Soạn bài Tự học một thú vui bổ ích Nguyễn Hiến Lê

Soạn bài Tự học — một thú vui bổ ích của Nguyễn Hiến Lê (1912–1984) giúp học sinh chuẩn bị bài trước khi lên lớp trong chương trình Ngữ văn 7 — bộ sách Chân trời sáng tạo (trang 6–9, Tập 2, Bài 6: Bài học cuộc sống — vị trí: Đọc mở rộng theo thể loại, cùng bài với Đừng từ bỏ cố gắng). Nguyễn Hiến Lê (1912–1984) quê tỉnh Sơn Tây (nay thuộc Ba Vì, Hà Nội) — học giả, dịch giả, nhà giáo dục, nhà văn hóa nổi tiếng với hơn 100 tác phẩm biên khảo, dịch thuật và sáng tác thuộc nhiều lĩnh vực; bút danh Lộc Đình. Đây là văn bản nghị luận về một vấn đề đời sống — bàn về thú tự học với luận đề đặc sắc: tự học không phải là bắt buộc mà là một thú vui tao nhã, bổ ích, giúp con người tự do, tự chủ và không ngừng lớn lên. Tác giả triển khai bằng hình ảnh so sánh độc đáo: “tự học như cuộc du lịch bằng trí óc, say mê gấp trăm lần du lịch bằng chân” — người tự học chủ động khám phá tri thức như người lữ khách tự chọn hành trình, không bị gò bó lịch trình định sẵn; từ đó lập luận rằng tự học giúp bổ sung kiến thức, rèn nghị lực, phát triển năng khiếu và mang lại niềm vui thực sự — niềm vui thanh nhã, nâng cao tâm hồn. Bài viết hướng dẫn trả lời đầy đủ câu hỏi phần Trước khi đọc, Đọc hiểu và Sau khi đọc theo SGK mới.

Trước khi đọc Tự học — một thú vui bổ ích

Câu 1 (trang 6 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Thế nào là tự học?

Trả lời: 

Tự học được hiểu đơn giản quá trình tự làm việc, tự tiếp thu kiến thức mà không có sự hướng dẫn chỉ bảo của người khác. Bản thân bạn phải tự nghiên cứu, suy luận, tư duy… Khi ấy chúng ta sẽ làm chủ quá trình tiếp thu kiến thức; bao gồm cả thời lượng học, khối lượng kiến thức phải nạp cùng phương pháp học.

Câu 2 (trang 6 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Theo em, việc tự học có gì thú vị ?

Trả lời: 

– Chủ động tiếp thu và khám phá kiến thức.

– Rèn luyện tính kiên trì, sáng tạo.

– Giúp ta tự do, tự chủ không có sự bắt buộc.

Đọc hiểu Tự học — một thú vui bổ ích

1. Theo dõi: Vì sao tự học là “một cuộc du lịch say mê gấp trăm lần du lịch bằng chân”?

Trả lời: 

Vì tự học là du lịch trong không gian lẫn thời gian. Sự hiểu biết của loài người là một thế giới mênh mông được đúc kết lại trong sách vở.

2. Suy luận: Những trích dẫn được sử dụng trong đoạn văn nhằm mục đích gì ?

Trả lời: 

– Tăng hiệu quả, uy tín khi nói về ý nghĩa của tự học.

– Giúp bài văn có cái nhìn đa chiều, phong phú.

Sau khi đọc Tự học — một thú vui bổ ích

Câu 1 (trang 8 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Văn bản trên được viết nhằm mục đích gì ?

Trả lời: 

Văn bản được viết nhằm mục đích cổ vũ tinh thần tự học.

Câu 2 (trang 8 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Em hãy chỉ ra mối liên hệ giữa các ý kiến, lí lẽ, bằng chứng trong văn bản dựa vào sơ đồ sau:

Trả lời: 

Các ý kiến 1,2,3 đều làm rõ cho vấn đề cần bàn luận: Thú vui tự học.

Khi đưa ra các ý kiến cần có lí lẽ và bằng chứng để thuyết phục người nghe tin vào luận điểm đã đưa ra.

Câu 3 (trang 9 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Em có nhận xét gì về những bằng chứng tác giả nêu ra trong đoạn trích dưới đây ?

