Công trình thủy lợi Dầu Tiếng thuộc tỉnh nào? Đáp án địa lý

Công trình thủy lợi Dầu Tiếng thuộc tỉnh Tây Ninh — phần lớn diện tích hồ nằm trên địa phận huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh, vùng Đông Nam Bộ. Hồ trải rộng trên 3 tỉnh gồm Tây Ninh, Bình Dương và Bình Phước, với tổng diện tích mặt nước 270 km², là hồ thủy lợi nhân tạo lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á.

Công trình thủy lợi Dầu Tiếng thuộc tỉnh nào sau đây?

Công trình thủy lợi Dầu Tiếng thuộc tỉnh Tây Ninh — đây là đáp án đúng trong các câu hỏi trắc nghiệm Địa lý lớp 9 và lớp 12 về vùng Đông Nam Bộ. Cụ thể, hồ được khởi công tại ấp Thuận Bình, xã Truông Mít, huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh và 2/3 diện tích hồ nằm trên địa bàn Tây Ninh.

Tuy nhiên, hồ Dầu Tiếng không chỉ riêng một tỉnh — hồ trải rộng trên địa phận 3 tỉnh: Tây Ninh, Bình Dương và Bình Phước. Tên “Dầu Tiếng” lấy từ địa danh huyện Dầu Tiếng thuộc tỉnh Bình Dương — điều này từng gây tranh cãi vì phần lớn hồ nằm ở Tây Ninh nhưng lại mang tên địa danh Bình Dương.

Thông tin tổng quan về hồ Dầu Tiếng

Để nắm chắc kiến thức về công trình thủy lợi Dầu Tiếng phục vụ ôn thi, bảng dưới đây tổng hợp các thông số kỹ thuật và địa lý quan trọng nhất:

Lịch sử xây dựng công trình thủy lợi Dầu Tiếng

Năm 1976, sau khi đất nước thống nhất, Phó Thủ tướng Phạm Hùng chủ trì hội nghị với lãnh đạo các tỉnh phía Nam, xác định thủy lợi là “biện pháp hàng đầu để phục hưng đất nước”. Ba công trình ở miền Đông Nam Bộ được phê duyệt khẩn cấp là Dầu Tiếng, Trị An và Cây Chanh.

Năm 1979, Thủ tướng Chính phủ chính thức phê duyệt dự án. Ngày 29/4/1981, lễ khởi công được tổ chức tại ấp Thuận Bình, xã Truông Mít, huyện Dương Minh Châu, Tây Ninh — dưới sự chứng kiến của cố Phó Thủ tướng Huỳnh Tấn Phát. Đây cũng là công trình đầu tiên tại Việt Nam được xây dựng bằng vốn vay USD kể từ khi thống nhất đất nước.

Để hoàn thành công trình trong 4 năm (1981–1985), Nhà nước đã huy động hơn 36.000 người và 15 triệu ngày công lao động. Đây là một kỳ tích thi công trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, thiếu máy móc và vật tư hiện đại.

Vai trò và tầm quan trọng của hệ thống thủy lợi Dầu Tiếng

Hệ thống thủy lợi Dầu Tiếng – Phước Hòa đóng vai trò chiến lược trong phát triển nông nghiệp và an ninh nguồn nước vùng Đông Nam Bộ. Các chức năng chính của công trình bao gồm:

• Cấp nước tưới tiêu: Cung cấp nước trực tiếp cho 116.953 ha đất sản xuất nông nghiệp thuộc Tây Ninh (92.953 ha), TP. Hồ Chí Minh (12.000 ha) và Long An (12.000 ha). Ngoài ra, tưới tạo nguồn cho thêm 93.954 ha ven sông Sài Gòn và sông Vàm Cỏ Đông.
• Đẩy mặn và cải tạo môi trường: Hồ điều tiết lượng nước ngọt đổ xuống hạ du sông Sài Gòn, ngăn nước mặn xâm nhập vào mùa khô — bảo vệ nguồn nước sinh hoạt và sản xuất cho hàng triệu người dân.
• Chống lũ: Điều tiết lưu lượng nước trong mùa mưa, giảm nguy cơ ngập lụt cho vùng hạ lưu bao gồm khu vực TP. Hồ Chí Minh.
• An ninh quốc gia: Từ năm 2017, hồ Dầu Tiếng được xếp vào danh mục công trình liên quan đến an ninh quốc gia do lo ngại vỡ hồ có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến TP. Hồ Chí Minh.
• Du lịch và sinh thái: Hồ là điểm du lịch nổi tiếng của Tây Ninh, đặc biệt được du khách ưa thích vào đầu hè khi mực nước xuống thấp lộ ra phong cảnh đặc biệt. Năm 2005, hồ Dầu Tiếng được đưa vào biểu trưng chính thức của tỉnh Tây Ninh.

