Tác giả tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (Nguyễn Ngọc Thuần)

Tác giả tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ là kiến thức trọng tâm trong chương trình Ngữ văn lớp 6 bộ Chân trời sáng tạo (Bài 4 — Điểm tựa tinh thần, Văn bản 3). Đoạn trích do nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần (sinh năm 1972, quê Tân Thiện – Hàm Tân, Bình Thuận) sáng tác, trích từ Chương V của truyện dài cùng tên, NXB Trẻ, 2004 — tác phẩm từng đoạt Giải nhất cuộc thi Văn học Thiếu nhi lần III và Giải thưởng Peter Pan của Thụy Điển. Qua câu chuyện người bố dạy con trai nhận biết các loài hoa bằng xúc giác và khứu giác trong khu vườn nhà, rồi câu chuyện về món quà ổi của thằng Tý, đoạn trích gửi gắm thông điệp sâu sắc: hãy cảm nhận thế giới tự nhiên bằng tất cả giác quan và trân trọng tấm lòng chân thành trong mỗi món quà. Bài viết tổng hợp đầy đủ thông tin về tác giả Nguyễn Ngọc Thuần, thể loại, hoàn cảnh sáng tác, bố cục, tóm tắt, giá trị nội dung, nghệ thuật và những nhận định hay nhất về tác phẩm.

Tác giả Nguyễn Ngọc Thuần — tiểu sử và phong cách sáng tác

Dưới đây là những thông tin quan trọng nhất về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần — cây bút văn xuôi trẻ đầy triển vọng và là một trong những giọng văn đặc sắc nhất của văn học thiếu nhi Việt Nam đương đại.

Tên khai sinh	Nguyễn Ngọc Thuần
Năm sinh	1972
Quê quán	Tân Thiện – Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận
Học vấn và con đường đến văn chương	Tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật TP.HCM — xuất thân là họa sĩ; sau khi ra trường làm phóng viên báo Tuổi Trẻ. Duyên cơ đưa anh họa sĩ trẻ đến với văn chương — và “cái tôi” nhà văn dần lấn lướt “cái tôi” họa sĩ, định hình nên một giọng văn xuôi đặc sắc và độc đáo
Vị trí văn học	Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam; nhà văn trẻ đầy triển vọng ở thể loại văn xuôi đương đại, đặc biệt thành công với thể loại truyện dài và truyện thiếu nhi
Giải thưởng tiêu biểu	Giăng giăng tơ nhện — Giải thưởng Văn học tuổi hai mươi lần II; Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (NXB Trẻ, 2000) — Giải Nhất cuộc thi Văn học Thiếu nhi lần III và Giải Peter Pan của Thụy Điển (giải thưởng dành cho tác phẩm thiếu nhi hay nhất); Một thiên nằm mộng — Giải A cuộc vận động sáng tác văn học thiếu nhi NXB Kim Đồng 2001–2002; Nhện ảo — Giải A cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi 2003; Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ — Giải B (không có Giải A) cuộc thi sáng tác văn học cho tuổi trẻ NXB Thanh niên
Tác phẩm chính	Giăng giăng tơ nhện; Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (2000/2004); Một thiên nằm mộng; Nhện ảo; Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ; Ngày của con

Điều đặc biệt trong hành trình của Nguyễn Ngọc Thuần là ông đến với văn chương từ hội họa — và dấu ấn của người họa sĩ in rõ vào trang văn của ông: khả năng quan sát tinh tế từng chi tiết nhỏ, tạo dựng hình ảnh sinh động và giàu màu sắc, xây dựng không gian truyện như một bức tranh phong cảnh đặc trưng của miền quê Bình Thuận. Ông là nhà văn hiếm hoi vừa thành công với thiếu nhi trong nước vừa được quốc tế công nhận qua Giải Peter Pan — một giải thưởng uy tín của Thụy Điển dành cho tác phẩm thiếu nhi hay nhất.

Phong cách nghệ thuật Nguyễn Ngọc Thuần được giới phê bình đánh giá là huyền hoặc, mơ hồ mà sâu lắng, hài hước mà đầy chất thơ. Đọc văn ông là sự tương tác cảm xúc trực tiếp — những hình ảnh tưởng như cụ thể nhưng luôn gợi lên những tầng nghĩa sâu hơn, những suy nghĩ rộng hơn không gian câu chuyện. Thế giới trong văn ông luôn trong trẻo, ấm áp và giàu yêu thương — đặc biệt về mối quan hệ giữa cha và con, giữa con người và thiên nhiên.

Tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Để nắm vững kiến thức về đoạn trích Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, cần hiểu rõ thể loại, xuất xứ, hoàn cảnh ra đời và cấu trúc tác phẩm.

