Chuyện cơm hến là sáng tác của ai? Đáp án và kiến thức văn học

“Chuyện cơm hến” là sáng tác của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường — trích từ tập tùy bút “Huế – Di tích và con người” xuất bản năm 2001. Đây là một trong những tản văn đặc sắc nhất của ông về ẩm thực và văn hóa xứ Huế, hiện được đưa vào chương trình Ngữ văn lớp 7, bộ sách Kết nối tri thức.

“Chuyện cơm hến” là sáng tác của ai?

“Chuyện cơm hến” là sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường (1937–2023) — nhà văn, nhà tản văn xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại, nổi tiếng với những trang viết tài hoa về xứ Huế. Tác phẩm được trích trong tập “Huế – Di tích và con người” do Hoàng Phủ Ngọc Tường sáng tác, xuất bản năm 2001. Bài tản văn không chỉ đơn thuần giới thiệu món cơm hến — đặc sản dân dã của đất Cố đô — mà còn bày tỏ tình yêu tha thiết với Huế, đặt ra vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa ẩm thực truyền thống với lập luận đầy thuyết phục: “Một món ăn đặc sản cũng giống như một di tích văn hóa”.

Đôi nét về tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường

Để hiểu sâu “Chuyện cơm hến”, cần hiểu con người và tâm hồn của người viết:

• Tiểu sử: Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh năm 1937, quê gốc ở Quảng Trị, nhưng sống và làm việc phần lớn cuộc đời ở Huế — vùng đất đã ăn sâu vào tâm hồn và toàn bộ sự nghiệp sáng tác của ông. Cuối đời, dù theo con vào thành phố Hồ Chí Minh, ông vẫn chọn quay về nằm lại với núi Ngự sông Hương khi qua đời năm 2023.
• Thể loại sở trường: Bút ký, tản văn, tùy bút — những thể loại cho phép ông kết hợp tự do giữa tự sự, nghị luận và trữ tình.
• Phong cách nghệ thuật đặc trưng: Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và chất trữ tình; nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức phong phú về triết học, văn hóa, lịch sử, địa lý; lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm và tài hoa.
• Cảm hứng chủ đạo: Ngợi ca vẻ đẹp đất nước và con người khắp mọi miền Tổ quốc — đặc biệt là Huế với tất cả tình yêu gắn bó máu thịt.
• Các tác phẩm chính: Rất nhiều ánh lửa (1979); Ai đã đặt tên cho dòng sông? (1984) — kiệt tác bút ký nổi tiếng nhất; Huế – Di tích và con người (2001); Miền cỏ thơm (2007).

Tác phẩm “Chuyện cơm hến” — nội dung và ý nghĩa

Thoạt nhìn, “Chuyện cơm hến” có vẻ chỉ là bài giới thiệu về một món ăn. Nhưng dưới ngòi bút Hoàng Phủ Ngọc Tường, nó trở thành một tiểu luận văn hóa sâu sắc:

• Phần 1 — Món cơm hến, đặc sản xứ Huế: Tác giả dẫn dắt người đọc bằng cách kể về thói quen ăn uống đặc trưng của người Huế — ưa đủ vị mặn, nhạt, chua, cay, ngọt, bùi, đặc biệt thích cay và đắng hơn người vùng khác. Từ đó giới thiệu cơm hến — món ăn bình dân làm từ cơm nguội và hến, ăn lạnh (không ăn nóng như bún), với đủ 14-15 vị gia vị hòa quyện. Tác giả phát hiện ra vị thứ mười lăm — chính là lửa: bếp lửa nhỏ ấp ủ bền bỉ theo gánh hàng rong của chị bán cơm hến đi trong mưa suốt mùa đông Huế.
• Phần 2 — Món ăn đặc sản như di tích văn hóa: Đây là phần nghị luận cốt lõi. Hoàng Phủ Ngọc Tường khẳng định: “Trong vấn đề khẩu vị, tính bảo thủ là một yếu tố văn hóa hết sức quan trọng, để bảo toàn di sản”. Ông phản đối việc biến tấu cơm hến thành “bún hến” hay thay hến bằng nghêu (như ở Hà Nội, Sài Gòn), gọi đó là “phá phách”, chỉ tạo ra “những đồ giả”. Quan điểm này vượt ra khỏi phạm vi ẩm thực — đó là tiếng nói về bảo vệ bản sắc văn hóa địa phương.

