Sau khi lên ngôi Ngô Quyền xây dựng đất nước theo chế độ nào?

Sau khi lên ngôi, Ngô Quyền đã xây dựng đất nước theo chế độ quân chủ chuyên chế: vua đứng đầu triều đình, có toàn quyền quyết định mọi công việc chính trị, ngoại giao và quân sự; dưới vua có các quan văn, quan võ phụ giúp. Đây là mô hình nhà nước quân chủ độc lập đầu tiên của người Việt sau hơn 10 thế kỷ bị phong kiến phương Bắc đô hộ.

Sau khi lên ngôi, Ngô Quyền đã xây dựng đất nước theo chế độ nào?

Ngô Quyền xây dựng đất nước theo chế độ quân chủ chuyên chế, với vua là người nắm quyền lực tối cao, trực tiếp quyết định mọi việc, không thông qua bất kỳ chức quan trung gian nào. Năm 939, sau chiến thắng Bạch Đằng lịch sử (938), Ngô Quyền chính thức lên ngôi xưng vương, đóng đô tại Cổ Loa (nay thuộc huyện Đông Anh, Hà Nội), bãi bỏ hoàn toàn chức Tiết độ sứ của phong kiến phương Bắc, thiết lập triều đình mới hoàn toàn do người Việt làm chủ. Mô hình nhà nước của Ngô Quyền tuy còn sơ khai nhưng là nền móng quân chủ độc lập đầu tiên trong lịch sử phong kiến Việt Nam, đặt tiền đề cho các triều đại Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần phát triển tiếp theo.

Bối cảnh lịch sử: Hành trình tới ngôi vương của Ngô Quyền

Để hiểu tại sao việc Ngô Quyền xây dựng nhà nước quân chủ chuyên chế là bước ngoặt lịch sử, cần nhìn lại bối cảnh hơn một ngàn năm Bắc thuộc trước đó. Từ năm 111 TCN, các triều đại phong kiến Trung Quốc (Hán, Ngô, Tấn, Tùy, Đường, Nam Hán) liên tiếp cai trị nước ta thông qua chức Tiết độ sứ — một chức quan đô hộ của phương Bắc, không phải chính quyền độc lập của người Việt.

Các thủ lĩnh người Việt trước Ngô Quyền như Khúc Thừa Dụ (905), Khúc Hạo, Dương Đình Nghệ (931) dù đã giành quyền tự chủ nhưng vẫn chỉ xưng Tiết độ sứ — tức là vẫn công nhận danh nghĩa phụ thuộc vào phương Bắc. Chỉ đến khi Ngô Quyền bãi bỏ hẳn chức Tiết độ sứ năm 939, nước ta mới thực sự tuyên bố là một vương quốc độc lập hoàn toàn.

Tổ chức bộ máy nhà nước quân chủ chuyên chế thời Ngô Quyền

Theo sách giáo khoa Lịch sử 7 (Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam) và các tài liệu khảo cứu lịch sử, bộ máy nhà nước thời Ngô Quyền được tổ chức theo hai cấp: trung ương và địa phương.

• Ở trung ương — vua nắm quyền tối cao: Vua đứng đầu triều đình, trực tiếp quyết định mọi công việc chính trị, ngoại giao và quân sự. Đây là điểm mấu chốt phân biệt với chế độ Tiết độ sứ trước đó, khi quyền lực tối cao thuộc về triều đình phương Bắc.
• Quan văn và quan võ: Dưới vua có hệ thống quan lại văn võ phụ giúp việc triều chính. Ngô Quyền đặt ra các chức quan này thay thế toàn bộ bộ máy quan lại do nhà Đường và Nam Hán để lại.
• Lễ nghi và phẩm phục: Ngô Quyền quy định lễ nghi trong triều và màu sắc trang phục của quan lại các cấp — một hành động mang tính biểu tượng chủ quyền rất cao, khẳng định đây là triều đình của người Việt, không phải phiên thuộc của phương Bắc.
• Ở địa phương — thứ sử các châu: Ngô Quyền cử các tướng lĩnh có công cai quản các châu quan trọng. Đinh Công Trứ (cha của Đinh Bộ Lĩnh) làm Thứ sử Hoan Châu (Nghệ An, Hà Tĩnh ngày nay), Kiều Công Hãn làm Thứ sử Phong Châu (Phú Thọ ngày nay), Ngô Xương Ngập trấn giữ vùng Đông Bắc.

Vì sao Ngô Quyền chọn Cổ Loa làm kinh đô?

Quyết định chọn Cổ Loa thay vì Đại La (Hà Nội ngày nay) — vốn là trung tâm hành chính sầm uất của các triều đại đô hộ phương Bắc — là một thông điệp chính trị đầy ý nghĩa. Theo các nhà sử học (Báo Công an Nhân dân, cand.com.vn), Ngô Quyền có hai lý do chủ yếu:

• Tâm lý tự tôn dân tộc: Cổ Loa từng là kinh đô của nhà nước Âu Lạc thời An Dương Vương — kinh đô của tổ tiên người Việt. Việc quay về Cổ Loa là hành động nối tiếp quốc thống xưa, khẳng định sự liên tục của văn minh Lạc Việt.
• Đoạn tuyệt với biểu tượng đô hộ: Đại La là nơi tụ tập quan lại, thương nhân người Hoa nhiều đời, gắn liền với bộ máy cai trị phương Bắc. Chọn Cổ Loa là tuyên bố dứt khoát với quá khứ thuộc địa.

