Sử học có chức năng nào sau đây? Đáp án lịch sử lớp 10 đầy đủ

Sử học có chức năng khoa học và xã hội — đây là hai chức năng cơ bản được xác định trong chương trình Lịch sử lớp 10 (SGK Kết nối tri thức). Chức năng khoa học giúp khôi phục hiện thực lịch sử, chức năng xã hội giúp con người rút ra bài học kinh nghiệm phục vụ cuộc sống. Một số chương trình mới bổ sung thêm chức năng giáo dục như một nhánh độc lập.

Sử học có chức năng nào sau đây?

Theo SGK Lịch sử 10 (Bộ Kết nối tri thức, trang 6), sử học có hai chức năng cơ bản: chức năng khoa học và chức năng xã hội. Đây là đáp án chuẩn cho câu hỏi trắc nghiệm phổ biến trong chương trình THPT.

Chức năng khoa học tập trung vào việc khôi phục, mô tả và giải thích hiện thực lịch sử một cách chính xác, khách quan. Chức năng xã hội hướng đến việc phục vụ đời sống con người thông qua giáo dục tư tưởng, đạo đức và rút ra bài học từ quá khứ.

Một số phiên bản SGK và đề thi mở rộng liệt kê thêm chức năng giáo dục như một chức năng độc lập — nhưng trong chương trình chuẩn lớp 10, chức năng giáo dục được xem là một phần của chức năng xã hội.

Chức năng khoa học của sử học

Khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan

Chức năng khoa học của sử học là cung cấp tri thức khoa học nhằm khôi phục, mô tả và giải thích các hiện tượng lịch sử một cách chính xác và khách quan. Sử học không chấp nhận sự suy diễn hay bóp méo sự kiện — mọi nhận định đều phải dựa trên bằng chứng kiểm chứng được.

Quá trình khôi phục lịch sử đòi hỏi nhà sử học thu thập tài liệu gốc, đối chiếu nhiều nguồn khác nhau và loại bỏ những thông tin sai lệch. Theo định nghĩa của UNESCO về nghiên cứu lịch sử, tính xác thực và tính khách quan là hai tiêu chí bắt buộc trong mọi công trình sử học có giá trị khoa học.

Phát hiện quy luật vận động và phát triển của lịch sử

Ngoài việc khôi phục sự kiện, chức năng khoa học còn bao gồm việc rút ra bản chất của các quá trình lịch sử để phát hiện quy luật vận động. Hiểu được quy luật này giúp con người dự đoán xu hướng phát triển trong tương lai.

Ví dụ, thông qua nghiên cứu các cuộc cách mạng trong lịch sử, sử học chỉ ra rằng sự thay đổi xã hội lớn thường xảy ra khi mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất đạt đến đỉnh điểm. Đây là kết quả trực tiếp của chức năng khoa học trong sử học.

Chức năng xã hội của sử học

Giáo dục tư tưởng, tình cảm và đạo đức

Chức năng xã hội của sử học thể hiện rõ nhất qua vai trò giáo dục. Thông qua những tấm gương lịch sử — từ các anh hùng dân tộc đến những bài học thất bại — sử học bồi dưỡng lòng yêu nước, tinh thần dân tộc và giá trị nhân văn cho thế hệ sau.

“Sử học mang hai chức năng chính là chức năng xã hội và chức năng tri thức. Vì sử học có liên quan mật thiết đến chính trị, hai chức năng này luôn song hành trong một nghiên cứu lịch sử.” — Tạp chí Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh (VJOL, 2019)

Trong giai đoạn 1954–1975, theo phân tích trên Tạp chí Khoa học xã hội TP. Hồ Chí Minh, sử học Việt Nam được xem như một “vũ khí” trên mặt trận tư tưởng, khẳng định vai trò không thể thiếu của chức năng xã hội trong bối cảnh lịch sử đặc thù.

Rút ra bài học kinh nghiệm phục vụ cuộc sống hiện tại

Sử học giúp con người tìm hiểu các quy luật phát triển của xã hội loài người trong quá khứ, từ đó nhận thức hiện tại và dự đoán tương lai. Đây là lý do sử học không chỉ là môn học trong nhà trường mà còn là công cụ hoạch định chính sách quốc gia.