Cơm hến — món ăn dân dã mang giá trị di sản

Hoàng Phủ Ngọc Tường đã nâng cơm hến từ bát ăn bình dân lên tầm một biểu tượng văn hóa:

• Nguyên liệu và cách ăn: Cơm nguội + hến xào nhỏ + bún tàu + rau sống (giá, bắp chuối, khế, rau thơm…) + gia vị phong phú (mắm ruốc, ớt tương, đậu phụng rang, bánh tráng nướng…). Điều đặc biệt: cơm hến ăn nguội, không ăn nóng — đây là cái “tính bảo thủ” mà tác giả cho là cần giữ gìn.
• Xuất thân bình dân: Món ăn xuất phát từ cơm nguội — thứ thường bị bỏ đi — qua bàn tay khéo léo người Huế trở thành đặc sản. Triết lý “đời chẳng có gì bỏ đi” ẩn chứa trong bát cơm hến.
• Hình ảnh chị bán hàng: Điểm nhấn cảm xúc nhất của tác phẩm là người phụ nữ Huế tỉ mẩn chuẩn bị từng bát cơm hến chỉ bán “năm trăm đồng bạc” nhưng giữ trọn hương vị truyền thống — hình ảnh vừa thực vừa tượng trưng cho ý thức giữ lửa văn hóa của người dân bản địa.

Giá trị nội dung và nghệ thuật của “Chuyện cơm hến”

Tác phẩm đặc sắc ở cả hai phương diện:

• Giá trị nội dung: Không chỉ giới thiệu món ăn mà bày tỏ tình yêu sâu nặng với Huế; đặt ra vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa ẩm thực trước làn sóng biến tấu, “hiện đại hóa”; khẳng định mỗi món ăn đặc sản là một di sản cần được bảo tồn nguyên vẹn.
• Giá trị nghệ thuật: Ngôn ngữ phong phú, đậm đà màu sắc văn hóa Huế với nhiều từ ngữ địa phương; lối văn như đang trò chuyện thân mật với bạn đọc; kết hợp tả thực và nghị luận một cách tự nhiên; hình ảnh sống động, giàu chất thơ — đặc biệt là hình ảnh “bếp lửa” cuối bài; cái tôi tác giả hiện diện rõ nét với sự sành ăn, tinh tế và đầy trách nhiệm với văn hóa.

“Chuyện cơm hến” trong chương trình Ngữ văn lớp 7

Tác phẩm được đưa vào sách giáo khoa Ngữ văn lớp 7, bộ Kết nối tri thức, Bài 5: “Màu sắc trăm miền”. Thông qua bài học, học sinh được tiếp cận với thể loại tản văn — thể loại kết hợp tự do giữa tự sự, miêu tả và nghị luận; đồng thời nhận thức được giá trị của việc giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương qua hình ảnh gần gũi, thân thuộc của bát cơm hến xứ Huế.

Câu hỏi thường gặp về “Chuyện cơm hến”

“Chuyện cơm hến” là sáng tác của ai?

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường (1937–2023).

Tác phẩm được trích từ tập sách nào?

Trích từ “Huế – Di tích và con người” của Hoàng Phủ Ngọc Tường, xuất bản năm 2001.

“Chuyện cơm hến” thuộc thể loại gì?

Tản văn / tùy bút — thể loại sở trường của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Thông điệp chính của tác phẩm là gì?

Khẳng định giá trị văn hóa của ẩm thực truyền thống: “Một món ăn đặc sản cũng giống như một di tích văn hóa” — cần bảo tồn nguyên vẹn, không tùy tiện biến tấu.

Tác phẩm có trong chương trình học nào?

Ngữ văn lớp 7, bộ sách Kết nối tri thức, Bài 5 — “Màu sắc trăm miền”.

Tóm lại, “Chuyện cơm hến” là sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường — nhà văn tài hoa gắn bó trọn đời với Huế. Qua bát cơm nguội trộn hến bình dị, ông đã nâng câu chuyện ẩm thực thành một tiểu luận văn hóa đầy tâm huyết về tình yêu quê hương và ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc — khiến người đọc không chỉ “thấy ngon” mà còn thêm trân trọng những di sản văn hóa bình dị đang hiện diện trong từng bữa ăn hàng ngày.