Tác giả tác phẩm Tôi đã học tập như thế nào — Go-rơ-ki và giá trị

Tác giả tác phẩm Tôi đã học tập như thế nào? là kiến thức trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 11, bộ Chân trời sáng tạo. M. Go-rơ-ki (1868 – 1936) — nhà văn Nga vĩ đại, người đặt nền móng cho trường phái hiện thực xã hội chủ nghĩa — đã sáng tác truyện ngắn Tôi đã học tập như thế nào? vào khoảng năm 1917 – 1918, kể lại hành trình tự học đầy gian khổ và sự thức tỉnh nhân cách của nhân vật Pê-xcốp. Bài viết dưới đây tổng hợp đầy đủ tiểu sử tác giả, hoàn cảnh sáng tác, giá trị nội dung — nghệ thuật và những nhận định văn học tiêu biểu nhất về tác phẩm.

Tác giả M. Go-rơ-ki — tiểu sử và phong cách sáng tác

Dưới đây là những thông tin quan trọng nhất về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn M. Go-rơ-ki — một trong những tên tuổi lớn nhất của văn học Nga và văn học thế giới thế kỷ 20.

M. Go-rơ-ki là nhà văn xuất thân từ tầng lớp lao động cùng khổ, lớn lên qua những năm tháng bươn chải khắp nước Nga với đủ nghề mưu sinh: đi ở, làm phụ bếp, công nhân bốc vác, buôn đồng nát… Chính vốn sống phong phú và lòng ham đọc sách từ thuở ấu thơ đã tự trang bị cho ông một nền tảng tri thức uyên bác về triết học, lịch sử, văn học Nga và phương Tây — dù chưa từng qua một trường đại học chính quy nào.

Phong cách nghệ thuật của Go-rơ-ki nổi bật ở chủ nghĩa nhân văn sâu sắc: ông miêu tả và ca ngợi vẻ đẹp tiềm ẩn của những con người “dưới đáy” xã hội với tất cả niềm tin và lòng trắc ẩn. Ngòi bút ông vừa mang tính hiện thực sắc bén, vừa ẩn chứa chất lãng mạn cách mạng — tạo nên một giọng văn vừa chân thực vừa đầy cảm hứng lạc quan.

Trong nền văn học thế giới, Go-rơ-ki được nhà phê bình người Đức Armin Knigge đánh giá là “đại diện của văn học thế giới”, còn nhà thơ Boris Pasternak gọi ông là “con người đại dương” — vĩ đại bởi trái tim lớn và chủ nghĩa yêu nước thực sự. Ông là người đặt nền móng cho trường phái văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa, có công xây dựng và bồi dưỡng thế hệ nhà văn trẻ Xô viết sau Cách mạng Tháng Mười.

Tác phẩm Tôi đã học tập như thế nào?

Để nắm vững kiến thức về Tôi đã học tập như thế nào?, cần hiểu rõ các thông tin về thể loại, hoàn cảnh ra đời, nội dung và bố cục của văn bản.

Thể loại Tôi đã học tập như thế nào?

Văn bản Tôi đã học tập như thế nào? thuộc thể loại truyện ngắn tự thuật (hồi ký — truyện kí). Tác phẩm sử dụng ngôi kể thứ nhất, người kể chuyện đồng thời là nhân vật chính, thuật lại câu chuyện học tập của bản thân từ thời thơ ấu nhìn từ góc nhìn của người đã trưởng thành.

Hoàn cảnh sáng tác Tôi đã học tập như thế nào?

Truyện ngắn Tôi đã học tập như thế nào? được M. Go-rơ-ki sáng tác vào khoảng năm 1917 – 1918, khi ông đã ở tuổi 45 – 50. Tác phẩm được viết tiếp nối sau hai cuốn trong bộ tự truyện ba tập: Thời thơ ấu (1913–1914) và Kiếm sống (1915–1916). Văn bản được in trong Tuyển tập truyện ngắn M. Go-rơ-ki, tập hai.

Khoảng cách giữa thời điểm xảy ra các sự kiện trong truyện (khi nhân vật Pê-xcốp còn 6–7 tuổi đến ngoài 20 tuổi) và thời điểm nhà văn ngồi viết lại là gần nửa thế kỷ — điều này tạo nên chiều sâu triết lý và sự tự phê phán đặc sắc trong giọng kể của tác phẩm.

Phương thức biểu đạt Tôi đã học tập như thế nào?

