Thượng tầng kiến trúc là gì? 🏢 Nghĩa
Thượng tầng kiến trúc là gì? Thượng tầng kiến trúc là toàn bộ hệ thống quan điểm, tư tưởng xã hội cùng các thiết chế chính trị, pháp luật, văn hóa được hình thành trên nền tảng cơ sở hạ tầng kinh tế. Đây là khái niệm quan trọng trong triết học Mác-Lênin, phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và các lĩnh vực đời sống xã hội. Cùng khám phá chi tiết nguồn gốc, ý nghĩa và cách sử dụng thuật ngữ “thượng tầng kiến trúc” ngay bên dưới!
Thượng tầng kiến trúc nghĩa là gì?
Thượng tầng kiến trúc là thuật ngữ triết học chỉ toàn bộ các quan điểm chính trị, pháp quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật cùng các thiết chế tương ứng như nhà nước, đảng phái, giáo hội, đoàn thể được xây dựng trên một cơ sở hạ tầng nhất định. Đây là danh từ thuộc phạm trù triết học Mác-Lênin.
Trong tiếng Anh, thượng tầng kiến trúc được gọi là “superstructure”, đối lập với “base” hoặc “infrastructure” (cơ sở hạ tầng).
Về cấu trúc: Thượng tầng kiến trúc bao gồm hai bộ phận chính: hệ thống các quan điểm tư tưởng xã hội (chính trị, pháp luật, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật…) và các thiết chế xã hội tương ứng (nhà nước, đảng phái, tổ chức xã hội…).
Về mối quan hệ: Cơ sở hạ tầng quyết định thượng tầng kiến trúc, nhưng thượng tầng kiến trúc cũng có tác động trở lại đối với cơ sở hạ tầng, có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển kinh tế.
Trong đời sống: Thuật ngữ này thường xuất hiện trong các bài giảng triết học, môn chính trị học, kinh tế chính trị và các tài liệu nghiên cứu xã hội.
Nguồn gốc và xuất xứ của “Thượng tầng kiến trúc”
Thuật ngữ “Thượng tầng kiến trúc” có nguồn gốc từ học thuyết Mác-Lênin, được Karl Marx và Friedrich Engels đề xuất trong thế kỷ 19 khi phân tích cấu trúc xã hội. Khái niệm này lần đầu được trình bày rõ trong tác phẩm “Góp phần phê phán kinh tế chính trị học” (1859).
Trong tiếng Hán Việt, “thượng” nghĩa là “trên, phía trên”, “tầng” là “lớp, tầng lớp”, “kiến trúc” là “xây dựng, cấu trúc”. Tổng hợp lại, thượng tầng kiến trúc chỉ phần “cấu trúc bên trên” của xã hội.
Sử dụng “thượng tầng kiến trúc” khi phân tích cấu trúc xã hội theo quan điểm duy vật lịch sử, nghiên cứu mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, văn hóa, tư tưởng.
Cách sử dụng “Thượng tầng kiến trúc” đúng chính tả
Dưới đây là hướng dẫn cách dùng thuật ngữ “thượng tầng kiến trúc” đúng trong văn nói và văn viết, kèm các ví dụ minh họa cụ thể.
Cách dùng “Thượng tầng kiến trúc” trong văn nói và viết
Trong văn nói: Thuật ngữ này thường xuất hiện trong các buổi thảo luận, giảng dạy triết học, chính trị học hoặc khi phân tích các vấn đề xã hội theo quan điểm Mác-xít.
Trong văn viết: “Thượng tầng kiến trúc” xuất hiện trong giáo trình triết học, luận văn, bài nghiên cứu khoa học xã hội, văn kiện Đảng và các tài liệu lý luận chính trị.
Các ví dụ, trường hợp và ngữ cảnh sử dụng “Thượng tầng kiến trúc”
Dưới đây là một số ví dụ giúp bạn hiểu rõ cách dùng thuật ngữ “thượng tầng kiến trúc” trong các ngữ cảnh khác nhau:
Ví dụ 1: “Cơ sở hạ tầng quyết định thượng tầng kiến trúc.”
Phân tích: Diễn đạt quy luật cơ bản trong triết học Mác về mối quan hệ kinh tế – xã hội.
Ví dụ 2: “Nhà nước là bộ phận quan trọng nhất trong thượng tầng kiến trúc.”
Phân tích: Chỉ ra vai trò của thiết chế nhà nước trong cấu trúc xã hội.
Ví dụ 3: “Thượng tầng kiến trúc có tính độc lập tương đối so với cơ sở hạ tầng.”
Phân tích: Nhấn mạnh tính biện chứng trong mối quan hệ giữa hai phạm trù.
Ví dụ 4: “Đổi mới thượng tầng kiến trúc phải đồng bộ với đổi mới cơ sở hạ tầng.”
Phân tích: Áp dụng lý luận vào thực tiễn đổi mới đất nước.
Ví dụ 5: “Pháp luật, đạo đức, tôn giáo đều thuộc thượng tầng kiến trúc của xã hội.”
Phân tích: Liệt kê các thành phần cấu thành thượng tầng kiến trúc.
“Thượng tầng kiến trúc”: Từ trái nghĩa và đồng nghĩa
Dưới đây là bảng tổng hợp các từ đồng nghĩa và trái nghĩa với “thượng tầng kiến trúc”:
| Từ Đồng Nghĩa | Từ Trái Nghĩa |
|---|---|
| Superstructure | Cơ sở hạ tầng |
| Kiến trúc thượng tầng | Hạ tầng kinh tế |
| Hệ thống chính trị – tư tưởng | Quan hệ sản xuất |
| Thiết chế xã hội | Lực lượng sản xuất |
| Ý thức xã hội | Tồn tại xã hội |
| Hình thái ý thức | Nền tảng vật chất |
Kết luận
Thượng tầng kiến trúc là gì? Tóm lại, thượng tầng kiến trúc là toàn bộ hệ thống quan điểm tư tưởng và thiết chế xã hội được xây dựng trên cơ sở hạ tầng kinh tế. Hiểu đúng thuật ngữ “thượng tầng kiến trúc” giúp bạn nắm vững kiến thức triết học Mác-Lênin và phân tích cấu trúc xã hội một cách khoa học.