“Quan trọng hơn cả, tự học còn là một thú vui rất thanh nhã, nó nâng cao tâm hồn ta lên. Ta vui vì thấy khả năng của ta đã thăng tiến và ta giúp đời nhiều hơn trước. Một thầy kí, một bác nông phu, bất kì hạng người nào, nếu chịu học hỏi tìm kiếm, cũng có thể cải thiện phương pháp của mình, và giảng giải những kinh nghiệm của mình cho người khác. Sau cùng, còn gì vui bằng tìm tòi và khám phá: Pát-tơ-xơ, Anh-xơ-tanh, hai vợ chồng Kiu-ri và hàng trăm nhà bác học khác, suốt đời nghèo nàn mà lúc nào cũng mãn nguyện hơn những vua chúa trên ngai vàng; cả tháng cả năm tự giam trong phòng thí nghiệm, không hề biết đến những tiêu khiển của đời mà thấy thời giờ trôi qua vẫn quá mau, là nhờ thú tự học, tìm tòi của họ.”

Trả lời: 

Ở đoạn trích này nêu lên những bằng chứng là các nhà khoa học nổi tiếng Pát- xơ- tơ, anh- xơ- tanh, vợ chồng Kiu- ri. Những người đã có phát minh vĩ đại cho cuộc sống loài người nhờ tinh thần tự học. Họ nổi tiếng và được cả thế giới ghi nhận.

Câu 4 (trang 9 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2): Những dấu hiệu nào giúp em nhận ra Tự học – một thú vui bổ ích là văn bản nghị luận về một vấn đề đời sống?

Trả lời: 

Vì văn bản đã đưa ra bàn luận một vấn đề thiết thực trong cuộc sống: Sự tự học.

Câu 5 (trang 9 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 2):

Bạn có cho rằng: Tự học không cần sự trợ giúp của người khác. Em hãy viết một đoạn văn (khoảng 100 chữ) để trao đổi về ý kiến này.

Trả lời: 

Đoạn văn tham khảo:

Bạn có cho rằng: Tự học không cần sự trợ giúp của người khác – mẫu 1

“Tự học không cần sự trợ giúp của người khác” là ý kiến em không đồng tình, quan điểm này sai lệch với bản chất của tự học. Tự học là chủ động tiếp nhận kiến thức, kĩ năng một cách tự nguyện không chịu bất kì sự ép buộc nào. Chúng ta có thể học trên nhiều nguồn: từ sách vở, đài báo đến thực tiễn cuộc sống, học từ những người xung quanh mình. Trong quá trình ấy rất cần đến sự trợ giúp của người khác bằng cách như giới thiệu cho mình nguồn tài liệu hay, cùng mình học tập… Nhờ những điều ấy quá trình tự học sẽ diễn ra thuận lợi hơn.

Bạn có cho rằng: Tự học không cần sự trợ giúp của người khác – mẫu 2

Theo quan điểm của em, quan điểm “Tự học là không cần sự trợ giúp của người khác” là không đúng. Bởi không phải ngẫu nhiên mà ta biết cách tìm hiểu mọi thú. Để tự học được hiệu quả nhất ta vẫn cần đến lời khuyên của bạn bè và sự chỉ bảo của thầy cô. Như vậy, không chỉ học trên lớp, ngay cả tự học ta cũng cần đến sự trợ giúp của người khác để việc tự học được hiểu quả nhất. Hãy đón nhận sự giúp đỡ từ mọi người để hoàn thiện bản thân.

Tự học — một thú vui bổ ích của Nguyễn Hiến Lê là văn bản nghị luận giàu sức thuyết phục và truyền cảm hứng — với lập luận chặt chẽ, logic; các lí lẽ và bằng chứng được sắp xếp khoa học từ định nghĩa tự học → so sánh thú tự học với du lịch bằng trí óc → liệt kê lợi ích cụ thể; ngôn ngữ trong sáng, thân mật như lời khuyên chân thành của người đi trước, bài viết đã truyền được cảm hứng tự học — điều mà không một bài giảng cưỡng bức nào có thể làm được. Đặt cạnh Bàn về đọc sách (Chu Quang Tiềm): cùng thể loại nghị luận về học tập; Chu Quang Tiềm nhấn mạnh đọc đúng cách; Nguyễn Hiến Lê nhấn mạnh tự học chủ động — hai quan điểm bổ sung hoàn hảo cho nhau. Tác phẩm là trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 7 (Chân trời sáng tạo, Tập 2, Bài 6). Nắm vững nội dung soạn bài sẽ giúp học sinh phân tích tốt đặc điểm văn bản nghị luận và tự tin làm bài kiểm tra đạt điểm cao.