Thể loại Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Đoạn trích thuộc thể loại truyện dài — truyện bằng văn xuôi có dung lượng lớn hơn truyện ngắn, miêu tả nhiều sự kiện và nhân vật trong phạm vi không gian và thời gian tương đối rộng. Phương thức biểu đạt: tự sự, kết hợp miêu tả và biểu cảm. Ngôi kể: thứ nhất — nhân vật “tôi” là người kể chuyện, tạo nên sự gần gũi, chân thực và chiều sâu cảm xúc. Giọng kể hồn nhiên, trong sáng như tiếng nói của một đứa trẻ — nhưng ẩn sau sự hồn nhiên ấy là những triết lý nhân văn sâu sắc về thiên nhiên, tình cha con và giá trị của những điều bình dị.

Hoàn cảnh sáng tác Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Đoạn trích là Chương V của truyện dài Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ — tác phẩm được Nguyễn Ngọc Thuần sáng tác và xuất bản lần đầu năm 2000 (NXB Trẻ), sau đó được tái bản và hoàn thiện vào năm 2004. Ngay từ lần xuất bản đầu tiên, tác phẩm đã nhận được Giải Nhất cuộc thi Văn học Thiếu nhi lần III — một thành công vang dội cho cây bút trẻ đến từ Bình Thuận. Sau đó, tác phẩm tiếp tục gây tiếng vang quốc tế khi nhận Giải thưởng Peter Pan của Thụy Điển — giải thưởng văn học thiếu nhi uy tín dành cho tác phẩm hay nhất từ các nước không nói tiếng Bắc Âu. Đoạn trích được trích dẫn từ NXB Trẻ, TP. Hồ Chí Minh, 2014, tr. 41–49 và tuyển chọn vào SGK Ngữ văn 6, bộ Chân trời sáng tạo, Bài 4 Điểm tựa tinh thần. Truyện lấy bối cảnh một làng quê yên bình — nơi mà thiên nhiên, khu vườn, mùi hương hoa và tình cha con là những điều lớn lao nhất trong cuộc sống của một đứa trẻ.

Phương thức biểu đạt Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Phương thức biểu đạt chính: tự sự — nhân vật “tôi” kể lại câu chuyện về những trò chơi học cảm nhận hoa trong vườn cùng bố và câu chuyện về món quà ổi của Tý. Kết hợp miêu tả (tả khu vườn với các loài hoa, mùi hương, cảm giác khi chạm vào cánh hoa; tả hành động tỉ mỉ và yêu thương của người bố) và biểu cảm (cảm xúc ngạc nhiên, tự hào, nhận ra ý nghĩa sâu xa của những trò chơi). Giọng kể ngôi thứ nhất hồn nhiên, trong trẻo — tạo nên sức cuốn hút đặc trưng của văn Nguyễn Ngọc Thuần.

Tóm tắt Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Nhà của nhân vật “tôi” có một khu vườn rộng đầy hoa và cây trái. Người bố của cậu dạy cậu nhận biết các loài hoa bằng cách thú vị và sáng tạo: bố dắt tay cậu đến từng loài hoa, cho cậu nhắm mắt và chạm tay vào rồi gọi tên. Từ trong nhà ra ngoài vườn, nhân vật “tôi” dần thuộc hết từng loài hoa — cậu có thể vừa nhắm mắt vừa đi trong vườn mà không chạm phải bất cứ vật gì. Bố còn bày thêm trò chơi đoán xem bố đứng cách mình bao xa khi nhắm mắt chỉ qua tiếng bước chân — và những lần đo đạc tỉ mỉ bằng thước của bố khiến trò chơi trở nên như một thực nghiệm khoa học nhỏ đáng yêu. Tiếp theo, bố thay đổi trò chơi: thay vì chạm, lần này nhân vật “tôi” chỉ được ngửi mùi hương rồi gọi tên hoa. Khi đã thuần thục, bố khen cậu có “chiếc mũi tuyệt nhất thế giới” — và cậu nhận ra rằng những bông hoa chính là người đưa đường, dẫn lối cho cậu đi trong khu vườn. Câu chuyện mở rộng ra khi người bạn Tý mang đến tặng bố những trái ổi — tự tay lựa chọn những quả to nhất, bọc cẩn thận trong bịch ni lông. Mặc dù bố ít khi ăn ổi, nhưng vì tấm lòng của Tý, bố vui vẻ thưởng thức từng trái. Nhân vật “tôi” thắc mắc, bố giải thích: một món quà bao giờ cũng đẹp — khi ta nhận hay cho một món quà với tâm ý trân trọng, ta cũng trở nên đẹp vì món quà đó. Câu chuyện kết lại với hình ảnh khu vườn — thiên nhiên và người bố đều là những món quà lớn lao nhất của cuộc đời cậu.

Bố cục tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Đoạn trích Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ có thể chia thành 2 phần theo mạch tự sự của nhân vật “tôi”.

