Ai là vị vua cuối cùng của Việt Nam? Đáp án lịch sử chi tiết

Ai là vị vua cuối cùng của Việt Nam? Đó là Bảo Đại — tên thật Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy (1913–1997), vị hoàng đế thứ 13 và cuối cùng của triều Nguyễn, cũng là vị vua cuối cùng trong toàn bộ lịch sử phong kiến Việt Nam. Ông chính thức thoái vị vào ngày 30/8/1945, khép lại hơn một nghìn năm chế độ quân chủ tại Việt Nam.

Ai là vị vua cuối cùng của Việt Nam?

Vua Bảo Đại (niên hiệu: 保大, nghĩa là “bảo vệ sự vĩ đại”) chính là vị vua cuối cùng của Việt Nam. Ông là hoàng đế thứ 13 của triều Nguyễn — triều đại quân chủ cuối cùng trong lịch sử Việt Nam, tồn tại từ năm 1802 đến năm 1945. Triều Nguyễn được thành lập bởi vua Gia Long (Nguyễn Ánh) và kết thúc bởi chính Bảo Đại sau tổng cộng 143 năm.

Bảo Đại lên ngôi ngày 8/1/1926 khi mới 13 tuổi, kế vị vua cha Khải Định. Ông trị vì đất nước trong bối cảnh Việt Nam còn dưới ách bảo hộ của thực dân Pháp — nghĩa là quyền lực thực tế không nằm trong tay ông mà do người Pháp kiểm soát. Ngày 30/8/1945, tại Ngọ Môn kinh thành Huế trước hàng vạn đồng bào, ông đọc Chiếu thoái vị và trao ấn kiếm cho phái đoàn Chính phủ lâm thời, chính thức chấm dứt chế độ quân chủ chuyên chế tồn tại hàng nghìn năm trên đất Việt.

Tiểu sử vua Bảo Đại — vị vua cuối cùng của Việt Nam

Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy sinh ngày 22/10/1913 tại kinh thành Huế. Ông là con trai duy nhất của vua Khải Định và Hoàng Thị Cúc (sau phong hiệu là Đoan Huy Hoàng Thái Hậu). Năm 9 tuổi, Vĩnh Thụy được lập làm Đông Cung Hoàng Thái Tử và được gửi sang Pháp du học tại trường Lycée Condorcet, sau đó theo học tại Trường Khoa học Chính trị (Sciences Po) ở Paris.

Tháng 11/1925, vua Khải Định qua đời. Vĩnh Thụy được đưa về Việt Nam làm lễ đăng quang vào ngày 8/1/1926, lấy niên hiệu là Bảo Đại. Ngay sau đó, ông quay lại Pháp tiếp tục học tập. Mãi đến ngày 16/8/1932, Bảo Đại mới chính thức hồi loan về nước để chấp chính — 13 năm trị vì thực tế (1932–1945) được coi là giai đoạn duy nhất ông nắm quyền có thực.

Năm 1934, ông kết hôn với Nam Phương Hoàng Hậu — vị hoàng hậu cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam — và có 5 người con chính thức. Nam Phương Hoàng Hậu qua đời tại Pháp năm 1963. Đến năm 1972, Bảo Đại kết hôn với bà Monique Baudot. Ông qua đời ngày 31/7/1997 tại Bệnh viện Quân y Val-de-Grâce (Paris, Pháp) và được an táng tại nghĩa trang Passy — nơi yên nghỉ của nhiều nhân vật danh tiếng tại thủ đô Pháp.

13 vị vua nhà Nguyễn — từ Gia Long đến Bảo Đại

Nhà Nguyễn là triều đại quân chủ cuối cùng trong lịch sử Việt Nam, trải qua tổng cộng 13 đời vua trong 143 năm (1802–1945). Bảng dưới đây tổng hợp đầy đủ danh sách 13 vị vua từ người khai sáng đến người kết thúc triều đại:

Thời kỳ trị vì của Bảo Đại: ngai vàng giữa hai làn sóng quyền lực

Bảo Đại là vị vua Việt Nam đầu tiên nhận được nền giáo dục hoàn toàn theo kiểu phương Tây, điều đó tạo cho ông một tư duy khác biệt so với các tiên đế. Sau khi về nước chấp chính năm 1932, ông thực hiện một loạt cải cách hành chính — bãi bỏ chức Tứ Trụ Triều Đình, tự mình nắm quyền điều hành nội các, và thành lập một chính phủ mới với thành phần trí thức được đào tạo bài bản ở Pháp. Tuy nhiên, mọi cải cách đều bị cơ chế bảo hộ của Pháp kìm hãm — Khâm sứ Trung Kỳ có quyền phủ quyết mọi quyết định của triều đình.

