Tổng thống Roosevelt đã làm gì để đưa nước Mỹ thoát khủng hoảng

Tổng thống Ru-dơ-ven đã làm gì để đưa nước Mĩ thoát khỏi khủng hoảng là câu hỏi trọng tâm trong chương trình Lịch sử lớp 8 và 11. Câu trả lời ngắn gọn: ông thực hiện Chính sách mới (New Deal) — một hệ thống đạo luật can thiệp toàn diện vào kinh tế, tài chính và xã hội, giúp nước Mĩ phục hồi từ cuộc Đại suy thoái tồi tệ nhất lịch sử.

Tổng thống Ru-dơ-ven đã làm gì để đưa nước Mĩ thoát khỏi khủng hoảng?

Để đưa nước Mĩ thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế 1929–1933, Tổng thống Franklin D. Roosevelt (Ph. Ru-dơ-ven) — người đắc cử cuối năm 1932 — đã thực hiện một hệ thống chính sách và biện pháp toàn diện của Nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế, tài chính và chính trị – xã hội, được gọi chung là Chính sách mới (The New Deal).

Chính sách này tập trung vào ba mục tiêu chính: cứu trợ người thất nghiệp và nông dân phá sản; phục hồi nền kinh tế về mức bình thường; và cải cách hệ thống tài chính để ngăn chặn khủng hoảng tái diễn. Nhà nước từ bỏ hoàn toàn nguyên tắc “tự do thị trường” trước đó và lần đầu tiên can thiệp trực tiếp, mạnh mẽ vào điều tiết kinh tế.

Bối cảnh khủng hoảng kinh tế 1929–1933: Nước Mĩ trước khi Ru-dơ-ven lên nắm quyền

Ngày 29/10/1929 — được gọi là “Thứ Ba Đen tối” — thị trường chứng khoán New York sụp đổ hoàn toàn. Giá cổ phiếu được coi là đảm bảo nhất lao dốc tới 80%, hàng triệu người mất sạch tiền tiết kiệm cả đời.

Cuộc khủng hoảng nhanh chóng lan từ lĩnh vực tài chính sang toàn bộ nền kinh tế, để lại những hậu quả thảm khốc có thể đo lường cụ thể:

• Sản lượng công nghiệp năm 1932 chỉ còn 53,8% so với năm 1929 — gần một nửa nền sản xuất bị tê liệt.
• 11,5 vạn công ty thương nghiệp và 58 công ty đường sắt phá sản, kéo theo làn sóng thất nghiệp lan rộng.
• Hơn 10 vạn ngân hàng phải đóng cửa, hệ thống tài chính – tín dụng gần như tê liệt hoàn toàn.
• 75% dân trại phá sản, khu vực nông nghiệp sụp đổ nghiêm trọng.
• Hàng chục triệu người thất nghiệp — chiếm khoảng 25% lực lượng lao động khi Roosevelt nhậm chức vào tháng 3/1933.

Phong trào đấu tranh của công nhân, nông dân và các tầng lớp nhân dân lan rộng toàn nước Mĩ. Đây là bối cảnh cấp bách buộc Tổng thống Ru-dơ-ven phải hành động ngay lập tức.

Nội dung chi tiết Chính sách mới (New Deal) của Ru-dơ-ven

Chính sách mới được triển khai qua hai giai đoạn chính. Phần lớn các đạo luật quan trọng nhất được ban hành chỉ trong 100 ngày đầu sau khi Ru-dơ-ven nhậm chức — một tốc độ lập pháp chưa từng có trong lịch sử Hoa Kỳ.

Đạo luật Ngân hàng — ổn định hệ thống tài chính

Đạo luật Phục hồi Ngân hàng Khẩn cấp (Emergency Banking Act) được thông qua vào tháng 3/1933 là một trong những biện pháp đầu tiên và cấp thiết nhất. Theo đó, toàn bộ ngân hàng tạm thời bị đóng cửa, sau đó chỉ được phép hoạt động trở lại khi đáp ứng đủ điều kiện đảm bảo khả năng chi trả cho khách hàng — dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Chính phủ Liên bang.

