Cảnh quan thiên nhiên tiêu biểu cho vùng lãnh thổ phía Nam là

Cảnh quan thiên nhiên tiêu biểu cho vùng lãnh thổ phía Nam nước ta là đới rừng cận xích đạo gió mùa (theo SGK Địa lí 12 trang 48). Vùng lãnh thổ này được tính từ dãy Bạch Mã (vĩ tuyến 16°B) trở vào, bao gồm Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long — mang sắc thái khí hậu cận xích đạo gió mùa rõ nét.

Cảnh quan thiên nhiên tiêu biểu cho vùng lãnh thổ phía Nam

Cảnh quan thiên nhiên tiêu biểu cho phần lãnh thổ phía Nam Việt Nam là đới rừng cận xích đạo gió mùa. Đây là kết luận được ghi rõ trong SGK Địa lí 12 cơ bản trang 48 — tài liệu chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam.

Phần lãnh thổ phía Nam được tính từ dãy Bạch Mã (vĩ tuyến 16°B) trở vào, bao gồm khu vực Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Toàn bộ phần lãnh thổ này mang sắc thái khí hậu cận xích đạo gió mùa, khác biệt rõ rệt với phần lãnh thổ phía Bắc.

Hệ quả trực tiếp của nền khí hậu cận xích đạo là sự hình thành đới rừng cận xích đạo gió mùa, với thành phần loài chủ yếu thuộc vùng xích đạo và nhiệt đới. Cảnh quan đặc trưng là rừng thưa nhiệt đới khô, rừng ngập mặn và rừng cây họ Dầu rụng lá mùa khô.

Đặc điểm khí hậu cận xích đạo gió mùa chi phối cảnh quan

Nền khí hậu cận xích đạo gió mùa chi phối toàn bộ sắc thái thiên nhiên phần lãnh thổ phía Nam. Đặc trưng nổi bật là nhiệt độ cao ổn định quanh năm, biên độ nhiệt nhỏ và sự phân hóa rõ rệt giữa hai mùa mưa – khô.

Khí hậu phân chia thành hai mùa đặc biệt rõ nét từ vĩ độ 14°B trở vào. Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Theo Tổng cục Khí tượng Thủy văn, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có tổng số giờ nắng trung bình đạt 2.200 – 2.700 giờ/năm — cao nhất cả nước.

Thành phần sinh vật của đới rừng cận xích đạo gió mùa

Thành phần loài chiếm ưu thế ở vùng lãnh thổ phía Nam thuộc vùng xích đạo và nhiệt đới. Sinh vật nơi đây chủ yếu có nguồn gốc từ luồng di cư Malaysia – Indonesia đi lên và luồng Ấn Độ – Myanmar di cư sang, theo phân tích của SGK Địa lí 12.

Thực vật đặc trưng

• Cây họ Dầu: Loài chiếm ưu thế trong rừng cận xích đạo, chịu hạn tốt và rụng lá vào mùa khô.
• Chò nâu: Loài đại diện cho hệ thực vật phương Nam, phân bố rộng ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
• Rừng thưa nhiệt đới khô: Hình thành nhiều nhất ở Tây Nguyên do mùa khô sâu sắc kéo dài.
• Rừng ngập mặn: Phát triển mạnh ở ven biển Nam Bộ với các loài đước, mắm, vẹt, tràm.
• Trảng cỏ và cây bụi: Phân bố ở vùng khô hạn Phan Rang – Phan Thiết.

Động vật tiêu biểu

• Thú lớn vùng nhiệt đới và xích đạo: voi, hổ, báo, bò rừng, bò tót — sinh sống trong các khu bảo tồn Cát Tiên, Yok Đôn.
• Bò sát vùng đầm lầy: trăn, rắn, cá sấu — đặc trưng ở U Minh, Đồng Tháp Mười.
• Linh trưởng: vượn đen má vàng, voọc, khỉ đuôi lợn phân bố ở Tây Nguyên.
• Chim đặc hữu: sếu đầu đỏ (Tràm Chim), chim công, gà lôi, cò, vạc.