Bước ngoặt đến vào ngày 9/3/1945 khi Nhật đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương. Ngày 11/3/1945, Bảo Đại ký Tuyên cáo Việt Nam Độc lập và chính phủ Trần Trọng Kim ra đời — lần đầu tiên Bảo Đại nắm thực quyền dù chỉ trong thời gian ngắn. Song thực chất, Đế quốc Việt Nam khi đó vẫn phụ thuộc vào Nhật Bản. Chỉ sau đó vài tháng, khi Nhật đầu hàng Đồng Minh và Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, vương triều Nguyễn chính thức đến hồi kết.

Lễ thoái vị ngày 30/8/1945 — dấu mốc chấm dứt phong kiến Việt Nam

Ngày 22/8/1945, Ủy ban Dân tộc Giải phóng gửi điện tín yêu cầu Bảo Đại từ bỏ ngai vàng. Khi biết người lãnh đạo Việt Minh chính là nhà cách mạng Nguyễn Ái Quốc, Bảo Đại lập tức đồng ý và được ghi nhận đã thốt lên bằng tiếng Pháp: “Ca vaut bien le coup alors!” — “Như thế thì thật đáng thoái vị!” Ngày 25/8/1945, phái đoàn của Chính phủ lâm thời do ông Trần Huy Liệu dẫn đầu vào Huế nhận bàn giao.

Theo Báo Nhân Dân, lúc 16 giờ ngày 30/8/1945, lễ thoái vị được tổ chức trang trọng tại Ngọ Môn kinh thành Huế trước hàng vạn đồng bào. Vua Bảo Đại mặc đại triều phục, đọc Chiếu thoái vị và trao Quốc ấn bằng vàng cùng thanh gươm nạm ngọc cho ông Trần Huy Liệu — Trưởng phái đoàn Chính phủ lâm thời. Lá cờ quẻ ly từ từ hạ xuống, lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên giữa tiếng vỗ tay và hô vang của nhân dân.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Chí Hiếu (Trường Đại học Sư phạm Huế) nhận định đây là “cuộc chuyển giao quyền lực trong hòa bình, không đổ máu” — một điểm đặc biệt hiếm có trong lịch sử các cuộc cách mạng thế giới. Trong khi Cách mạng Pháp 1789 hay Cách mạng Nga 1917 kết thúc bằng việc hành quyết hoàng gia, Việt Nam chọn con đường đàm phán và tự nguyện bàn giao quyền lực — một giá trị nhân văn sâu sắc được các nhà sử học đương đại đánh giá cao.

Cuộc đời vua Bảo Đại sau ngày thoái vị

Sau khi trao ấn kiếm và trở thành “công dân Nguyễn Vĩnh Thụy”, cuộc đời Bảo Đại trải qua nhiều giai đoạn đầy thăng trầm. Dưới đây là các mốc chính:

• 1945–1946 — Cố vấn tối cao: Chủ tịch Hồ Chí Minh đích thân mời Bảo Đại làm Cố vấn tối cao cho Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tháng 1/1946, ông được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa đầu tiên. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng cử ông làm đại diện Chính phủ đi thăm Trung Quốc để vận động quốc tế công nhận nước Việt Nam độc lập.
• 1947–1955 — Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam: Rời bỏ con đường cách mạng, tháng 2/1947 Bảo Đại chấp nhận để Pháp đưa trở về Việt Nam với tư cách Quốc trưởng của chính quyền thân Pháp — bước đi gây tranh cãi lớn nhất trong cuộc đời chính trị của ông.
• 1955 — Bị phế truất: Tháng 10/1955, thông qua cuộc “trưng cầu dân ý” do Mỹ hậu thuẫn, Ngô Đình Diệm phế truất Bảo Đại và lên cầm quyền.
• 1956–1997 — Lưu vong tại Pháp: Bảo Đại sang Pháp sống lưu vong. Trong giai đoạn 1956–1966, ông tự giam mình tại vùng Alsace, miền Đông nước Pháp. Đến cuối đời, ông rửa tội Công giáo với tên thánh Jean-Robert (1988) — một chi tiết ít được biết đến. Ngày 31/7/1997, ông qua đời tại Paris, thọ 83 tuổi.

