Soạn bài Chiều xuân Anh Thơ — đầy đủ, chi tiết nhất

Soạn bài Chiều xuân của Anh Thơ giúp học sinh chuẩn bị bài trước khi lên lớp trong chương trình Ngữ văn 11 — bộ sách Chân trời sáng tạo (trang 19–20, Tập 1, Bài 1: Thông điệp từ thiên nhiên — vị trí: Đọc kết nối chủ điểm) và Ngữ văn 9 — bộ sách Cánh diều (trang 43–44, Tập 2 — vị trí: Thực hành đọc hiểu). Bài thơ tám chữ được sáng tác bởi nữ sĩ Anh Thơ (1921–2005, tên khai sinh Vương Kiều Ân, quê Bắc Giang) — một trong những nhà thơ nữ tiêu biểu của phong trào Thơ mới, khắc họa bức tranh chiều xuân đồng quê xứ Bắc tĩnh lặng, êm đềm, thơ mộng với cơn mưa bụi, hoa xoan tím rụng, cánh bướm rập rờn, cô gái yếm thắm — qua đó bày tỏ tình yêu quê hương tha thiết, sâu lắng. Bài viết hướng dẫn trả lời đầy đủ câu hỏi phần Trước khi đọc, Đọc hiểu và Sau khi đọc theo SGK mới.

Trước khi đọc Chiều xuân

– Đọc trước bài thơ Chiều xuân, tìm hiểu thêm thông tin về nữ thi sĩ Anh Thơ.

– Em có ấn tượng gì khi đọc các bài thơ viết về mùa xuân?

Trả lời:

– Thông tin về nữ thi sĩ Anh Thơ:

 + Anh Thơ (1921 – 2005).

+ Tên khai sinh là Vương Kiều Ân, bút hiệu Tuyết Anh .

+ Quê: tỉnh Hải Dương, trong một gia đình viên chức nhỏ, xuất thân Nho học.

+ Nhà thơ chưa học hết bậc tiểu học nhưng chịu khó đọc sách ham văn chương.

+ Sống trong không khí gia đình buồn tẻ nặng nền  nếp phong kiến, bà tìm đến thơ ca tự giải  thoát  và khẳng định  mình  như nhiều thanh niên thời đó.

+ Tháng Tám 1945 hăng hái tham gia cách mạng kháng chiến và xây dựng đất nước bằng thơ ca, là Uỷ viên Ban Chấp hành Hội nhà văn Việt Nam.

– Khi đọc những bài thơ về mùa xuân em thấy trái tim rộn ràng, nhộn nhịp và tràn đầy sức sống.

Đọc hiểu Chiều xuân

* Nội dung chính: Bài thơ là lời ngợi ca vẻ đẹp chiều xuân bình dị, đơn sơ mộc mạc của làng quê Bắc Bộ. Đồng thời thể hiện tình yêu làng quê, đất nước sâu sắc và thiết tha.

* Trả lời câu hỏi giữa bài:

Câu 1 (trang 43 sgk Ngữ văn 9 Tập 2): Bài thơ có sự kết hợp của những phương thức biểu đạt nào?

Trả lời:

– Tự sự – miêu tả – biểu cảm.

Câu 2 (trang 43 sgk Ngữ văn 9 Tập 2): Nhân vật trữ tình xuất hiện trực tiếp hay gián tiếp?

Trả lời:

– Xuất hiện gián tiếp.

Câu 3 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 2): Những biện pháp tu từ nào được sử dụng trong bài thơ?

Trả lời:

– Biện pháp tu từ ẩn dụ: “đò biếng lười nằm mặc nước sông trôi”.

– Biện pháp nhân hóa: “quán tranh đứng im lìm trong vắng lặng”.

* Trả lời câu hỏi cuối bài:

Câu 1 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 2): Cảm hứng chủ đạo của tác giả thể hiện trong bài thơ là gì? Bài thơ triển khai mạch cảm xúc theo trình tự nào?

Trả lời:

– Cảm hứng chủ đạo: Ca ngợi vẻ đẹp của quê hương, đất nước

– Mạch cảm xúc: từ cảnh xuân yên bình đến cảnh nông thôn bình dị.

Câu 2 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 2): Chỉ ra bố cục của bài thơ Chiều xuân. Nêu nội dung chính của mỗi phần trong bài thơ.

Trả lời:

Bố cục: 3 phần

– Phần 1 (khổ 1): cảnh ngày xuân trên bến vắng

– Phần 2 ( khổ 2): ngày xuân trên con đường đê

– Phần 3 (khổ 3): Cảnh xuân trong ruộng lúa

Câu 3 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 2): Bức tranh cảnh chiều xuân được khắc hoạ trong bài thơ có đặc điểm gì? Em thích nhất hình ảnh hoặc chi tiết nào trong bức tranh đó? Vì sao?

