Gió mùa đông bắc tạo nên mùa đông lạnh ở vùng nào? Địa lý

Gió mùa Đông Bắc tạo nên một mùa đông lạnh ở miền Bắc nước ta — phạm vi từ dãy Bạch Mã (vĩ tuyến 16°B) trở ra. Khối khí lạnh từ áp cao Xi-bia tràn xuống trong thời gian từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, gây thời tiết lạnh khô nửa đầu mùa đông và lạnh ẩm, mưa phùn ở nửa cuối mùa đông.

Gió mùa Đông Bắc tạo nên một mùa đông lạnh ở đâu?

Gió mùa Đông Bắc tạo nên một mùa đông lạnh ở miền Bắc nước ta, cụ thể là toàn bộ phần lãnh thổ từ dãy Bạch Mã trở ra Bắc (tương ứng vĩ tuyến 16°B). Đây là kết luận thống nhất trong sách giáo khoa Địa lý 12 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Khối khí gây ra mùa đông lạnh này xuất phát từ áp cao Xi-bia (Siberia) — một áp cao nhiệt lực hình thành theo mùa, rất lạnh và khô. Theo tài liệu Địa lý 12, nhiệt độ trung bình mùa đông tại trung tâm áp cao này xuống khoảng −15°C đến −40°C.

Khi di chuyển xuống phía Nam, gió mùa Đông Bắc bị biến tính, suy yếu dần và hầu như bị chặn lại ở dãy Bạch Mã. Vì vậy Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ không có mùa đông lạnh rõ rệt như miền Bắc.

Đặc điểm mùa đông lạnh ở miền Bắc do gió mùa Đông Bắc tạo ra

Gió mùa Đông Bắc không hoạt động liên tục mà thổi theo từng đợt, với tính chất thay đổi rõ rệt giữa đầu và cuối mùa đông. Điều này tạo nên kiểu thời tiết “hai nửa” rất đặc trưng của Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

• Nửa đầu mùa đông (tháng 11 – tháng 1): Gió thổi qua lục địa Trung Quốc nên mang tính chất lạnh và khô, trời quang mây, nhiệt độ ở đồng bằng hạ thấp dưới 20°C, nhiều nơi xuống dưới 15°C, vùng núi cao có thể xuất hiện sương muối, băng giá, thậm chí tuyết rơi.
• Nửa cuối mùa đông (tháng 2 – tháng 4): Áp cao Xi-bia suy yếu, khối khí lệch ra biển Nhật Bản và biển Hoa Đông, được cung cấp thêm nhiệt và ẩm nên trở thành lạnh ẩm, gây mưa phùn ở ven biển và đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, một đợt không khí lạnh được gọi là “rét đậm” khi nhiệt độ trung bình ngày ở đồng bằng, trung du Bắc Bộ giảm xuống dưới 15°C và kéo dài từ 2 ngày trở lên.

Ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc theo từng khu vực

Càng xuống phía Nam, tác động của gió mùa Đông Bắc càng giảm dần do bị dãy Trường Sơn và dãy Bạch Mã chắn gió. Bảng dưới đây tổng hợp mức độ ảnh hưởng đến từng vùng lãnh thổ Việt Nam.

Chính sự phân hóa này tạo nên đặc điểm khí hậu đa dạng của Việt Nam: miền Bắc có bốn mùa rõ rệt với mùa đông lạnh, trong khi miền Nam chỉ có hai mùa mưa – khô.

Câu hỏi thường gặp về gió mùa Đông Bắc

Gió mùa Đông Bắc có nguồn gốc từ đâu?

Từ trung tâm áp cao Xi-bia (Siberia) ở Trung Á, di chuyển xuống Việt Nam theo hướng đông bắc do tác động của lực Coriolis.

Vì sao miền Nam không có mùa đông lạnh?

Vì gió mùa Đông Bắc bị dãy Bạch Mã chắn lại, khi vượt qua đã suy yếu và biến tính, không đủ lạnh để gây mùa đông.

Gió mùa Đông Bắc thổi trong khoảng thời gian nào?

Hoạt động từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mạnh nhất vào các tháng chính đông từ tháng 12 đến tháng 2.

Gió mùa Đông Bắc và gió bấc có phải là một không?

Có. Gió bấc là tên gọi dân gian của gió mùa Đông Bắc ở Việt Nam, đều chỉ khối khí lạnh thổi từ phương Bắc xuống.

Tóm lại, gió mùa Đông Bắc tạo nên một mùa đông lạnh ở miền Bắc nước ta từ dãy Bạch Mã trở ra, với hai pha thời tiết lạnh khô và lạnh ẩm đặc trưng. Nắm vững quy luật hoạt động của gió mùa Đông Bắc là kiến thức nền tảng để hiểu sự phân hóa khí hậu Việt Nam trong chương trình Địa lý THPT và trong thực tiễn đời sống.