Ai là tác giả của hai bộ sử thi I-li-át và Ô-đi-xê? Đáp án

Tác giả của hai bộ sử thi I-li-át và Ô-đi-xê là Homer (Hô-me-rơ) — đại thi hào Hy Lạp cổ đại, được tôn vinh là “cha đẻ của văn học phương Tây”. Ông sống vào khoảng thế kỷ VIII Trước Công Nguyên và hai thiên sử thi bất hủ này được coi là cột trụ nền tảng của toàn bộ văn minh châu Âu.

Ai là tác giả của hai bộ sử thi I-li-át và Ô-đi-xê?

Tác giả được ghi nhận của cả hai thiên sử thi I-li-át (Iliad) và Ô-đi-xê (Odyssey) là Homer — tiếng Việt phiên âm là Hô-me-rơ. Theo trang truyentranhmoi.edu.vn, Homer là một nhà thơ mù người Hy Lạp cổ đại, được xem là cha đẻ của văn học phương Tây, sống vào khoảng cuối thế kỷ VIII Trước Công Nguyên, ước tính khoảng năm 750–700 TCN. Ông được ghi nhận là tác giả của hai thiên sử thi nổi tiếng là Iliad và Odyssey — hai tác phẩm nền tảng của văn học Hy Lạp cổ đại cũng như văn học phương Tây nói chung. Cả hai tác phẩm đã trải qua hơn 2.700 năm nhưng vẫn được đọc, giảng dạy và nghiên cứu rộng rãi khắp thế giới cho đến tận ngày nay.

Tiểu sử Homer — “Thi thần” bí ẩn nhất lịch sử văn học

Homer là một trong những nhân vật bí ẩn nhất và vĩ đại nhất trong lịch sử văn học nhân loại — paradox kỳ lạ là chúng ta biết hầu như không có gì chắc chắn về cuộc đời ông, nhưng lại biết rất rõ những gì ông để lại cho thế giới:

• Thời đại: Học giới Tây Âu đồng thuận ước đoán Homer sống vào khoảng thế kỷ IX–VIII Trước Công Nguyên — ước tính phổ biến nhất là 750–700 TCN. Hai thiên sử thi xuất hiện khoảng gần 1.000 năm trước Công nguyên, với Iliad ra đời trước Odyssey.
• Quê hương: Theo truyền thuyết, Homer sinh ở đất I-ô-ni (Ionia) ven bờ biển Tiểu Á — vùng đất nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên không ít hơn 7 thành phố Hy Lạp cổ đại đều tranh giành danh hiệu là quê hương của Homer.
• Người mù kể chuyện: Truyền thuyết mô tả Homer là một thi sĩ du ca mù lòa — hình ảnh “người kể chuyện rong mù lòa” gắn liền với tên tuổi ông qua hàng nghìn năm. Thực ra, chính tên “Homer” trong tiếng Hy Lạp cổ có nghĩa là “người kể chuyện”.
• Truyền thống hát truyền miệng: Hai thiên sử thi bắt rễ từ phong tục hát truyền miệng của người Hy Lạp cổ đại — không phải đọc trên văn bản mà được các thi sĩ du ca (aoidos, rhapsode) biểu diễn bằng cách ngâm thơ theo nhạc. Truyền thống này có thể kéo dài hàng trăm năm trước khi hai tác phẩm được ghi chép lại.
• Bí ẩn “Câu hỏi Homer”: Từ thế kỷ XIX, giới học thuật đặt ra “Homeric Question” — tranh luận về việc liệu Homer có thực sự tồn tại và có phải ông là tác giả duy nhất của cả hai sử thi hay không. Một số học giả cho rằng hai tác phẩm được viết bởi nhiều tác giả qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên phần lớn học giới vẫn chấp nhận Homer là tác giả.

I-li-át — bản anh hùng ca đầu tiên của văn học phương Tây

I-li-át (Iliad) là thiên sử thi đầu tiên và nổi tiếng hơn trong hai tác phẩm của Homer — tác phẩm thường được gọi là “tác phẩm đầu tiên của văn học châu Âu”.

Tên gọi và cấu trúc: Tên “Iliad” lấy từ “Ilios” — tiếng Hy Lạp cổ có nghĩa là “Thành Troy”. Tác phẩm gồm 15.693 câu thơ, chia thành 24 quyển (khúc ca), viết bằng thổ ngữ Ionic theo thể thơ lục bộ trường âm (dactylic hexameter). Nội dung: Iliad không kể toàn bộ cuộc chiến thành Troy 10 năm mà chỉ tập trung vào các sự kiện trong năm thứ 10 — đặc biệt là cơn thịnh nộ của Achilles (A-sin): mâu thuẫn với vua Agamemnon, sự rút lui khỏi chiến trận, cái chết của người bạn thân Patroclus, và trận đấu sinh tử với Hector — anh hùng thành Troy. Tầm vóc lịch sử: Ngay cả nhà sử học khó tính Thucydides (thế kỷ V TCN) cũng thừa nhận tính lịch sử của Iliad. Còn Alexander Đại Đế (356–323 TCN) ngủ với bản sao Iliad dưới gối mỗi đêm — bản có chú giải của chính thầy dạy ông, triết gia Aristotle.

Ô-đi-xê — hành trình về nhà và ca ngợi trí tuệ con người

Ô-đi-xê (Odyssey) là thiên sử thi thứ hai của Homer — tiếp nối câu chuyện sau chiến tranh Troy với một tinh thần hoàn toàn khác.

