Chỉ xác là gì? 💀 Ý nghĩa, cách dùng Chỉ xác
Chỉ xác là gì? Chỉ xác là vị thuốc Đông y được bào chế từ quả gần chín của cây thuộc họ Cam (Rutaceae), bổ đôi và phơi khô. Dược liệu có vị đắng, tính hàn, mùi thơm, thường được dùng để lợi tiêu hóa, tiêu đờm, trị đầy bụng và hỗ trợ chức năng dạ dày. Cùng tìm hiểu công dụng, cách dùng và các bài thuốc từ Chỉ xác nhé!
Chỉ xác nghĩa là gì?
Chỉ xác là quả gần chín của cây thuộc chi Citrus (họ Cam), được bổ đôi và phơi khô để làm dược liệu trong Y học cổ truyền. Tên khoa học là Fructus citri Aurantii.
Giải thích tên gọi: “Chỉ” là tên của cây, “Xác” nghĩa là còn cả vỏ và xơ. Do quả được bổ đôi phơi khô nên ruột bị quắt lại, chỉ còn lại phần vỏ và xơ, vì vậy gọi là Chỉ xác.
Chỉ xác còn có các tên gọi khác như: Nô lệ, Thương xác, Đổng đình nô lệ, Đường quất, trái già của quả Trấp.
Phân biệt Chỉ xác và Chỉ thực: Cả hai đều từ cùng loại cây nhưng thu hái ở thời điểm khác nhau. Chỉ thực là quả hái còn non nhỏ, còn Chỉ xác là quả hái lúc gần chín, kích thước to hơn. Tác dụng của Chỉ xác nhẹ hơn Chỉ thực.
Nguồn gốc và xuất xứ của Chỉ xác
Chỉ xác có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới Ấn Độ – Malaysia, sau đó lan rộng ra các nước Đông Nam Á, Việt Nam và Nam Trung Quốc.
Tại Việt Nam, cây được trồng và mọc hoang dại ở các tỉnh miền Bắc như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Ninh Bình, Hà Nam. Chỉ xác được thu hái vào tháng 7 – 8 hàng năm, khi quả gần chín.
Chỉ xác sử dụng trong trường hợp nào?
Chỉ xác được dùng để điều trị các chứng đầy bụng, khó tiêu, trướng hơi, táo bón, tiêu đờm, sa tử cung sau sinh, đau nhức xương khớp và hỗ trợ tiêu hóa.
Các ví dụ, trường hợp và ngữ cảnh sử dụng Chỉ xác
Dưới đây là một số bài thuốc và cách sử dụng Chỉ xác trong Y học cổ truyền:
Ví dụ 1: Trị đầy bụng, khó tiêu – Dùng Chỉ xác 4g nướng, Cam thảo 4g, sắc lấy nước uống.
Phân tích: Bài thuốc giúp tiêu thực, giảm đầy trướng bụng do ăn không tiêu.
Ví dụ 2: Trị răng đau nhức – Dùng Chỉ xác ngâm rượu, súc miệng hàng ngày.
Phân tích: Tinh dầu trong Chỉ xác có tác dụng kháng khuẩn, giảm đau răng.
Ví dụ 3: Trị sa trực tràng sau sinh – Dùng Chỉ xác sắc lấy nước, ngâm rửa vùng bị sa.
Phân tích: Chỉ xác có tác dụng hưng phấn tử cung, giúp co hồi tử cung sau sinh.
Ví dụ 4: Trị trẻ nhỏ động kinh, co giật, nghẹn đờm – Dùng Chỉ xác sao cám và Đạm đậu khấu lượng bằng nhau, tán bột, mỗi lần uống 1/2 muỗng cà phê.
Phân tích: Bài thuốc giúp tiêu đờm, an thần, giảm co giật ở trẻ nhỏ.
Ví dụ 5: Trị tiểu ra máu giai đoạn đầu – Dùng Chỉ xác 40g sao đen, tán bột, uống với nước.
Phân tích: Chỉ xác sao đen có tác dụng cầm máu, lợi tiểu.
Từ đồng nghĩa và trái nghĩa với Chỉ xác
Dưới đây là bảng tổng hợp các từ liên quan đến Chỉ xác:
| Từ Đồng Nghĩa / Tên Gọi Khác | Dược Liệu Cùng Nhóm |
|---|---|
| Nô lệ | Chỉ thực (quả non) |
| Thương xác | Trần bì (vỏ quýt) |
| Đổng đình nô lệ | Thanh bì (vỏ quýt xanh) |
| Đường quất | Hương phụ |
| Trái già quả Trấp | Mộc hương |
| Chanh xác | Hậu phác |
Dịch Chỉ xác sang các ngôn ngữ
| Tiếng Việt | Tiếng Trung | Tiếng Anh | Tiếng Nhật | Tiếng Hàn |
|---|---|---|---|---|
| Chỉ xác | 枳殼 (Zhǐ ké) | Bitter Orange / Aurantii Fructus | キコク (Kikoku) | 지각 (Jigak) |
Kết luận
Chỉ xác là gì? Tóm lại, Chỉ xác là vị thuốc Đông y quý từ quả gần chín của cây họ Cam, có công dụng lợi tiêu hóa, tiêu đờm, trị đầy bụng hiệu quả. Tuy nhiên, người tỳ vị hư hàn và phụ nữ mang thai nên thận trọng khi sử dụng.