Phương thức biểu đạt chính của văn bản là tự sự kết hợp biểu cảm và nghị luận. Phần đầu thiên về tự sự — kể chuyện đi học với giọng điềm tĩnh, hóm hỉnh; phần sau chuyển sang trữ tình — luận bình sâu sắc về vai trò của sách và trải nghiệm cuộc sống trong việc hình thành nhân cách.

Tóm tắt Tôi đã học tập như thế nào?

Văn bản kể về hành trình học tập của cậu bé Pê-xcốp A-lếch-xây — nhân vật chính mang hình bóng tác giả. Từ năm 6 tuổi, Pê-xcốp được ông ngoại dạy đọc nhưng vì tính nóng vội và phương pháp dạy hà khắc, cậu sớm chán nản. Đến trường học của nhà thờ, cậu bị bạn bè chế nhạo và thường bày trò nghịch ngợm “trả thù” thầy giáo. Bước ngoặt lớn đến khi cậu được Đức Giám mục phát hiện và đánh thức tố chất bên trong. Từ năm 14 tuổi, Pê-xcốp bắt đầu biết đọc một cách có ý thức — sách trở thành người thầy lớn nhất, dần dần hình thành ở cậu lòng nhân ái, khả năng cảm thụ cái đẹp và nhân cách con người.

Thông điệp cốt lõi của tác phẩm: sách và tự học là con đường duy nhất đưa con người từ bản năng thú vật đến nhân tính cao quý; trải nghiệm cuộc sống và đọc sách nghiêm túc là hai trường đại học thực sự của người nghèo không được học hành chính quy.

Bố cục tác phẩm Tôi đã học tập như thế nào?

Văn bản Tôi đã học tập như thế nào? có thể chia làm hai phần lớn theo ranh giới câu văn then chốt “Tôi biết đọc một cách có ý thức năm lên mười bốn tuổi”:

Giá trị nội dung và nghệ thuật Tôi đã học tập như thế nào?

Văn bản Tôi đã học tập như thế nào? của M. Go-rơ-ki hội tụ những giá trị sâu sắc cả về nội dung tư tưởng lẫn hình thức nghệ thuật — tạo nên sức hấp dẫn bền vững với nhiều thế hệ độc giả.

Giá trị nội dung Tôi đã học tập như thế nào?

Thứ nhất, tác phẩm khẳng định sức mạnh kỳ diệu của sách trong việc hình thành nhân cách. Qua hành trình của Pê-xcốp — từ một cậu bé nghịch ngợm, bồng bột, cư xử theo bản năng — sách đã từng bước chuyển hóa cậu thành người biết cảm thông, biết chia sẻ và có những suy nghĩ sâu xa, đứng đắn. “Phải thương hại con người” — câu nói ấy chỉ đến được với Pê-xcốp sau những năm tháng đọc sách nghiêm túc.

Thứ hai, tác phẩm tôn vinh tinh thần tự học kiên cường. Go-rơ-ki không được học hành chính quy, song chính cuộc sống cơ cực và những cuốn sách hay đã trở thành “trường đại học” thực sự của ông. Đây là thông điệp nhân văn sâu sắc, truyền cảm hứng cho những ai xuất thân nghèo khó nhưng nuôi dưỡng khát vọng vươn lên.

Thứ ba, tác phẩm khắc họa cuộc đấu tranh giữa phần “thú” và phần “người” trong mỗi con người. Go-rơ-ki nhìn thẳng vào bóng tối của môi trường sống ngột ngạt, bạo lực — “cuộc sống địa ngục ấy, sự nhạo báng không ngớt ấy của người đối với người” — nhưng không bi quan: ông tin rằng sách và ý chí có thể cứu rỗi phần “người” khỏi bị khuất phục bởi phần “thú”.

Thứ tư, tác phẩm chứa đựng cái nhìn tự phê phán trung thực và dũng cảm. Go-rơ-ki không lý tưởng hóa nhân vật — ông nhìn lại cậu bé Pê-xcốp ngày xưa bằng con mắt của người đã trưởng thành, thẳng thắn nhận ra những hạn hẹp nhận thức, những hành động bồng bột — tạo nên chiều sâu tâm lý hiếm thấy trong văn học tự thuật.

Giá trị nghệ thuật Tôi đã học tập như thế nào?