Bảng so sánh: Thể chế Ngô Quyền và các giai đoạn trước

Để thấy rõ bước nhảy vọt về tư tưởng chính trị của Ngô Quyền, bảng dưới đây đối chiếu ba giai đoạn lịch sử liên tiếp:

Nhận xét: Đặc điểm và hạn chế của nhà nước thời Ngô Quyền

Tổ chức nhà nước thời Ngô Quyền còn sơ khai và đơn giản, nhưng đây là điều tất yếu của giai đoạn đầu dựng nước. Bộ máy chính quyền chưa có hệ thống pháp luật thành văn, chưa có tổ chức hành chính theo lộ – phủ – huyện như các triều đại sau. Quyền lực địa phương phụ thuộc nhiều vào uy tín cá nhân của các tướng lĩnh được cử đi trấn châu hơn là vào một cơ chế kiểm soát chặt chẽ từ trung ương.

“Việc xây dựng chính quyền mới của Ngô Quyền đã thể hiện ý thức tự chủ giúp đất nước yên bình, nhân dân an vui, đặt nền móng cho một quốc gia độc lập, thống nhất.” — Nhà Ngô, Wikipedia tiếng Việt.

Hệ quả của sự sơ khai này là khi Ngô Quyền mất năm 944, quyền lực trung ương suy yếu nhanh chóng. Chính quyền không đủ uy lực để ràng buộc các hào trưởng địa phương, dẫn đến loạn 12 sứ quân — tình trạng phân tán cát cứ kéo dài cho đến khi Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn và thống nhất đất nước năm 968.

Ý nghĩa lịch sử của việc Ngô Quyền xây dựng chế độ quân chủ chuyên chế

Nhà nước quân chủ của Ngô Quyền, dù chỉ tồn tại 5 năm (939 – 944), đã để lại ba di sản lịch sử quan trọng cho dân tộc Việt Nam:

• Khai mở kỷ nguyên độc lập thực sự: Lần đầu tiên sau hơn 10 thế kỷ, người Việt có một triều đình hoàn toàn do mình làm chủ, không còn danh nghĩa phụ thuộc vào bất kỳ triều đại phương Bắc nào. Theo nhà nghiên cứu lịch sử (Báo Hà Nội Mới, hanoimoi.vn), nhà nước do Ngô Quyền sáng lập được xem là nhà nước quân chủ mở đầu của kỷ nguyên văn minh Đại Việt.
• Cơ sở kế thừa cho các triều đại sau: Mô hình vua – quan văn võ – thứ sử địa phương của Ngô Quyền là mô hình được các triều Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần tiếp nối, bổ sung và hoàn thiện dần.
• Khẳng định bản sắc dân tộc: Việc quy định lễ nghi, phẩm phục riêng, chọn kinh đô Cổ Loa thay vì Đại La — tất cả đều thể hiện ý thức dân tộc mạnh mẽ, đặt nền tảng tinh thần cho hàng nghìn năm lịch sử sau.

Câu hỏi thường gặp về chế độ Ngô Quyền xây dựng sau khi lên ngôi

Ngô Quyền lên ngôi năm bao nhiêu và đóng đô ở đâu?

Ngô Quyền lên ngôi năm 939, chọn Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội) làm kinh đô của nhà nước độc lập.

Tại sao Ngô Quyền bãi bỏ chức Tiết độ sứ?

Vì Tiết độ sứ là chức quan của chính quyền đô hộ phương Bắc; bãi bỏ chức này là tuyên bố nước ta hoàn toàn độc lập, không phải phụ thuộc Trung Quốc.

Tổ chức nhà nước thời Ngô Quyền có gì còn hạn chế?

Bộ máy còn sơ khai, chưa có luật pháp thành văn, quyền địa phương chưa được kiểm soát chặt, dẫn đến loạn 12 sứ quân sau khi vua mất năm 944.

Công lao lớn nhất của Ngô Quyền là gì?

Đặt nền móng cho chính quyền độc lập đầu tiên của người Việt sau hơn 10 thế kỷ Bắc thuộc.

Vì sao tổ chức nhà nước thời Ngô Quyền thể hiện ý thức tự chủ dân tộc?

Vì Ngô Quyền tự xưng vương, bỏ chức quan phương Bắc, quy định lễ nghi và trang phục riêng cho triều đình của người Việt.

Tóm lại, sau khi lên ngôi, Ngô Quyền đã xây dựng đất nước theo chế độ quân chủ chuyên chế — mô hình nhà nước trong đó vua nắm toàn bộ quyền lực, trực tiếp điều hành chính trị, quân sự, ngoại giao. Dù bộ máy còn ở mức sơ khai, chính quyền Ngô Quyền đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử to lớn nhất: chấm dứt hơn 10 thế kỷ Bắc thuộc, khẳng định nền độc lập của người Việt bằng một vương triều hoàn toàn của người Việt, mở đường cho kỷ nguyên văn minh Đại Việt rực rỡ tiếp theo.