nói ‘đánh’, muôn người cùng hô một tiếng, như bật ra từ một cửa miệng.”

Bối cảnh lịch sử — Vì sao nhà Trần phải triệu tập Hội nghị Diên Hồng?

Sau thất bại trong lần xâm lược đầu tiên năm 1258, đế quốc Nguyên Mông không từ bỏ tham vọng thôn tính Đại Việt. Năm 1279, quân Nguyên tiêu diệt hoàn toàn triều Nam Tống — cường quốc láng giềng từng là bức bình phong của Đại Việt. Hoàng đế Đại Nguyên Hốt Tất Liệt nhiều lần gửi yêu sách đòi các vua Trần sang chầu, nhưng đều bị kiên quyết cự tuyệt.

“Giặc Hồ xâm lấn là tai nạn lớn của nước, hai vua hiệp mưu, bầy tôi họp bàn, há không có kế sách gì chống giặc mà phải đợi đến ban yến hỏi kế các phụ lão ư? Là vì Thánh Tông muốn thế để xét lòng thành yêu nước của nhân dân, để dân chúng nghe theo lời dụ hỏi mà cảm kích hăng hái lên thôi.”

— Sử thần Ngô Sĩ Liên, Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ Toàn thư, Quyển 5

Đến cuối năm 1283, Tháng tử Nguyên là A Đài cùng Bình chương A Lạt tập hợp 50 vạn quân ở xứ Hồ Quảng chuẩn bị tràn xuống từ phía Bắc, cộng thêm gần 10 vạn quân của Toa Đô từ phía Nam đánh lên. Trước thế giặc áp đảo như vậy, nhà Trần ý thức rõ ràng: muốn chiến thắng được đội quân khổng lồ đó, không thể chỉ dựa vào quân triều đình mà phải có sự tham gia của toàn dân.

Diễn biến Hội nghị Diên Hồng: Từ lời hỏi của Thượng hoàng đến tiếng hô “đánh!”

Cuối năm 1284, Thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông triệu tập các vị bô lão đại diện cho nhân dân các làng xã khắp cả nước về kinh thành Thăng Long. Đây là lần đầu tiên những người dân thường — những bô lão “một đời tay lấm chân bùn” — được mời vào hoàng cung để bàn việc quốc gia đại sự.

Tại hội nghị, Thượng hoàng đích thân ban yến tiệc cho các bô lão rồi đặt thẳng câu hỏi: nếu hòa với quân giặc là mất tất cả, còn nếu toàn dân đồng lòng liều chết mà đánh thì có thể giữ được tất cả — vậy nên hòa hay nên chiến? Tất cả các bô lão tề tựu trước thềm điện Diên Hồng đã cùng nhau đồng thanh hô “đánh!” — tiếng hô của muôn người như từ một cửa miệng, vang dội kinh thành Thăng Long.

Sau hội nghị, chính các bô lão trở thành những người truyền đạt chủ trương kháng chiến của triều đình đến toàn dân: quyết tâm đánh giặc; nếu sức chưa địch nổi thì lẩn tránh vào rừng núi, tuyệt đối không đầu hàng; thực hiện kế “vườn không nhà trống“; và sẵn sàng phối hợp với quân triều đình chiến đấu.

Hội nghị Diên Hồng khác Hội nghị Bình Than như thế nào?

Hai hội nghị lịch sử này thường bị nhầm lẫn, nhưng có mục tiêu và đối tượng tham dự hoàn toàn khác nhau. Bảng dưới đây tóm tắt sự khác biệt:

Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo về sau tổng kết ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông bằng câu nổi tiếng: “Vua tôi đồng lòng, anh em hòa mục, cả nước giúp sức” — trong đó “vua tôi đồng lòng” là Hội nghị Bình Than, còn “cả nước giúp sức” chính là Hội nghị Diên Hồng. Theo Bách Khoa toàn thư Quân sự Việt Nam, Quyển 1 (Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, 2015), Hội nghị Diên Hồng là hình thức Hội nghị đại biểu nhân dân đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

Ý nghĩa lịch sử của Hội nghị Diên Hồng — bài học trường tồn qua các thế kỷ

Hội nghị dân chủ đầu tiên trong lịch sử Việt Nam

Hội nghị Diên Hồng diễn ra trong thể chế quân chủ phong kiến — nơi tư tưởng “thiên tử quyết định tất cả” ngự trị. Việc Thượng hoàng Trần Thánh Tông triệu tập bô lão để hỏi ý kiến được nhiều nhà sử học đánh giá là hành động dân chủ mang tính tiên phong, vượt trước tư tưởng thời đại nhiều thế kỷ. Bốn chức năng chính trị quan trọng của hội nghị bao gồm:

• Thăm dò lòng dân: Đo lường mức độ căm phẫn của nhân dân với kẻ thù và mức độ ủng hộ triều đình trước khi vạch chiến lược.
• Tôn trọng “lão quyền”: Các bô lão là tầng lớp có ảnh hưởng lớn nhất trong xã hội cổ truyền Việt Nam — được mời hỏi ý kiến, họ trở thành những người tuyên truyền tự nguyện cho triều đình.
• Tạo đồng thuận xã hội: Khi toàn dân đã đồng lòng nói “đánh”, cuộc chiến trở thành trách nhiệm chung — triều đình và dân cùng gánh vác, không đổ lỗi lẫn nhau dù kết quả ra sao.
• Biểu dương sức mạnh tinh thần: Lời hô “đánh” vang lên từ hàng nghìn bô lão truyền đi khắp đất nước, khơi dậy tinh thần yêu nước của mọi tầng lớp nhân dân.

Bài học “cả nước giúp sức” còn nguyên giá trị

Trong cuộc chiến Đại Việt – Nguyên Mông lần thứ hai, Nguyên sử của phía địch ghi nhận một chi tiết đáng chú ý: “Quân nhà Trần càng đánh càng đông” — dân chúng nghe lời triệu tập của triều đình tự nguyện tòng quân giết giặc. Tinh thần “vườn không nhà trống” được thực hiện triệt để: quân Nguyên chiếm được đất nhưng không cướp được lương thực, không khuất phục được ý chí. Kết quả là nhà Trần đã lần lượt giành thắng lợi trong cả kháng chiến lần 2 (1285) và kháng chiến lần 3 với chiến thắng Bạch Đằng (1288).

Tinh thần của Hội nghị Diên Hồng được lịch sử gọi là “hào khí Đông A” — biểu tượng cho sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc. Tên “Diên Hồng” từ đó trở thành biểu trưng cho sự đồng lòng nhất trí của một dân tộc trước họa xâm lăng — và được hậu thế nhắc đến qua bài hát Hội nghị Diên Hồng của cố nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, dàn dựng lần đầu vào những năm 1965–1966 trong giai đoạn cả nước chống Mỹ.

Câu hỏi thường gặp về Hội nghị Diên Hồng

Hội nghị Diên Hồng diễn ra ở đâu?

Hội nghị diễn ra tại điện Diên Hồng trong kinh thành Thăng Long — nay là khu vực trung tâm thủ đô Hà Nội.

Ai triệu tập và chủ trì Hội nghị Diên Hồng?

Thượng hoàng Trần Thánh Tông triệu tập và chủ trì, cùng với vua Trần Nhân Tông đích thân tham dự và hỏi ý kiến các bô lão.

Sau Hội nghị Diên Hồng, kết quả kháng chiến ra sao?

Nhà Trần thắng lợi toàn diện: đánh bại quân Nguyên lần 2 năm 1285 và lần 3 với chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 — lập nên ba lần chiến thắng đế quốc Nguyên Mông hùng mạnh nhất thế giới thời đó.

Tên “Diên Hồng” ngày nay được dùng ở đâu?

Phòng họp toàn thể đại biểu Quốc hội trong Tòa nhà Quốc hội Việt Nam được đặt tên là Phòng Diên Hồng để tưởng nhớ tinh thần hội nghị lịch sử này.

Hội nghị Diên Hồng khác Hội nghị Bình Than điểm gì cơ bản nhất?

Bình Than (1282) họp với vương hầu, tướng lĩnh; Diên Hồng (1284) họp với bô lão đại diện nhân dân — đây là điểm khác biệt cốt lõi về đối tượng và tính chất dân chủ.

Câu trả lời cho câu đố “Hội nghị Diên Hồng được tổ chức vào thời kỳ nào?” là: thời nhà Trần, năm 1284, thế kỷ XIII. Hơn 740 năm trôi qua, hội nghị đó vẫn sống mãi trong lịch sử dân tộc như biểu tượng của một chân lý: khi vua tôi đồng lòng, khi cả nước giúp sức, không kẻ thù nào — dù đông gấp nhiều lần — có thể khuất phục được ý chí của một dân tộc yêu tự do.