Chủ nghĩa giáo điều là gì? 📖 Nghĩa CNGĐ

Chủ nghĩa giáo điều là gì? Chủ nghĩa giáo điều là lối tư duy cứng nhắc, tiếp thu lý luận một cách máy móc, mù quáng mà không có sự phê phán hay chú ý đến điều kiện thực tiễn. Đây là căn bệnh tư tưởng nguy hiểm, cản trở sự phát triển và đổi mới. Cùng tìm hiểu nguồn gốc, biểu hiện và cách khắc phục chủ nghĩa giáo điều nhé!

Chủ nghĩa giáo điều nghĩa là gì?

Chủ nghĩa giáo điều (Dogmatism) là phương pháp tư duy tuyệt đối hóa lý luận, coi nhẹ thực tiễn, áp dụng nguyên lý một cách máy móc mà không tính đến điều kiện lịch sử cụ thể.

Theo Từ điển triết học, giáo điều là những nguyên lý mà người ta tiếp thu một cách mù quáng, bằng sự tín ngưỡng, không cần chứng minh và không có phê phán. Chủ nghĩa giáo điều bảo vệ cái lỗi thời, cũ kỹ và chống lại cái mới, cái tiến bộ.

Trong triết học: Chủ nghĩa giáo điều thể hiện thái độ một chiều đối với chân lý, biến các yếu tố thành cái tuyệt đối, siêu việt, không chịu sự quy định của không gian và thời gian lịch sử.

Trong đời sống: Người giáo điều thường có tư duy cứng nhắc, không chấp nhận ý kiến khác biệt, hay “chính trị hóa” mọi vấn đề và dị ứng với phê phán khoa học.

Nguồn gốc và xuất xứ của chủ nghĩa giáo điều

Thuật ngữ “chủ nghĩa giáo điều” do các nhà sáng lập chủ nghĩa hoài nghi tại Hy Lạp cổ đại là Pirôn (Pyrrhon) và Dênông (Zenon) đưa ra.

Từ “giáo điều” có nguồn gốc Hán-Việt, trong đó “giáo” nghĩa là dạy dỗ, “điều” nghĩa là điều lệ, quy tắc. Kết hợp lại, giáo điều biểu thị những quy tắc được truyền dạy như chân lý không thể tranh cãi.

Sử dụng khái niệm chủ nghĩa giáo điều khi phê phán lối tư duy máy móc, cứng nhắc trong học thuật, tôn giáo hoặc chính trị.

Chủ nghĩa giáo điều sử dụng trong trường hợp nào?

Chủ nghĩa giáo điều được dùng để chỉ lối tư duy áp dụng lý luận một cách máy móc, không linh hoạt theo thực tiễn, thường gặp trong các lĩnh vực triết học, tôn giáo, chính trị và giáo dục.

Các ví dụ, trường hợp và ngữ cảnh sử dụng chủ nghĩa giáo điều

Dưới đây là một số ví dụ giúp bạn hiểu rõ cách sử dụng chủ nghĩa giáo điều trong thực tế:

Ví dụ 1: “Anh ấy có cách tiếp cận giáo dục rất giáo điều, không chấp nhận những phương pháp mới mẻ.”

Phân tích: Chỉ người có tư duy cứng nhắc, bám víu vào phương pháp cũ mà không cập nhật cái mới.

Ví dụ 2: “Những quan điểm giáo điều trong chính trị có thể dẫn đến những quyết định sai lầm.”

Phân tích: Phê phán lối tư duy áp dụng lý luận máy móc không phù hợp với thực tiễn.

Ví dụ 3: “Giáo điều kinh nghiệm là vận dụng kinh nghiệm của người khác, nước khác một cách máy móc.”

Phân tích: Chỉ việc sao chép mô hình mà không tính đến điều kiện lịch sử cụ thể của mình.

Ví dụ 4: “Bệnh giáo điều khiến người ta không còn biết lắng nghe điều hay, lẽ phải.”

Phân tích: Mô tả tình trạng giáo điều kéo dài, u mê bảo vệ cái lỗi thời.

Ví dụ 5: “Cần khắc phục chủ nghĩa giáo điều để phát triển tư duy sáng tạo.”

Phân tích: Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thoát khỏi lối tư duy cứng nhắc.

Từ đồng nghĩa và trái nghĩa với chủ nghĩa giáo điều

Dưới đây là bảng tổng hợp các từ đồng nghĩa và trái nghĩa với chủ nghĩa giáo điều:

Dịch chủ nghĩa giáo điều sang các ngôn ngữ

Kết luận

Chủ nghĩa giáo điều là gì? Tóm lại, chủ nghĩa giáo điều là lối tư duy cứng nhắc, áp dụng lý luận máy móc mà không tính đến thực tiễn. Hiểu rõ khái niệm này giúp bạn tránh rơi vào bẫy tư duy bảo thủ và phát triển khả năng sáng tạo.