Chủ nghĩa đế quốc Pháp được mệnh danh là gì? Lịch sử 8 chuẩn

Chủ nghĩa đế quốc Pháp được mệnh danh là “chủ nghĩa đế quốc cho vay lãi”. Đây là nhận xét của Lê-nin, phản ánh đặc điểm nổi bật của nền kinh tế Pháp cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX: phần lớn tư bản được xuất khẩu dưới hình thức cho vay với lãi suất cao thay vì đầu tư mở rộng sản xuất trong nước.

Chủ nghĩa đế quốc Pháp được mệnh danh là gì?

Đáp án chính xác trong SGK Lịch sử 8 là “Chủ nghĩa đế quốc cho vay lãi” (còn gọi là chủ nghĩa đế quốc cho vay nặng lãi). Tên gọi này xuất phát từ nhận xét của Lê-nin về bản chất kinh tế của nước Pháp thời kỳ chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa.

Trong đề thi trắc nghiệm, câu hỏi thường có 4 phương án với hướng phân biệt rõ giữa các cường quốc đế quốc cuối thế kỷ XIX:

• Chủ nghĩa đế quốc thực dân — sai, đây là biệt danh của đế quốc Anh do hệ thống thuộc địa trải rộng khắp toàn cầu.
• Chủ nghĩa đế quốc ngân hàng — sai, không phải thuật ngữ được dùng chính thức trong SGK.
• Chủ nghĩa đế quốc cho vay lãi — ĐÚNG, là đáp án cần chọn.
• Chủ nghĩa đế quốc quân phiệt và hiếu chiến — sai, đây là biệt danh của đế quốc Đức.

Học sinh chỉ cần nhớ đặc trưng “xuất khẩu tư bản qua cho vay” là xác định ngay đáp án đúng.

Vì sao chủ nghĩa đế quốc Pháp được gọi là “cho vay lãi”?

Tên gọi này xuất phát từ thực tế kinh tế Pháp cuối thế kỷ XIX. Sau chiến tranh Pháp – Phổ (1870-1871), Pháp thua trận, phải bồi thường chiến tranh và mất vùng Alsace – Lorraine giàu tài nguyên. Công nghiệp Pháp tụt từ vị trí thứ hai thế giới (sau Anh) xuống thứ tư, sau Mỹ, Đức và Anh.

Trong bối cảnh đó, tư bản Pháp không tập trung mở rộng sản xuất mà chuyển hướng xuất khẩu vốn qua hình thức cho vay lãi suất cao. Từ năm 1880 đến 1914, tổng số vốn Pháp cho vay tăng từ 15 tỉ phrăng lên 60 tỉ phrăng. Riêng năm 1914, Pháp xuất khẩu 60 tỉ phrăng, trong đó:

“Chủ nghĩa đế quốc Pháp là chủ nghĩa đế quốc cho vay lãi” — nhận xét của V.I. Lê-nin, dẫn theo SGK Lịch sử 8.

• Hơn 1/2 cho nước Nga vay dưới dạng trái phiếu chính phủ.
• Phần còn lại cho Thổ Nhĩ Kỳ, các nước Cận Đông, Trung Âu và Mỹ Latinh vay.
• Chỉ khoảng 2-3 tỉ phrăng đưa vào đầu tư thuộc địa, tỷ lệ rất nhỏ so với tổng số vốn xuất khẩu.

Đặc điểm tập trung ngân hàng ở mức cao và ưu tiên cho vay nặng lãi đã tạo nên bản sắc riêng của chủ nghĩa đế quốc Pháp so với các cường quốc cùng thời.

So sánh biệt danh của các đế quốc lớn cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX

Mỗi đế quốc có một biệt danh phản ánh đặc điểm kinh tế – chính trị nổi trội. Bảng dưới đây giúp học sinh phân biệt nhanh để tránh nhầm lẫn khi làm bài trắc nghiệm.

Nhớ được bảng so sánh này, học sinh có thể xử lý hầu hết câu hỏi trắc nghiệm liên quan tới đặc điểm kinh tế các nước đế quốc cuối thế kỷ XIX.

Câu hỏi thường gặp về chủ nghĩa đế quốc Pháp

Ai là người đưa ra nhận xét “chủ nghĩa đế quốc cho vay lãi”?

V.I. Lê-nin là người đưa ra nhận xét này trong các tác phẩm phân tích chủ nghĩa đế quốc.

Pháp cho nước nào vay nhiều nhất trước năm 1914?

Nước Nga, chiếm hơn một nửa tổng số vốn cho vay của Pháp năm 1914.

Vì sao Pháp ít đầu tư vào thuộc địa mà thích cho vay?

Vì cho vay lãi suất cao mang lại lợi nhuận nhanh, an toàn hơn đầu tư công nghiệp tại thuộc địa.

Công nghiệp Pháp xếp thứ mấy thế giới cuối thế kỷ XIX?

Xếp thứ tư, sau Mỹ, Đức và Anh, do hậu quả chiến tranh Pháp – Phổ.

Tóm lại, khi gặp câu hỏi “chủ nghĩa đế quốc Pháp được mệnh danh là gì”, học sinh cần chọn ngay đáp án “chủ nghĩa đế quốc cho vay lãi”. Biệt danh này gắn liền với nhận xét của Lê-nin, phản ánh bản chất xuất khẩu tư bản qua hoạt động cho vay nặng lãi của Pháp cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX.