Lợi bất cập hại là gì? ⚖️ Nghĩa Lợi bất cập hại
Lợi bất cập hại là gì? Lợi bất cập hại là thành ngữ Hán Việt, nghĩa là lợi ích thu được không bù đắp nổi tác hại gây ra, hay cái lợi nhỏ không đáng so với cái hại lớn. Đây là bài học sâu sắc nhắc nhở con người cân nhắc kỹ trước khi hành động. Cùng khám phá nguồn gốc, cách dùng và ví dụ thực tế của câu thành ngữ này ngay bên dưới!
Lợi bất cập hại nghĩa là gì?
Lợi bất cập hại là thành ngữ gốc Hán, trong đó “lợi” nghĩa là lợi ích, “bất cập” là không bằng, không đủ, “hại” là tác hại. Toàn bộ câu có nghĩa: cái lợi không bù được cái hại. Đây là thành ngữ thuộc thể loại tục ngữ răn dạy trong kho tàng văn học dân gian.
Trong cuộc sống hàng ngày: Câu này dùng để cảnh báo khi ai đó vì ham lợi nhỏ mà gây ra hậu quả lớn hơn. Ví dụ: mua hàng giá rẻ nhưng chất lượng kém, cuối cùng phải sửa chữa tốn kém hơn.
Trong công việc và kinh doanh: “Lợi bất cập hại” nhắc nhở về việc đánh giá rủi ro trước khi đưa ra quyết định. Đừng vì tiết kiệm chi phí nhỏ mà ảnh hưởng đến chất lượng tổng thể.
Trong giao tiếp: Người Việt thường dùng câu này để khuyên can người khác suy nghĩ thấu đáo, không nên “tham bát bỏ mâm”.
Nguồn gốc và xuất xứ của “Lợi bất cập hại”
Thành ngữ “lợi bất cập hại” có nguồn gốc từ tiếng Hán, được du nhập vào tiếng Việt qua quá trình giao lưu văn hóa Hán – Việt. Câu này xuất hiện nhiều trong các tác phẩm cổ điển Trung Hoa và được người Việt sử dụng rộng rãi.
Sử dụng “lợi bất cập hại” khi muốn cảnh báo về hậu quả của việc chạy theo lợi ích trước mắt mà bỏ qua tác hại lâu dài.
Cách sử dụng “Lợi bất cập hại” đúng chính tả
Dưới đây là hướng dẫn cách dùng thành ngữ “lợi bất cập hại” đúng trong văn nói và văn viết, kèm các ví dụ minh họa cụ thể.
Cách dùng “Lợi bất cập hại” trong văn nói và viết
Trong văn nói: Thường dùng để khuyên nhủ, cảnh báo trong giao tiếp hàng ngày. Ví dụ: “Đừng làm vậy, lợi bất cập hại đấy!”
Trong văn viết: Xuất hiện trong các bài nghị luận, báo chí, văn bản phân tích khi đánh giá được – mất của một vấn đề. Câu này mang tính trang trọng, thích hợp với văn phong nghiêm túc.
Các ví dụ, trường hợp và ngữ cảnh sử dụng “Lợi bất cập hại”
Dưới đây là một số ví dụ giúp bạn hiểu rõ cách dùng thành ngữ “lợi bất cập hại” trong các ngữ cảnh khác nhau:
Ví dụ 1: “Anh ấy bỏ học đi làm kiếm tiền, cuối cùng lợi bất cập hại vì không có bằng cấp.”
Phân tích: Lợi ích trước mắt (có tiền) không bù được thiệt hại lâu dài (thiếu học vấn, hạn chế cơ hội).
Ví dụ 2: “Dùng thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc, lợi bất cập hại cho sức khỏe.”
Phân tích: Giảm cân nhanh nhưng tổn hại sức khỏe nghiêm trọng hơn nhiều.
Ví dụ 3: “Công ty cắt giảm chi phí bảo trì máy móc, kết quả lợi bất cập hại khi phải thay cả dây chuyền.”
Phân tích: Tiết kiệm nhỏ dẫn đến tổn thất lớn về sau.
Ví dụ 4: “Nói dối để thoát tội nhất thời, nhưng lợi bất cập hại khi mất lòng tin của mọi người.”
Phân tích: Lợi ích tạm thời không đáng so với việc đánh mất uy tín.
Ví dụ 5: “Phá rừng lấy gỗ, lợi bất cập hại vì gây lũ lụt, sạt lở đất.”
Phân tích: Lợi nhuận kinh tế không bù được thiệt hại môi trường và thiên tai.
“Lợi bất cập hại”: Từ trái nghĩa và đồng nghĩa
Dưới đây là bảng tổng hợp các từ, cụm từ đồng nghĩa và trái nghĩa với “lợi bất cập hại”:
| Từ Đồng Nghĩa | Từ Trái Nghĩa |
|---|---|
| Tham bát bỏ mâm | Được nhiều hơn mất |
| Được vạ má đã sưng | Lợi cả đôi đường |
| Được không bằng mất | Nhất cử lưỡng tiện |
| Lợi ít hại nhiều | Một công đôi việc |
| Mất nhiều hơn được | Lợi nhuận xứng đáng |
| Thiệt hơn lợi | Đáng đồng tiền bát gạo |
Kết luận
Lợi bất cập hại là gì? Tóm lại, đây là thành ngữ Hán Việt nhắc nhở con người cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và tác hại trước khi hành động. Hiểu đúng “lợi bất cập hại” giúp bạn đưa ra quyết định sáng suốt hơn trong cuộc sống.
