Tinh khôn là gì? 😏 Nghĩa Tinh khôn

Tinh khôn là gì? Tinh khôn là tính từ chỉ sự khôn ngoan, lanh lợi, biết tính toán để hành động có lợi cho bản thân. Đây là từ thuần Việt thường dùng để khen người nhanh trí, nhưng đôi khi mang sắc thái tiêu cực khi ám chỉ sự ranh mãnh. Cùng tìm hiểu nguồn gốc, cách dùng và phân biệt “tinh khôn” với các từ tương tự nhé!

Tinh khôn là gì?

Tinh khôn là tính từ diễn tả sự thông minh, lanh lợi, biết cách xử lý tình huống khéo léo để đạt được lợi ích. Đây là từ ghép thuần Việt gồm hai yếu tố:

Tinh: Tinh ý, tinh tường, nhạy bén trong nhận biết.

Khôn: Khôn ngoan, biết suy tính, hành động đúng đắn.

Trong tiếng Việt, “tinh khôn” mang nhiều sắc thái nghĩa:

Nghĩa tích cực: Khen người thông minh, nhanh nhạy, biết cách ứng xử phù hợp. Ví dụ: “Đứa bé này tinh khôn lắm, học gì cũng nhanh.”

Nghĩa trung tính: Chỉ khả năng tính toán, lo liệu chu đáo. Ví dụ: “Phải tinh khôn mới buôn bán được.”

Nghĩa tiêu cực: Ám chỉ sự ranh vặt, khôn lỏi, chỉ biết nghĩ cho bản thân. Ví dụ: “Nó tinh khôn quá, chẳng ai muốn chơi cùng.”

Tinh khôn có nguồn gốc từ đâu?

Từ “tinh khôn” có nguồn gốc thuần Việt, xuất hiện từ lâu trong ngôn ngữ dân gian để miêu tả người có trí khôn nhạy bén.

Sử dụng “tinh khôn” khi muốn nhấn mạnh sự lanh lợi, biết tính toán của một người trong các tình huống đời sống.

Cách sử dụng “Tinh khôn”

Dưới đây là hướng dẫn cách dùng từ “tinh khôn” đúng trong tiếng Việt, kèm các ví dụ minh họa cụ thể.

Cách dùng “Tinh khôn” trong tiếng Việt

Tính từ: Bổ nghĩa cho danh từ hoặc làm vị ngữ. Ví dụ: người tinh khôn, đứa trẻ tinh khôn.

Trạng từ: Bổ nghĩa cho động từ, diễn tả cách thức hành động. Ví dụ: “Nó hành xử tinh khôn lắm.”

Các trường hợp và ngữ cảnh sử dụng “Tinh khôn”

Từ “tinh khôn” được dùng linh hoạt trong nhiều ngữ cảnh giao tiếp hàng ngày:

Ví dụ 1: “Con bé mới ba tuổi mà đã tinh khôn, biết nịnh ông bà.”

Phân tích: Nghĩa tích cực, khen trẻ lanh lợi, đáng yêu.

Ví dụ 2: “Anh ấy tinh khôn trong kinh doanh nên làm ăn phát đạt.”

Phân tích: Nghĩa trung tính, chỉ khả năng tính toán giỏi.

Ví dụ 3: “Đừng có tinh khôn quá, người ta sẽ xa lánh đấy.”

Phân tích: Nghĩa tiêu cực, cảnh báo sự khôn lỏi, ích kỷ.

Ví dụ 4: “Loài quạ rất tinh khôn, biết dùng công cụ để lấy thức ăn.”

Phân tích: Dùng cho động vật, chỉ trí thông minh bản năng.

Ví dụ 5: “Bà ngoại tinh khôn, biết để dành tiền phòng khi ốm đau.”

Phân tích: Nghĩa tích cực, khen sự lo xa, biết tính toán.

Lỗi thường gặp khi sử dụng “Tinh khôn”

Một số lỗi phổ biến khi dùng từ “tinh khôn” trong tiếng Việt:

Trường hợp 1: Nhầm “tinh khôn” với “khôn ngoan” (khôn ngoan thiên về sự sáng suốt, đúng đắn hơn).

Cách dùng đúng: “Lựa chọn khôn ngoan” (không nói “lựa chọn tinh khôn”).

Trường hợp 2: Dùng “tinh khôn” trong ngữ cảnh trang trọng.

Cách dùng đúng: “Tinh khôn” mang tính khẩu ngữ, trong văn viết trang trọng nên dùng “thông minh”, “sáng suốt”.

Trường hợp 3: Viết sai thành “tinh khoon” hoặc “tin khôn”.

Cách dùng đúng: Luôn viết đúng là “tinh khôn” với dấu thanh ngang ở “tinh”.

“Tinh khôn”: Từ trái nghĩa và đồng nghĩa

Dưới đây là bảng tổng hợp các từ đồng nghĩa và trái nghĩa với “tinh khôn”:

Kết luận

Tinh khôn là gì? Tóm lại, tinh khôn là sự khôn ngoan, lanh lợi trong ứng xử. Hiểu đúng từ “tinh khôn” giúp bạn sử dụng phù hợp với từng ngữ cảnh giao tiếp.