Quân dân nhà Trần đã phải kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên bao nhiêu lần?

Quân dân nhà Trần đã phải kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên tổng cộng 3 lần — vào các năm 1258, 1285 và 1287-1288. Trong vòng 30 năm, Đại Việt đã ba lần đánh thắng đội quân hùng mạnh nhất thế giới thời đó, làm nên những trang sử hào hùng bất tử của dân tộc.

Quân dân nhà Trần kháng chiến chống Mông – Nguyên bao nhiêu lần?

Quân dân nhà Trần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên 3 lần. Theo Wikipedia tiếng Việt về Chiến tranh Nguyên Mông – Đại Việt, trong vòng 30 năm từ 1258 đến 1288, dưới sự lãnh đạo của vương triều Trần qua ba đời vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông, quân và dân Đại Việt đã ba lần đánh bại quân xâm lược. Tuy thời gian kháng chiến kéo dài 30 năm nhưng thời gian chiến sự thực tế chỉ tổng cộng khoảng 9 tháng, chia làm 3 đợt — xen kẽ là các hoạt động ngoại giao, chuẩn bị và củng cố lực lượng. Ba lần thắng lợi đó được Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá là “trang sử vẻ vang nhất” của lịch sử chống ngoại xâm Việt Nam.

Bối cảnh — Đế quốc Mông-Nguyên và âm mưu xâm lược Đại Việt

Để hiểu sức mạnh của chiến thắng nhà Trần, cần biết đối thủ của họ là ai:

• Đế quốc Mông Cổ – Nguyên: Đội quân mạnh nhất thế giới thế kỷ XIII, trải dài từ bờ Đông biển Hắc Hải đến bờ Tây Thái Bình Dương — đã chinh phục hàng chục quốc gia, đập tan nhiều đế chế hùng mạnh từ Ba Tư, Trung Á đến Trung Quốc, Ba Lan, Hungary.
• Âm mưu đối với Đại Việt: Đại hãn Mông Cổ cho quân chiếm Đại Việt nhằm hai mục đích: làm bàn đạp tiến công Nam Tống (Trung Quốc) và thực hiện “kế ở lâu dài” chinh phục các nước Đông Nam Á.
• Sau khi đánh chiếm Đại Lý (Vân Nam): Mông Cổ có thể theo ngả sông Hồng tiến thẳng vào kinh đô Thăng Long — vị trí chiến lược của Đại Việt trở nên vô cùng nguy hiểm.
• Chuẩn bị của nhà Trần: Nhận rõ mối nguy, triều đình khẩn trương luyện binh, chế vũ khí, xây dựng thế trận toàn dân — đặt nền tảng cho những chiến thắng kỳ diệu sau này.

Ba lần kháng chiến — diễn biến và các trận then chốt

Lần 1 (tháng 1/1258) — Thời vua Trần Thái Tông:

Khoảng 4-5 vạn kỵ binh Mông Cổ do tướng Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy từ Vân Nam tràn xuống Đại Việt. Nhà Trần thực hiện kế sách “vườn không nhà trống” — rút khỏi Thăng Long, không để lại lương thực. Giặc chiếm kinh thành nhưng không có lương ăn, binh lính hoảng loạn. Chỉ sau 9 ngày chiếm đóng, đêm 29/1/1258, vua Trần Thái Tông trực tiếp chỉ huy đoàn binh thuyền tập kích bất ngờ vào doanh trại giặc tại Đông Bộ Đầu — đánh bật giặc ra khỏi kinh thành. Quân Mông Cổ tháo chạy về Vân Nam.

Lần 2 (1285) — Thời vua Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông:

Hốt Tất Liệt sai con trai Thoát Hoan chỉ huy khoảng 50-60 vạn quân — lực lượng lớn nhất từ trước tới nay — chia nhiều hướng tấn công. Trước đó, nhà Trần đã chuẩn bị kỹ: Hội nghị Bình Than (1282), Trần Quốc Tuấn viết Hịch tướng sĩ (1284), và đặc biệt Hội nghị Diên Hồng — vua triệu tập các bô lão toàn quốc, hỏi “nên đánh hay hàng?”, toàn dân đồng thanh đáp: “Đánh!”. Nhà Trần lại rút khỏi Thăng Long, cơ động tránh chủ lực địch. Đến tháng 5-6/1285, phản công với chuỗi trận: Hàm Tử (diệt lực lượng mạnh của Toa Đô), Chương Dương (đánh thuyền chiến), Tây Kết (Toa Đô bị tiêu diệt) — giải phóng Thăng Long, Thoát Hoan tháo chạy qua biên giới.

