Ai là người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng? Đáp án khoa học

Ai là người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng? Đó là phi hành gia người Mỹ Neil Armstrong — chỉ huy trưởng sứ mệnh Apollo 11 của NASA. Vào lúc 10:56 tối ngày 20 tháng 7 năm 1969 (giờ miền Đông nước Mỹ), Neil Armstrong bước xuống khỏi mô-đun đổ bộ Eagle, trở thành con người đầu tiên trong lịch sử chạm chân lên bề mặt Mặt Trăng — sự kiện được hơn 600 triệu người theo dõi trực tiếp trên toàn thế giới.

Ai là người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng?

Neil Alden Armstrong (sinh ngày 5/8/1930 tại Wapakoneta, Ohio, Mỹ — mất ngày 25/8/2012) là người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng, trong khuôn khổ sứ mệnh Apollo 11 của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA). Ông bước xuống bề mặt Mặt Trăng tại vùng Biển Yên Bình (Sea of Tranquility) vào ngày 20/7/1969, ở tuổi 38. Khoảng 9 phút sau, đồng đội Buzz Aldrin tiếp bước ông xuống Mặt Trăng, trở thành người thứ hai. Tổng cộng trong lịch sử, chỉ có 12 người từng đặt chân lên Mặt Trăng — tất cả đều là người Mỹ và đều trong giai đoạn 1969–1972.

Sứ mệnh Apollo 11 — hành trình lịch sử ngày 20/7/1969

Phi hành đoàn Apollo 11 gồm những ai?

Tàu Apollo 11 được phóng lên từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy (bang Florida) vào ngày 16/7/1969, mang theo 3 phi hành gia người Mỹ. Mỗi người đảm nhận một vai trò riêng biệt trong sứ mệnh lịch sử này:

• Neil Armstrong — Chