Di tích Cố đô Huế được công nhận di sản văn hóa thế giới năm nào

Di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào ngày 11 tháng 12 năm 1993 — trở thành di sản thế giới đầu tiên của Việt Nam và là di sản thứ 410 trong danh mục toàn cầu của UNESCO. Đây là dấu mốc lịch sử khẳng định giá trị mang tầm nhân loại của quần thể kiến trúc cung đình độc đáo nhất Đông Nam Á.

Di tích Cố đô Huế được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào năm nào?

Ngày 11 tháng 12 năm 1993, tại phiên họp lần thứ 17 của Ủy ban Di sản Thế giới (UNESCO) tổ chức ở Cartagena, Colombia, Quần thể Di tích Cố đô Huế chính thức được ghi vào Danh mục Di sản Văn hóa Thế giới. Đây là di sản vật thể đầu tiên của Việt Nam được vinh danh ở cấp độ toàn cầu.

Quần thể này gồm những di tích lịch sử — văn hóa do triều Nguyễn xây dựng từ đầu thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX trên địa bàn kinh đô Huế xưa, hiện nay thuộc thành phố Huế và một số vùng phụ cận tỉnh Thừa Thiên Huế. Toàn bộ quần thể trải rộng trên hơn 7.000 ha, được Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế trực tiếp quản lý và bảo tồn.

Hành trình từ phế tích đến Di sản Văn hóa Thế giới

Năm 1885, sau khi kinh đô Huế thất thủ, nhiều công trình trong quần thể bắt đầu xuống cấp nghiêm trọng do thiếu nguồn lực trùng tu. Hai cuộc chiến tranh tiếp theo — đặc biệt là trận Mậu Thân 1968 — gây thiệt hại nặng nề cho nhiều hạng mục kiến trúc quan trọng, bao gồm điện Cần Chánh và điện Kiến Trung trong Tử Cấm Thành.

Bước ngoặt đến vào tháng 11 năm 1981, khi Tổng Giám đốc UNESCO lúc bấy giờ — Amadou Mahtar M’Bow — đến thăm Huế và ra lời kêu gọi quốc tế cứu vãn di sản. Từ thời điểm này, công tác bảo tồn và trùng tu mới bắt đầu đi vào quỹ đạo bài bản. Năm 1982, Công ty Quản lý Di tích và Danh thắng Huế được thành lập (sau đổi tên thành Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế vào năm 1992).

Năm 1992, bộ hồ sơ đề cử di sản vật thể Huế được hoàn thiện và chính thức đệ trình lên UNESCO. Chỉ một năm sau, vào ngày 11/12/1993, di sản được công nhận — kết thúc hành trình hơn 10 năm nỗ lực vận động quốc tế và trong nước.

Hai tiêu chí UNESCO dùng để công nhận Quần thể Di tích Cố đô Huế

Theo đánh giá của UNESCO tại phiên họp năm 1993, Quần thể Di tích Cố đô Huế đáp ứng đồng thời hai tiêu chí quan trọng trong Công ước Di sản Thế giới:

• Tiêu chí (iii) — Minh chứng nền văn minh đã mất: Huế được xem là bằng chứng nổi bật về quyền lực của một đế chế phong kiến Việt Nam đã mất, đặc biệt trong thời kỳ hưng thịnh nhất vào đầu thế kỷ XIX. Trong gần 400 năm (1558–1945), Huế lần lượt là thủ phủ của 9 đời chúa Nguyễn, kinh đô triều Tây Sơn, rồi kinh đô của cả nước dưới 13 triều vua Nguyễn.
• Tiêu chí (iv) — Điển hình kiến trúc kinh đô phương Đông: Quần thể được đánh giá là ví dụ nổi bật của một kinh đô phong kiến phương Đông — kết hợp hoàn hảo giữa tinh hoa kiến trúc Đông–Tây, đặt trong khung cảnh thiên nhiên hữu tình với sông Hương, núi Ngự Bình, cồn Giã Viên làm bố cảnh tự nhiên.

Ngoài hai tiêu chí nêu trên, UNESCO còn ghi nhận Quần thể Di tích Cố đô Huế “tiêu biểu cho những thành tựu nghệ thuật độc đáo, là những kiệt tác do bàn tay con người tạo dựng, có giá trị to lớn về mặt kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật kiến trúc” (Cục Di sản Văn hóa — Bộ VHTTDL).