Những điều kỳ lạ về con số 13 gắn liền cuộc đời vua Bảo Đại

Cuộc đời vua Bảo Đại — dù vô tình hay hữu ý — gắn liền một cách kỳ lạ với con số 13, vốn được người phương Tây xem là con số xui xẻo. Những trùng hợp này trở thành một giai thoại thú vị trong sử liệu về vị vua cuối cùng của Việt Nam:

• Sinh năm 1913 — chữ số cuối của năm sinh chính là 13.
• Lên ngôi năm 13 tuổi — ngày 8/1/1926, Bảo Đại đăng quang khi vừa tròn 13 tuổi.
• Vua thứ 13 của triều Nguyễn — nhà Nguyễn có đúng 13 vị vua, từ Gia Long đến Bảo Đại.
• Chấp chính 13 năm thực tế — tính từ 1932 (khi ông hồi loan chấp chính) đến 1945 (khi thoái vị) là đúng 13 năm.
• 13 người con được ghi nhận — theo sổ gia đình do Thái hậu Từ Cung giữ, Bảo Đại có đúng 13 người con chính thức.
• Chiếc đồng hồ Rolex bán đấu giá vào ngày 13/5/2017 — chiếc Rolex Reference 6062 của Bảo Đại phá kỷ lục chiếc đồng hồ đắt nhất thế giới tại Geneva (Thụy Sĩ) với giá 5,066 triệu USD, tương đương 113 tỷ đồng Việt Nam thời điểm đó.

Câu hỏi thường gặp về vị vua cuối cùng của Việt Nam

Vị vua cuối cùng của Việt Nam là ai?

Vua Bảo Đại — tên thật Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy — là vị vua cuối cùng của Việt Nam, thoái vị ngày 30/8/1945.

Vua Bảo Đại thoái vị vào năm nào?

Vua Bảo Đại chính thức thoái vị vào ngày 30/8/1945 tại Ngọ Môn, kinh thành Huế, kết thúc triều Nguyễn và chế độ phong kiến Việt Nam.

Triều Nguyễn tồn tại bao lâu?

Nhà Nguyễn tồn tại 143 năm, từ khi vua Gia Long lên ngôi năm 1802 đến khi Bảo Đại thoái vị năm 1945, trải qua 13 đời vua.

Sau khi thoái vị, vua Bảo Đại làm gì?

Ông làm Cố vấn tối cao cho Chính phủ Hồ Chí Minh (1945–1946), sau đó trở thành Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam thân Pháp (1947–1955), rồi sống lưu vong tại Pháp cho đến khi qua đời năm 1997.

Vua Bảo Đại mất ở đâu và khi nào?

Ông qua đời ngày 31/7/1997 tại Bệnh viện Quân y Val-de-Grâce (Paris, Pháp), thọ 83 tuổi, và được an táng tại nghĩa trang Passy, Paris.

Vua Bảo Đại — vị vua cuối cùng của Việt Nam — là nhân vật lịch sử mang trong mình nhiều mâu thuẫn: giữa truyền thống phong kiến và tư tưởng tây học, giữa khát vọng cải cách và sự lệ thuộc vào các thế lực ngoại bang. Dù được nhìn nhận với nhiều góc độ khác nhau, quyết định thoái vị tự nguyện vào mùa thu 1945 của ông đã góp phần tạo nên một cuộc chuyển giao quyền lực không đổ máu, hiếm có trong lịch sử thế giới. Câu nói để đời của ông — “Trẫm muốn được làm dân một nước tự do, hơn làm vua một nước nô lệ” — vẫn còn vang vọng như một dấu ấn khép lại ngàn năm phong kiến Việt Nam.