Phân hóa cảnh quan trong vùng lãnh thổ phía Nam

Đới rừng cận xích đạo gió mùa không đồng nhất trên toàn bộ vùng lãnh thổ phía Nam. Cảnh quan phân hóa rõ rệt theo từng tiểu vùng địa lí tự nhiên dựa trên địa hình, lượng mưa và vị trí giáp biển.

Tây Nguyên – rừng thưa nhiệt đới khô

Tây Nguyên có cao nguyên badan xếp tầng, độ cao phổ biến 500 – 1.500 m. Rừng thưa nhiệt đới khô chiếm diện tích lớn nhất cả nước ở đây, với các loài cây họ Dầu rụng lá mùa khô. Mùa khô kéo dài 4 – 6 tháng gây thiếu nước nghiêm trọng cho sinh vật và sản xuất.

Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long

Đông Nam Bộ có địa hình đồi lượn sóng, đất đỏ badan và đất xám phù sa cổ. Đồng bằng sông Cửu Long là vùng đồng bằng phù sa rộng nhất Việt Nam với diện tích khoảng 40.000 km². Hệ sinh thái tiêu biểu gồm rừng ngập mặn (Cà Mau, Kiên Giang) và rừng tràm (U Minh Thượng, U Minh Hạ).

Duyên hải Nam Trung Bộ

Duyên hải Nam Trung Bộ có dải đồng bằng ven biển nhỏ hẹp kẹp giữa Trường Sơn Nam và Biển Đông. Khu vực Phan Rang – Phan Thiết hình thành trảng cỏ và truông nhiệt đới khô hạn do lượng mưa thấp nhất cả nước, chỉ 600 – 700 mm/năm (theo Atlat Địa lí Việt Nam).

So sánh cảnh quan thiên nhiên giữa hai phần lãnh thổ Bắc – Nam

Ranh giới phân chia hai phần lãnh thổ là dãy Bạch Mã nằm tại vĩ tuyến 16°B. Theo SGK Địa lí 12, sự khác biệt giữa hai phần lãnh thổ biểu hiện rõ nhất qua đới cảnh quan tiêu biểu và thành phần loài động, thực vật.

“Sự khác nhau về thiên nhiên giữa phần lãnh thổ phía Bắc và phần lãnh thổ phía Nam biểu hiện ở các đới cảnh quan tiêu biểu: đới rừng nhiệt đới gió mùa (từ dãy Bạch Mã trở ra), đới rừng cận xích đạo gió mùa (từ dãy Bạch Mã trở vào).” — SGK Địa lí 12, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Câu hỏi thường gặp về cảnh quan thiên nhiên vùng lãnh thổ phía Nam

Ranh giới phân chia hai phần lãnh thổ Bắc – Nam là gì?

Dãy Bạch Mã nằm tại vĩ tuyến 16°B là ranh giới phân chia tự nhiên hai phần lãnh thổ.

Rừng thưa nhiệt đới khô hình thành nhiều nhất ở đâu?

Tây Nguyên là nơi hình thành rừng thưa nhiệt đới khô nhiều nhất do mùa khô kéo dài sâu sắc.

Loài cây nào đặc trưng cho đới rừng cận xích đạo gió mùa?

Cây họ Dầu là loài đặc trưng, chịu hạn tốt và rụng lá vào mùa khô.

Vì sao lãnh thổ phía Nam có nền nhiệt cao quanh năm?

Do vị trí gần xích đạo, góc nhập xạ lớn và ít chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc.

Đới rừng cận xích đạo gió mùa là cảnh quan thiên nhiên tiêu biểu cho toàn bộ phần lãnh thổ phía Nam Việt Nam, được quy định bởi nền khí hậu cận xích đạo và vị trí vĩ độ thấp. Nắm vững đặc điểm cảnh quan này giúp học sinh lớp 12 hiểu sâu Bài 11 – 12 chương trình Địa lí, đồng thời định hướng khai thác nông nghiệp, lâm nghiệp và bảo tồn đa dạng sinh học phù hợp với từng tiểu vùng Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.