Song song đó, Công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) được thành lập để bảo hiểm tới 5.000 USD cho các khoản tiền gửi tiết kiệm, lấy lại niềm tin của người dân vào hệ thống ngân hàng. Đạo luật Ngân hàng năm 1933 cũng mở rộng quyền lực của Cục Dự trữ Liên bang (FED) trong việc giám sát các ngân hàng tư nhân.

Đạo luật Phục hưng Công nghiệp — đạo luật quan trọng nhất

Tháng 6/1933, Quốc hội Mĩ thông qua Đạo luật Phục hồi Công nghiệp Quốc gia (NIRA) — được đánh giá là đạo luật quan trọng nhất trong toàn bộ Chính sách mới. Đạo luật này tổ chức lại toàn bộ nền sản xuất công nghiệp theo hai hướng:

• Về phía doanh nghiệp: Các xí nghiệp cùng ngành được tổ chức thành liên hiệp, ký kết hợp đồng chặt chẽ về sản lượng và thị trường tiêu thụ — chấm dứt tình trạng cạnh tranh phá giá vô tổ chức.
• Về phía người lao động: Công nhân được trao quyền cử đại biểu thương lượng tập thể với chủ về mức lương và chế độ làm việc thông qua tổ chức công đoàn.

Cơ quan Phục hồi Quốc gia (NRA) được thành lập để thực thi đạo luật này. Bên cạnh đó, Cơ quan Quản lý Công trình Công cộng (PWA) triển khai hàng loạt dự án xây dựng cơ sở hạ tầng quy mô lớn, tạo thêm việc làm cho hàng triệu người thất nghiệp.

Đạo luật Điều chỉnh Nông nghiệp — cứu trợ khu vực nông thôn

Tháng 5/1933, Đạo luật Điều chỉnh Nông nghiệp (AAA) ra đời nhằm giải quyết khủng hoảng sâu sắc ở khu vực nông thôn. Đạo luật này thực hiện ba biện pháp chính: nâng cao giá nông sản thông qua việc trả trợ cấp cho nông dân tự nguyện cắt giảm sản lượng; giảm bớt nông sản thừa đang làm giá xuống thấp; và cho vay dài hạn đối với dân trại đang đứng trước nguy cơ phá sản.

Chính phủ cũng thành lập Cơ quan Điện khí hóa Nông thôn để cung cấp điện cho các trang trại trên khắp đất nước, hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp. Theo ghi nhận từ Wikipedia tiếng Việt, các chương trình Chính sách mới còn cấp khoản vay cho vụ gieo trồng tăng thêm và xây dựng hệ thống bảo hiểm lúa mì, đảm bảo nguồn cung lương thực ổn định.

Chính sách mới lần thứ hai (1935–1938): An sinh xã hội và cải cách sâu rộng

Sau giai đoạn cứu nguy khẩn cấp, Chính phủ Ru-dơ-ven bước vào Chính sách mới lần thứ hai (từ tháng 6/1935) với trọng tâm là xây dựng hệ thống an sinh xã hội bền vững và cải cách cơ cấu kinh tế sâu rộng hơn.

Những cột mốc lập pháp quan trọng trong giai đoạn này bao gồm:

• Đạo luật An ninh Xã hội (Social Security Act — SSA, tháng 8/1935): Xây dựng hệ thống phúc lợi quốc gia, trợ cấp cho người già, người tàn tật, người thất nghiệp và người về hưu. Đây là nền tảng của hệ thống bảo hiểm xã hội hiện đại tại Hoa Kỳ.
• Đạo luật Quan hệ Lao động Quốc gia (NLRA, 1935): Bảo vệ quyền thương lượng tập thể của người lao động, tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động công đoàn.
• Đạo luật Tiêu chuẩn Công bằng trong Lao động (FLSA): Quy định mức lương tối thiểu và giờ làm việc tối đa cho công nhân.
• Đạo luật Thuế thu nhập (1935): Tăng thuế thu nhập đối với người giàu để tài trợ cho các chương trình phúc lợi xã hội.