Nhiều quyết định chiến lược trong lịch sử được đưa ra dựa trên bài học từ quá khứ. Ví dụ, các chiến lược ngoại giao của Việt Nam trong thời hiện đại thường được xây dựng có tham chiếu đến bài học từ giai đoạn đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Nhiệm vụ của sử học gắn liền với các chức năng

Chức năng và nhiệm vụ của sử học có quan hệ mật thiết với nhau. Chức năng xác định mục đích tồn tại của sử học, còn nhiệm vụ xác định cách thức thực hiện mục đích đó. Sử học có ba nhiệm vụ chính tương ứng với các chức năng:

• Nhiệm vụ nhận thức: Cung cấp tri thức khoa học, giúp con người tìm hiểu và khám phá hiện thực lịch sử một cách khách quan, chân thực — tương ứng với chức năng khoa học.
• Nhiệm vụ giáo dục: Truyền bá giá trị và truyền thống tốt đẹp, giáo dục đạo đức, tinh thần dân tộc, tình yêu quê hương và lòng khoan dung — tương ứng với chức năng xã hội.
• Nhiệm vụ dự báo: Từ quy luật lịch sử, đưa ra những nhận định có căn cứ về xu hướng phát triển trong tương lai — bổ sung cho cả hai chức năng.

Bảng tổng hợp: Chức năng và nhiệm vụ của sử học

Để hệ thống hóa kiến thức, bảng dưới đây tổng hợp các chức năng, nhiệm vụ và biểu hiện cụ thể của sử học theo chương trình Lịch sử lớp 10:

Phân biệt chức năng khoa học và chức năng xã hội của sử học

Hai chức năng này thường bị nhầm lẫn vì cùng xuất hiện trong một nghiên cứu lịch sử. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở đối tượng phục vụ và mục tiêu hướng đến.

• Chức năng khoa học hướng đến tính chính xác — câu hỏi trọng tâm là “lịch sử đã xảy ra như thế nào?”. Tiêu chí đánh giá là tính khách quan, tính xác thực và tính toàn diện của tư liệu.
• Chức năng xã hội hướng đến tính ứng dụng — câu hỏi trọng tâm là “lịch sử dạy chúng ta điều gì?”. Tiêu chí đánh giá là mức độ tác động đến tư tưởng, đạo đức và hành vi của con người trong xã hội.

Theo GS. Phan Huy Lê — Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam — hai chức năng này không thể tách rời: “Một công trình sử học thiếu tính khoa học sẽ mất đi giá trị xã hội; ngược lại, sử học thiếu chức năng xã hội sẽ trở thành học thuật hàn lâm không có ý nghĩa thực tiễn.”

Câu hỏi thường gặp về sử học có chức năng nào sau đây

Đáp án đúng cho câu hỏi “sử học có chức năng nào sau đây” là gì?

Đáp án đúng là B. Khoa học và xã hội — đây là hai chức năng cơ bản theo SGK Lịch sử 10.

Chức năng giáo dục có phải chức năng riêng của sử học không?

Tùy chương trình: SGK cũ gộp vào chức năng xã hội; SGK mới tách thành chức năng độc lập gồm khoa học, xã hội và giáo dục.

Chức năng xã hội của sử học biểu hiện cụ thể qua hoạt động nào?

Qua giáo dục lòng yêu nước, bảo tồn di sản văn hóa, hoạch định chính sách và định hướng phát triển đất nước.

Sử học khác gì với lịch sử?

Lịch sử là hiện thực đã xảy ra; sử học là khoa học nghiên cứu, tái hiện và lý giải hiện thực đó.

Chức năng khoa học của sử học có ý nghĩa gì với học sinh?

Giúp học sinh tư duy phản biện, đánh giá sự kiện dựa trên bằng chứng và không tiếp nhận thông tin lịch sử một chiều.

Tóm lại, sử học có chức năng khoa học và xã hội — trong đó chức năng khoa học đảm bảo tính chính xác của tri thức lịch sử, còn chức năng xã hội đảm bảo tri thức đó phục vụ được đời sống con người. Đây không phải hai chức năng đối lập mà là hai mặt bổ sung cho nhau trong một nền sử học toàn diện. Với học sinh lớp 10, nắm vững hai chức năng này là nền tảng để hiểu sâu hơn toàn bộ chương trình Lịch sử trong những năm học tiếp theo.