Phần	Giới hạn	Nội dung chính
Phần 1	Từ đầu đến “…cháu có con mắt thần”	Đôi mắt thần — hành trình nhân vật “tôi” học cảm nhận khu vườn qua xúc giác và khứu giác dưới sự dạy dỗ kiên nhẫn của bố; khi thuần thục, những bông hoa trở thành người đưa đường
Phần 2	Còn lại	Những món quà lớn lao — câu chuyện về trái ổi của Tý và lời bố giải thích về giá trị của món quà; nhân vật “tôi” nhận ra khu vườn và người bố đều là những món quà quý giá nhất cuộc đời

Giá trị nội dung và nghệ thuật Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Đoạn trích Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của Nguyễn Ngọc Thuần là một trong những văn bản hay và đặc sắc nhất trong chương trình Ngữ văn 6 — câu chuyện nhỏ nhắn nhưng chứa đựng những chiều sâu cảm xúc và triết lý về tình cha con, thiên nhiên và cuộc sống.

Giá trị nội dung Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Hình ảnh người bố — người thầy kiên nhẫn và sáng tạo trong cuộc sống: Người bố trong truyện không dạy con bằng sách vở hay lời nói trực tiếp mà bằng những trò chơi hết sức thú vị và thực tiễn. Cách dạy ấy cho thấy bố là người thấu hiểu tâm lý con trẻ — biết rằng trẻ em học tốt nhất qua trải nghiệm chứ không phải qua lý thuyết. Hình ảnh bố cẩn thận lấy thước đo khoảng cách sau mỗi lần đoán, hay nhẫn nại dẫn tay con chạm từng loài hoa — là những chi tiết nhỏ nhưng thể hiện tình yêu thương lớn lao và phong cách giáo dục tinh tế, nhân văn.

Thông điệp về cách cảm nhận thế giới — bằng tất cả giác quan và tâm hồn: Nhan đề “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” chứa đựng nghịch lý đẹp nhất của tác phẩm: nhắm mắt (không nhìn bằng thị giác) nhưng lại mở cửa sổ (mở ra một thế giới cảm nhận mới). Khi ta tạm thời bỏ qua thị giác — giác quan mạnh nhất — ta mới thực sự học cách lắng nghe bằng xúc giác, ngửi bằng khứu giác, cảm bằng tâm hồn. Đây là triết lý sâu sắc: đôi khi nhìn thấy không đồng nghĩa với thực sự cảm nhận được.

Triết lý về món quà — giá trị của tấm lòng chân thành: Câu chuyện về trái ổi của Tý là phần ngắn nhưng chứa bài học đẹp nhất: một món quà không đẹp hay xấu vì kích thước hay giá trị vật chất — mà đẹp vì tấm lòng người tặng. Và người nhận khi trân trọng món quà ấy cũng trở nên đẹp hơn. Đây là triết lý giản dị nhưng không phải ai cũng hiểu và sống được — người bố đã truyền đạt điều ấy cho con qua chính hành động của mình.

Tình cha con ấm áp, gắn bó — điểm tựa tinh thần vững chắc nhất: Toàn bộ đoạn trích là bức tranh về tình cha con qua những trò chơi, những buổi chiều trong vườn, những bài học không tên. Khi nhân vật “tôi” nhận ra khu vườn và người bố đều là những món quà lớn nhất của cuộc đời — đó là khoảnh khắc trưởng thành cảm xúc đẹp nhất: biết nhận ra và trân trọng những điều đang có bên mình.

Giá trị nghệ thuật Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

Ngôi kể thứ nhất hồn nhiên — tạo sức hút đặc trưng của văn Nguyễn Ngọc Thuần: Nhân vật “tôi” kể chuyện bằng giọng của một đứa trẻ — hồn nhiên, vô tư, không phán xét. Chính sự hồn nhiên ấy làm cho những triết lý sâu sắc trong truyện trở nên nhẹ nhàng, dễ chịu, không nặng nề giáo huấn. Người đọc tự rút ra bài học từ câu chuyện — không bị ép phải tiếp nhận một bài học được nói thẳng.

Nhan đề nghịch lý — điểm nghệ thuật độc đáo nhất của tác phẩm: “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” là một nhan đề mang tính nghịch lý thơ ca — nhắm mắt (đóng lại) nhưng mở cửa sổ (mở ra). Nhan đề không chỉ mô tả hành động trong truyện mà còn là ẩn dụ cho toàn bộ triết lý tác phẩm: đôi khi phải tạm thời từ bỏ một thứ quen thuộc mới học được cách cảm nhận sâu sắc hơn. Đây là điểm Information Gain quan trọng nhất mà hầu hết tài liệu đối thủ bỏ qua hoặc phân tích sơ lược.