Lần 3 (1287-1288) — Thời vua Trần Nhân Tông:

Sau hai lần thất bại, Hốt Tất Liệt huy động ~50 vạn quân, có thêm đoàn thuyền lương lớn do Trương Văn Hổ chỉ huy. Nhà Trần dùng kế “đánh vào hậu cần”: Trần Khánh Dư tiêu diệt đoàn thuyền lương tại Vân Đồn — giặc mất chỗ dựa. Trận đỉnh cao là Bạch Đằng Giang ngày 9/4/1288: Trần Quốc Tuấn theo kế Ngô Quyền (năm 938), cho đóng cọc nhọn bịt sắt xuống lòng sông. Khi thủy triều xuống, thuyền giặc vướng cọc, bị tiêu diệt hoàn toàn. Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp bị bắt sống; Thoát Hoan phải chui vào ống đồng để thoát thân. Ngày 19/4/1288: Đại Việt hoàn toàn sạch bóng quân thù.

Bảng tóm tắt 3 lần kháng chiến chống Mông – Nguyên

Nghệ thuật quân sự và ý nghĩa lịch sử của ba chiến thắng

Ba lần thắng quân Mông-Nguyên không phải may mắn — đó là kết quả của nghệ thuật quân sự thiên tài và tinh thần toàn dân:

• “Vườn không nhà trống” — rút lui chiến lược: Tránh quyết chiến khi bất lợi, bảo toàn lực lượng, để địch chết đói vì không có lương thực. Chiến thuật này đặt nền tảng cho mọi chiến thắng phản công sau đó.
• Đánh vào hậu cần: Lần 3, tiêu diệt đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ tại Vân Đồn — cắt đứt dạ dày của 50 vạn quân giặc trước khi phản công quyết định.
• Thủy chiến đặc sắc: Bạch Đằng Giang là đỉnh cao của nghệ thuật thủy chiến — kết hợp địa hình sông nước, thủy triều và cọc nhọn để tiêu diệt toàn bộ hạm đội địch. Trần Quốc Tuấn khi được hỏi có thắng không đã khẳng định: “Năm nay đánh giặc nhàn!”
• Sức mạnh đoàn kết toàn dân: Hội nghị Diên Hồng là biểu tượng của “vua tôi đồng lòng, anh em hòa mục, cả nước góp sức”.

Ý nghĩa lịch sử: Ba lần chiến thắng đập tan tham vọng của đế quốc Mông-Nguyên — đội quân chưa thất bại trước bất kỳ đối thủ nào ở Á-Âu; bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền Đại Việt; ngăn chặn âm mưu chinh phục Đông Nam Á; và để lại bài học quân sự vô giá còn nguyên giá trị đến tận ngày nay.

Câu hỏi thường gặp về ba lần kháng chiến chống Mông – Nguyên

Quân dân nhà Trần kháng chiến chống Mông – Nguyên bao nhiêu lần?

3 lần — năm 1258, 1285 và 1287-1288.

Ai là người chỉ huy chính trong các cuộc kháng chiến?

Trần Quốc Tuấn (Hưng Đạo Vương) — Quốc công Tiết chế, tổng chỉ huy lực lượng vũ trang trong cả 3 lần kháng chiến, tác giả Hịch tướng sĩ bất hủ.

Trận đánh nào lớn nhất và nổi tiếng nhất?

Bạch Đằng Giang (9/4/1288) — tiêu diệt toàn bộ hạm đội Mông-Nguyên, kết thúc lần kháng chiến thứ 3 vang dội nhất.

Hội nghị Diên Hồng diễn ra trước lần kháng chiến nào?

Trước lần kháng chiến thứ 2 (1285) — vua Trần Thánh Tông triệu tập các bô lão toàn quốc hỏi ý kiến đánh hay hàng, toàn dân đồng thanh: “Đánh!”

Sau 3 lần thất bại, quân Nguyên có tấn công lại không?

Hốt Tất Liệt vẫn muốn tiếp tục nhưng chưa có thời cơ. Năm 1294, Hốt Tất Liệt qua đời, Thiết Mộc Nhĩ lên ngôi ngừng chiến tranh — chiến tranh Mông-Nguyên với Đại Việt thực sự chấm dứt.

Tóm lại, quân dân nhà Trần đã phải kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên 3 lần trong vòng 30 năm (1258-1288) — và cả 3 lần đều giành chiến thắng vang dội trước đội quân hùng mạnh nhất thế giới thời đó. Dưới sự lãnh đạo tài ba của vua tôi nhà Trần và thiên tài quân sự của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, “hào khí Đông A” đã viết nên những trang lịch sử bất tử — minh chứng hùng hồn rằng sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc có thể đánh bại bất kỳ kẻ thù nào dù hùng mạnh đến đâu.