Theo Bách khoa Toàn thư Việt Nam, tính đến năm 1936, bảy trong chín đạo luật của Chính sách mới bị đệ trình lên Tòa án Tối cao xem xét lại, cho thấy sự phức tạp về pháp lý của chương trình cải cách chưa từng có tiền lệ này.

Kết quả và đánh giá: Chính sách mới có thực sự cứu nước Mĩ không?

Chính sách mới của Ru-dơ-ven đạt được những kết quả cụ thể và có thể đo lường:

Tuy nhiên, giới sử học cũng chỉ ra những hạn chế của Chính sách mới: nhiều chương trình được khởi thảo vội vã và quản lý lỏng lẻo; một số đạo luật mâu thuẫn nhau; và do thời gian thực thi quá ngắn, chính sách chưa thể đưa nước Mĩ đạt được sự thịnh vượng thực sự. Theo đánh giá của nhiều học giả, chính việc Mĩ tham gia Chiến tranh thế giới thứ hai (1941) mới là yếu tố kích thích kinh tế mạnh mẽ nhất, đưa tỷ lệ thất nghiệp xuống dưới 2% vào năm 1943.

Về bản chất, Chính sách mới thực chất là sự từ bỏ chủ nghĩa tư bản tự do (nhà nước không can thiệp thị trường) và chuyển sang chủ nghĩa tư bản lũng đoạn nhà nước — mô hình kinh tế mới mà các nước tư bản phương Tây sẽ áp dụng trong nhiều thập kỷ tiếp theo.

So sánh: Nước Mĩ và các nước khác thoát khủng hoảng 1929–1933 như thế nào?

Điểm đặc biệt của Chính sách mới là cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt so với các cường quốc tư bản khác trong cùng thời điểm khủng hoảng.

Sự so sánh này cho thấy tầm quan trọng của Chính sách mới: nước Mĩ là cường quốc tư bản duy nhất thoát khỏi khủng hoảng bằng con đường cải cách dân chủ, thay vì phát xít hóa hay phát động chiến tranh xâm lược như Đức và Nhật.

Câu hỏi thường gặp về Tổng thống Ru-dơ-ven và Chính sách mới

Chính sách mới của Ru-dơ-ven gồm mấy giai đoạn?

Chính sách mới gồm hai giai đoạn: Lần thứ nhất (1933–1935) tập trung cứu nguy khẩn cấp; Lần thứ hai (1935–1938) tập trung cải cách an sinh xã hội sâu rộng.

Đạo luật nào quan trọng nhất trong Chính sách mới của Ru-dơ-ven?

Đạo luật Phục hưng Công nghiệp (NIRA) được đánh giá là quan trọng nhất vì tổ chức lại toàn bộ nền sản xuất và bảo vệ quyền lợi người lao động.

Tại sao Ru-dơ-ven được bầu làm Tổng thống 4 nhiệm kỳ liên tiếp?

Ông là Tổng thống duy nhất trong lịch sử Mĩ đắc cử 4 nhiệm kỳ liên tiếp, nhờ Chính sách mới giúp phục hồi kinh tế và tạo được niềm tin lớn trong nhân dân.

Chính sách mới có hoàn toàn chấm dứt khủng hoảng không?

Chưa hoàn toàn. Chính sách mới giảm thiểu hậu quả nghiêm trọng nhất, nhưng nước Mĩ phục hồi hoàn toàn sau khi tham gia Chiến tranh thế giới thứ hai năm 1941.

Nhìn lại toàn bộ những gì Tổng thống Ru-dơ-ven đã làm để đưa nước Mĩ thoát khỏi khủng hoảng, có thể khẳng định rằng Chính sách mới là một bước ngoặt tư tưởng lẫn thực tiễn — lần đầu tiên Nhà nước Mĩ chấp nhận vai trò điều tiết kinh tế vĩ mô thay vì phó mặc cho thị trường tự do. Dù còn nhiều hạn chế, Chính sách mới đã cứu hàng triệu người Mĩ khỏi cảnh khốn cùng, bảo toàn nền dân chủ và đặt nền móng cho mô hình kinh tế tư bản hiện đại mà nhiều quốc gia phương Tây áp dụng đến tận ngày nay.