Trả lời:

– Bức tranh chiều xuân được khắc họa: con đò biếng lười, dòng sông trôi, quán tranh im lìm, hoa xoan tím rụng, cỏ non xanh biếc, đàn sáo mổ vu vơ…

– Hình ảnh em tích nhất: “cỏ non tràn biếc cỏ”, điệp từ “cỏ” được lặp lại 2 lần đã khắc họa sự sinh sôi nảy nở của vạn vật, cây cối.

Câu 4 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 2): Phân tích tác dụng của những biện pháp tu từ được sử dụng trong bài thơ Chiều xuân.

Trả lời:

– Nhân hóa: “đò lười biếng nằm mặc nước sông trôi”, “quán tranh đứng im lìm”.

=> Tạo cách diễn đạt sôi động, phác họa nên khung cảnh yên bình, vắng lặng của làng quê Bắc Bộ.

– Liệt kê:

+ Mưa bụi, con đò, nước sông trôi, quán tranh vắng, hoa xoan tím,…

=> Là những hình ảnh đặc trưng cho làng quê Bắc Bộ, bức tranh đẹp nhưng đượm buồn.

– …

Câu 5 (trang 44 sgk Ngữ văn 9 Tập 2): Chỉ ra màu sắc hội họa trong ngôn ngữ của bài thơ. Hãy vẽ hoặc viết một đoạn văn miêu tả lại bức tranh chiều xuân theo sự hình dung, tưởng tượng của em.

Trả lời:

– Màu sắc hội họa trong ngôn ngữ của bài thơ: hoa tím, cỏ non tràn biếc cỏ, đàn sáo đen, đồng lúa xanh, cô nàng yếm thắm.

– Buổi chiều xuân trên bến vắng hiện ra mờ ảo với khung cảnh êm đềm, tĩnh lặng. Quán tranh im lìm đứng cạnh chòm xoan hoa tím. Cỏ cây bên đường tràn đầy sức sống với từng đàn sáo bay lượn trong gió cùng những cánh bướm dập dờn. Cảnh vật của buổi chiều xuân càng đẹp đẽ hơn khi trên cánh đồng từng đàn trâu thong thả gặm cỏ, lũ cò chốc chốc lại vụt ra, cô nàng yếm thắm cào cỏ hi vọng một mùa màng bội thu.

Sau khi đọc Chiều xuân

Bức tranh “chiều xuân” qua ngòi bút của thi sĩ Anh Thơ hiện lên có gì đặc biệt? Hãy chỉ ra một số hình ảnh, chi tiết tiêu biểu làm nên nét riêng của bức tranh đồng quê ấy.

Trả lời:

– Bức tranh “chiều xuân” qua ngòi bút Anh Thơ hiện lên với những nét đặc biệt:

+ Bức tranh “chiều xuân” được gợi tả với những hình ảnh quen thuộc, đặc trưng của miền quê Bắc Bộ như: Một bến đò vắng khách với con đò, dòng sông trôi, quán tranh im lìm, hoa xoan tím rụng, con đê làng, cỏ non, đàn sáo đen, cánh bướm rập rờn, đàn trâu gặm cỏ…

+  Bức tranh “chiều xuân” đẹp, bình yên, tĩnh lặng nhưng gợi buồn: mưa đổ bụi chầm chậm theo từng khoảnh khắc thời gian; bến đò thưa khách mênh mông, trống trải;con đò nhỏ nghỉ ngơi nằm trôi theo dòng nước, quán tranh đứng im lìm bên chòm hoa xoan rụng tơi bời trong mưa xuân.

+ Bức tranh “chiều xuân” tuy gợi buồn nhưng vẫn được điểm chút sắc màu sinh động của sự sống thanh bình: màu “biếc” của cỏ non trải dài tràn cả con đường đê, đàn sáo đen sà xuống “mổ vu vơ” làm rộn cả cánh đồng chiều… → những hoạt động này tuy không ồn ào, vội vã nhưng cũng đủ tạo ra những điểm chấm phá độc đáo, góp phần làm vơi nỗi buồn vắng vẻ của bến đò chiều.

+ Bức tranh “chiều xuân” tĩnh lặng ấy dường như trở nên tươi tắn hơn, rộn rã và tràn đầy sức sống hơn với sự xuất hiện của âm thanh “lũ cò con chốc chốc vụt bay ra”…

Chiều xuân của Anh Thơ là bức tranh thơ mộc mạc, bình dị mà sâu lắng về cảnh chiều xuân nơi đồng quê xứ Bắc — với nhịp thơ 3/5 chậm rãi, khoan thai, hệ thống vần cách nhẹ nhàng và những hình ảnh giàu màu sắc hội họa đã tạo nên vẻ đẹp tĩnh lặng, phảng phất cái buồn dìu dịu đặc trưng của làng quê Bắc Bộ. Tác phẩm là trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 11 (Chân trời sáng tạo) và Ngữ văn 9 (Cánh diều). Nắm vững nội dung soạn bài sẽ giúp học sinh cảm nhận sâu vẻ đẹp cổ điển của thơ mới Việt Nam và tự tin làm bài kiểm tra, bài thi đạt điểm cao.