Nghệ thuật kể chuyện hai tầng lớp là đặc sắc nổi bật nhất. Ở phần đầu, tác giả hóa thân vào nhân vật cậu bé với điểm nhìn và giọng điệu ngây thơ, hóm hỉnh — người đọc như được sống lại tuổi thơ nghịch ngợm cùng Pê-xcốp. Ở phần sau, người kể chuyện giữ khoảng cách, tự phê phán và luận bình triết lý sâu sắc — hai tầng lớp này không phá vỡ mà còn bổ sung cho nhau, làm phong phú thêm tính chỉnh thể của tác phẩm.

Kết hợp đa dạng các phương thức biểu đạt: tự sự — trữ tình — nghị luận đan xen một cách nhuần nhuyễn. Phần sau tác phẩm sử dụng kết hợp độc thoại nội tâm và đối thoại, kể chuyện và biểu cảm luận bình — tạo nên nhịp văn vừa lôi cuốn vừa giàu sức thuyết phục.

Ngôn ngữ và giọng điệu đặc sắc: phần đầu mang giọng điềm tĩnh, vui vẻ, lạc quan; phần sau trở nên trang nghiêm, sâu lắng và giàu tính triết lý. Sự chuyển biến giọng điệu này tương ứng với chặng đường trưởng thành của nhân vật, tạo cảm giác chân thực và xúc động.

Xây dựng nhân vật tâm lý sắc nét: Go-rơ-ki không kể chuyện theo tuyến tính đơn giản mà chú trọng khắc họa nội tâm — những dằn vặt, băn khoăn, những khoảnh khắc giác ngộ của Pê-xcốp được tái hiện sinh động. Điều này khác biệt so với nhiều hồi ký văn học cùng thời thường thiên về mô tả sự kiện hơn tâm lý.

Những nhận định hay về Tôi đã học tập như thế nào? của M. Go-rơ-ki

Dưới đây là những nhận định tiêu biểu của các nhà nghiên cứu, nhà phê bình và chính tác giả về tác phẩm Tôi đã học tập như thế nào? và về M. Go-rơ-ki — những nhận định có giá trị cao để vận dụng trong bài thi và bài làm văn.

“Mỗi cuốn sách như là một bước đệm đưa Pê-xcốp rời xa phần con, đến gần với con người hơn, đến gần hơn với cuộc sống tốt đẹp và khát vọng sống mãnh liệt.” — Sách giáo viên Ngữ văn 11, bộ Chân trời sáng tạo

“Sáng tác của Go-rơ-ki thấm đẫm vẻ đẹp nhân văn hiếm có. Ông miêu tả và ca ngợi vẻ đẹp và sức mạnh của con người với tất cả niềm tin và lòng nhân ái bao la. Điều đó giúp các tác phẩm của ông luôn có sức sống lâu bền với độc giả.” — Nhận định trong chương trình Ngữ văn THPT Việt Nam

“Gorky là nhà văn đầu tiên và vĩ đại nhất thế giới đã dọn đường cho cách mạng vô sản. Không có một nhà văn nào có vai trò cao như thế.” — Rômanh Rôlăng, nhà văn lớn của Pháp

“Gorky hấp dẫn chúng ta bởi trái tim lớn và bằng chủ nghĩa yêu nước thực sự của mình.” — Boris Pasternak, nhà thơ Nga, người gọi Go-rơ-ki là “con người đại dương”

“Gorky không phải là một cây bút kinh điển như Fyodor Dostoevsky song là một đại diện của văn học thế giới.” — Armin Knigge, Giáo sư danh dự về ngữ văn Slavo, Đại học Kiev

“Gorki là tấm gương sáng đối với các nhà văn trẻ về lòng nhân đạo, đam mê đọc sách, nghị lực kiên cường và kiên trì tự học.” — Nhận định trong nghiên cứu văn học Nga tại Việt Nam

M. Go-rơ-ki — nhà văn vĩ đại người Nga (1868–1936) — đã để lại cho nhân loại tác phẩm Tôi đã học tập như thế nào? như một bài ca về sức mạnh của tự học và sách vở trong việc cứu rỗi phần “người” trước hoàn cảnh khắc nghiệt. Tác phẩm không chỉ là kiến thức trọng tâm trong chương trình Ngữ văn 11 Chân trời sáng tạo mà còn là thông điệp nhân văn vượt thời gian, tiếp thêm động lực cho những ai đang nuôi khát vọng tự học và vươn lên bằng tri thức.