Tại sao hồ Dầu Tiếng mang tên Bình Dương dù nằm chủ yếu ở Tây Ninh?

Đây là một câu hỏi thú vị ít được đề cập trong sách giáo khoa. “Dầu Tiếng” là tên một huyện thuộc tỉnh Bình Dương, không phải Tây Ninh. Khi chọn tên cho công trình, lãnh đạo tỉnh Tây Ninh lúc bấy giờ đã kịch liệt phản đối vì cho rằng 2/3 diện tích hồ nằm trên địa bàn Tây Ninh nhưng lại đặt tên theo địa danh của Bình Dương.

Theo tài liệu lịch sử được Công ty Khai thác Thủy lợi Miền Nam công bố, Bí thư Tỉnh ủy Tây Ninh lúc đó thậm chí yêu cầu tất cả các cơ quan trong tỉnh không tiếp Bộ Thủy lợi Việt Nam và cấm thảo luận về dự án hồ Dầu Tiếng.

Để giải quyết mâu thuẫn, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng quyết định đặt tên đầy đủ là “Hồ Dầu Tiếng – Tây Ninh” nhằm ghi nhận vai trò chủ nhà của tỉnh Tây Ninh. Trong các câu hỏi trắc nghiệm Địa lý, đáp án luôn là Tây Ninh vì đây là tỉnh có phần lớn diện tích và là nơi đặt công trình đầu mối (đập chính).

So sánh hồ Dầu Tiếng với các hồ thủy lợi lớn khác tại Việt Nam

Để thấy rõ vị thế của hồ Dầu Tiếng trong hệ thống công trình thủy lợi quốc gia, bảng dưới đây so sánh với các hồ chứa lớn ở Việt Nam:

Điểm đặc biệt của hồ Dầu Tiếng là công trình thuần thủy lợi lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á — không sản xuất điện như Trị An hay Hòa Bình, toàn bộ dung tích được dành riêng cho mục tiêu cấp nước nông nghiệp và chống hạn, mặn.

Câu hỏi thường gặp về công trình thủy lợi Dầu Tiếng

Hồ Dầu Tiếng có diện tích mặt hồ bao nhiêu?

Diện tích mặt hồ là 270 km², lưu vực rộng 2.700 km².

Công trình thủy lợi Dầu Tiếng hoàn thành năm nào?

Hoàn thành ngày 10/01/1985, sau 4 năm thi công kể từ khi khởi công năm 1981.

Hồ Dầu Tiếng nằm trên hệ thống sông nào?

Hồ nằm ở thượng nguồn sông Sài Gòn, hình thành do chặn dòng chảy tự nhiên của sông này.

Hiện nay ai quản lý hồ Dầu Tiếng?

Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Miền Nam, trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (từ năm 2022).

Hồ Dầu Tiếng có phải công trình an ninh quốc gia không?

Có. Từ năm 2017, hồ được xếp loại công trình liên quan đến an ninh quốc gia.

Tóm lại, công trình thủy lợi Dầu Tiếng thuộc tỉnh Tây Ninh — đây là đáp án cần nắm chắc trong môn Địa lý về vùng Đông Nam Bộ. Với dung tích 1,58 tỷ m³ và diện tích 270 km², hồ không chỉ là công trình thủy lợi lớn nhất Đông Nam Á mà còn là biểu tượng ý chí vươn lên của người dân miền Nam sau ngày thống nhất — nơi 36.000 con người đã cùng nhau biến vùng đất khô cằn Tây Ninh thành vựa nước của cả vùng.