Theo nghiên cứu của học giả Minh Thúy Sinh về đặc trưng sử thi Odyssey: “Sử thi Odyssey ca ngợi trí tuệ, dũng khí, nghị lực của con người với khát vọng chinh phục thế giới xung quanh và niềm mơ ước về một cuộc sống hòa bình, yên vui, hạnh phúc. Nó còn ca ngợi tình yêu quê hương, tình cảm vợ chồng, tình cha con, tình bạn cao cả, thủy chung.”

Cấu trúc: Odyssey gồm 12.110 câu thơ, chia thành 24 khúc ca — tương tự cấu trúc của Iliad. Nội dung: Kể về cuộc hành trình trở về quê hương Ithaca của Odysseus (Ulysses — U-lít-xơ) sau chiến thắng thành Troy. Hành trình kéo dài 10 năm đầy gian nan, phiêu lưu và cám dỗ — gặp nàng Calypso, đảo của người Cyclops Polyphemus, bãi biển của Sirens… Trong khi đó, vợ ông — nàng Penelope — kiên nhẫn chờ đợi và từ chối hàng trăm kẻ tán tỉnh. Nếu Iliad là sử thi của chiến tranh và dũng lực thì Odyssey là sử thi của trí tuệ và lòng kiên nhẫn — phản ánh sự thay đổi tư duy của Homer về giá trị con người.

Bảng so sánh hai thiên sử thi I-li-át và Ô-đi-xê

Dưới đây là tổng hợp các đặc điểm chính để phân biệt hai kiệt tác của Homer:

Di sản bất diệt của Homer trong văn minh nhân loại

Theo tạp chí Tia Sáng, Iliad và Odyssey của đại thi hào Homer chính là hai thiên sử thi kinh điển và là cột trụ của văn minh phương Tây. Ngay cả những chính trị gia lỗi lạc như Plato, Aristotle hay bậc quân vương như Alexander Đại Đế cũng xem việc đọc hai tác phẩm này là một nghĩa vụ và đặc quyền.

• Nền tảng văn học phương Tây: Iliad thường được gọi là “tác phẩm văn học thực chất đầu tiên của châu Âu”. Không có Homer, sẽ không có Virgil (Aeneid), không có Dante (Divine Comedy), không có Shakespeare và vô số kiệt tác văn học phương Tây sau này.
• Ảnh hưởng triết học: Aristotle dùng Homer làm ví dụ cho lý thuyết thi học; Plato vừa ngưỡng mộ vừa phê phán Homer trong tác phẩm “Cộng hòa” (Republic) — chứng tỏ tầm ảnh hưởng của ông đủ mạnh để trở thành đối tượng tranh luận.
• Nguồn cảm hứng nghệ thuật: Hàng nghìn bức tranh, tác phẩm điêu khắc, nhạc kịch, phim ảnh lấy cảm hứng từ hai sử thi — từ những bức bích họa Hy Lạp cổ đại đến bộ phim “Troy” (2004) của đạo diễn Wolfgang Petersen.
• Bản dịch tiếng Việt: GS Đỗ Khánh Hoan — nguyên giáo sư Đại học Văn Khoa Sài Gòn — đã chuyển ngữ trọn vẹn cả hai sử thi từ tiếng Hy Lạp gốc, hoàn thành bản Việt văn Iliad từ năm 2005. Ông gọi Homer là “Thi thần” và viết: “Chuyển dịch thi sĩ Homer, tôi cố gắng trung thực, trong sáng, giản dị, óng ả.”
• Trường tồn qua thời gian: Hơn 2.700 năm sau khi ra đời, Iliad và Odyssey vẫn được giảng dạy trong chương trình đại học trên toàn thế giới — minh chứng cho sức sống vĩnh cửu của những tác phẩm chạm đến bản chất con người.

Câu hỏi thường gặp về tác giả hai sử thi I-li-át và Ô-đi-xê

Ai là tác giả của hai sử thi I-li-át và Ô-đi-xê?

Homer (Hô-me-rơ) — đại thi hào Hy Lạp cổ đại, “cha đẻ của văn học phương Tây”.

Homer sống vào thời kỳ nào?

Khoảng thế kỷ VIII Trước Công Nguyên — ước tính 750–700 TCN, tuy nhiên đây vẫn là vấn đề còn nhiều tranh luận.

I-li-át kể về chủ đề gì?

I-li-át kể về các sự kiện trong năm thứ 10 của cuộc chiến thành Troy, tập trung vào cơn thịnh nộ của Achilles và những hệ quả bi kịch của nó.

Ô-đi-xê kể về chủ đề gì?

Ô-đi-xê kể về hành trình trở về nhà 10 năm của Odysseus (U-lít-xơ) sau chiến thắng thành Troy về quê hương Ithaca.

Tại sao còn tranh luận về tác giả của hai sử thi?

Vì hai tác phẩm xuất phát từ truyền thống hát truyền miệng và được ghi chép rất lâu sau khi ra đời; thông tin về Homer vẫn rất mơ hồ, khiến giới học thuật đặt ra “Câu hỏi Homer” (Homeric Question) về quyền tác giả.

Tóm lại, Homer (Hô-me-rơ) là tác giả của hai bộ sử thi I-li-át và Ô-đi-xê — hai thiên anh hùng ca vĩ đại nhất của Hy Lạp cổ đại và của toàn bộ văn minh phương Tây. Dù bản thân Homer vẫn là nhân vật bí ẩn và còn nhiều tranh cãi, điều không thể phủ nhận là hai thiên sử thi ông để lại đã định hình cả nền văn học, triết học và tư tưởng nhân loại suốt hơn 27 thế kỷ — xứng đáng với danh hiệu “Thi thần” mà hậu thế trao tặng.