16 điểm di tích tiêu biểu được UNESCO công nhận trong quần thể

Trong tổng thể quần thể, 16 hạng mục được UNESCO đặc biệt công nhận và bảo vệ. Các công trình được bố trí theo ba vòng thành lồng vào nhau trên trục Bắc–Nam, thể hiện tư tưởng phong thủy Á Đông và quyền uy hoàng gia:

Theo đánh giá của các chuyên gia kiến trúc quốc tế, hệ thống thành quách tại Cố đô Huế là “mẫu mực của sự kết hợp hài hòa giữa tinh hoa kiến trúc Đông và Tây”, với con đường Thần đạo xuyên suốt ba tòa thành là điểm nhấn quy hoạch độc đáo bậc nhất lịch sử đô thị Việt Nam (Cục Di sản Văn hóa, Bộ VHTTDL).

Thừa Thiên Huế — tỉnh duy nhất ở Đông Nam Á có 7 di sản UNESCO

Sau cột mốc 1993, Huế tiếp tục ghi danh thêm nhiều di sản quan trọng, khẳng định vị thế là vùng đất di sản mật độ cao nhất Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Dưới đây là toàn bộ di sản của Huế được UNESCO vinh danh:

Theo báo Tuổi Trẻ (2023), Thừa Thiên Huế là tỉnh duy nhất ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á sở hữu 7 di sản UNESCO, trong đó có 5 di sản riêng biệt của Huế. Con số này phản ánh chiều sâu và sự đa dạng chưa từng có của kho tàng di sản văn hóa cố đô.

Ý nghĩa của danh hiệu Di sản Văn hóa Thế giới đối với Cố đô Huế

Việc được UNESCO công nhận năm 1993 đã tạo ra bước ngoặt toàn diện cho Cố đô Huế — từ bảo tồn di tích đến phát triển kinh tế du lịch và khẳng định bản sắc văn hóa quốc gia. Danh hiệu này mở ra nguồn hỗ trợ tài chính và kỹ thuật quốc tế, giúp Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế triển khai các dự án trùng tu quy mô lớn liên tục trong 30 năm qua.

“Quần thể di tích Cố đô Huế trở thành một trong những khu di tích được bảo tồn hiệu quả nhất cả về mặt cấu trúc cũng như các hạng mục di sản phi vật thể. Cố đô Huế chính là một điển hình thành công tại Việt Nam và trong khu vực.” — Bà Miki Nozawa, đại diện UNESCO, phát biểu nhân kỷ niệm 30 năm vinh danh Di sản (2023)

Về mặt kinh tế, di sản UNESCO đã biến Huế thành điểm đến du lịch hàng đầu miền Trung. Trung bình mỗi năm, quần thể di tích đón hàng triệu lượt khách tham quan trong nước và quốc tế. Chính phủ Việt Nam cũng đã ban hành Nghị quyết 54-NQ/TW (ngày 10/12/2019) của Bộ Chính trị, định hướng xây dựng Thừa Thiên Huế thành đô thị di sản đặc sắc của cả nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Câu hỏi thường gặp về di tích cố đô Huế được công nhận là di sản văn hóa thế giới vào năm nào

Di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận ngày tháng năm nào cụ thể?

Ngày 11 tháng 12 năm 1993, tại phiên họp lần thứ 17 của Ủy ban Di sản Thế giới ở Cartagena, Colombia.

Quần thể Di tích Cố đô Huế là di sản thứ mấy của UNESCO?

Đây là di sản thứ 410 trong danh mục Di sản Thế giới của UNESCO, đồng thời là di sản đầu tiên của Việt Nam được công nhận.

Quần thể Di tích Cố đô Huế có bao nhiêu điểm được UNESCO công nhận?

Trong quần thể, có 16 hạng mục di tích được UNESCO chính thức công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới.

Nhã nhạc Cung đình Huế được công nhận năm nào?

Ngày 7 tháng 11 năm 2003, Nhã nhạc — Âm nhạc Cung đình Việt Nam được UNESCO ghi tên là Kiệt tác Di sản Phi vật thể, cũng là di sản phi vật thể đầu tiên của Việt Nam.

Ai đệ trình hồ sơ di sản Cố đô Huế lên UNESCO?

Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế phối hợp với Chính phủ Việt Nam hoàn thiện và đệ trình bộ hồ sơ vào năm 1992, được công nhận ngay năm sau.

Năm 1993, việc Quần thể Di tích Cố đô Huế được UNESCO ghi danh không chỉ là niềm tự hào của người dân xứ Huế mà còn đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam hiện diện trên bản đồ Di sản Thế giới. Ba mươi năm sau, Huế đã vươn lên thành tỉnh sở hữu nhiều di sản UNESCO nhất Đông Nam Á, với 7 danh hiệu trải đều từ di sản vật thể đến phi vật thể và tư liệu — minh chứng cho một kho báu văn hóa vẫn không ngừng được khám phá và tôn vinh.