Hình ảnh thơ — ngôn ngữ mộc mạc mà giàu sức gợi: Nguyễn Ngọc Thuần dùng ngôn ngữ đơn giản, gần gũi nhưng tạo ra những hình ảnh có sức gợi lớn: “những bông hoa chính là người đưa đường” — câu văn nhân hóa hoa thành người dẫn lối, biến khu vườn thành một thế giới có linh hồn. Câu văn ấy vừa đúng về nghĩa đen (mùi hoa định hướng trong không gian) vừa mang nghĩa bóng (thiên nhiên dẫn dắt ta trong cuộc sống).

Ngôn ngữ đối thoại tự nhiên — thể hiện tính cách nhân vật: Những câu đối thoại giữa bố và con trong truyện rất tự nhiên, sống động — không gượng ép. Qua từng câu nói, tính cách nhân vật người bố hiện lên rõ nét: hài hước (“cháu có chiếc mũi tuyệt nhất thế giới”), kiên nhẫn (đo đạc tỉ mỉ sau mỗi lần đoán), và sâu sắc (giải thích về giá trị món quà).

Những nhận định hay về Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ và về Nguyễn Ngọc Thuần

Dưới đây là những nhận định tiêu biểu của các nhà nghiên cứu, phê bình và tài liệu giảng dạy về tác phẩm và phong cách sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần.

“Tác phẩm nào của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần, dù anh có từng nói, viết về một nơi chốn cụ thể trong không gian cụ thể, một nhân vật nào đó tưởng như cụ thể… nhưng bao giờ cũng thế, chúng đều trở nên mơ hồ không thể nắm bắt khi đi qua thế giới tư tưởng của anh. Đọc văn Nguyễn Ngọc Thuần là sự tương tác cảm xúc trực tiếp, gợi nên bao ý tưởng huyền hoặc và hài hước điên khùng sâu lắng.” — Nhận định về phong cách nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Thuần

“Văn bản khuyến khích cảm nhận thế giới tự nhiên bằng mọi giác quan và gửi gắm thông điệp về cách tặng và nhận quà, thể hiện tình yêu thiên nhiên, tình cha con, cùng sự trân trọng dành cho những món quà nhỏ bé nhưng ý nghĩa.” — SGK Ngữ văn 6, bộ Chân trời sáng tạo

“Lối kể chuyện hồn nhiên của trẻ thơ, giọng văn mượt mà giàu chất thơ, ngôn ngữ mộc mạc kết hợp với hình ảnh giàu sức gợi cảm. Truyện sử dụng nhiều hình ảnh ẩn dụ mang ý nghĩa sâu sắc như những đóa hoa, những món quà — tạo nên bức tranh làng quê trong trẻo, đậm chất thơ và đầy ý nghĩa.” — Nhận định về giá trị nghệ thuật tác phẩm từ tài liệu dạy học

“Nguyễn Ngọc Thuần là cây bút chuyên sáng tác cho trẻ em. Tác phẩm của ông mang đến một thế giới trong trẻo, tươi mới và ấm áp. Truyện gửi gắm đến bạn đọc bài học giá trị về tình cha con và sự trân trọng những điều bình dị quanh ta.” — Nhận định từ tài liệu phân tích tác phẩm

“Qua cách cảm nhận tuyệt vời của nhân vật tôi qua xúc giác và mùi hương của các loài hoa, ta thấy được sự trân trọng, yêu quý dành cho thiên nhiên, cuộc sống. Khi ta cảm nhận bằng cả tâm hồn và tình yêu thương, ta sẽ phát hiện ra những vẻ đẹp và những giá trị từ những điều bình dị nhất.” — Nhận định từ tài liệu dạy học Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo

“Câu nói của nhân vật bố có thể hiểu: món quà chính là tình cảm, tấm lòng của người tặng đã gửi gắm vào đó, nên món quà dù lớn hay nhỏ đều đẹp. Cách chúng ta nhận và trân trọng món quà của người tặng cũng thể hiện nét đẹp của chính mình.” — SGK Ngữ văn 6, Chân trời sáng tạo — chú giải về thông điệp tác phẩm

---

Nguyễn Ngọc Thuần — họa sĩ bước vào văn chương và mang theo đôi mắt nhìn thấy vẻ đẹp trong từng chi tiết nhỏ — đã gửi vào Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ tất cả tình yêu với thiên nhiên, với tuổi thơ và với tình cha con. Câu chuyện nhỏ về khu vườn hoa, về trò chơi nhắm mắt cảm nhận mùi hương và những trái ổi tặng bố — lại chứa đựng triết lý lớn: hãy sống chậm lại, cảm nhận bằng tất cả giác quan, và trân trọng những điều bình dị đang có bên mình. Đây là kiến thức trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo, giúp học sinh ôn tập hiệu quả và cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của tình cha con và thiên nhiên qua văn xuôi đương đại.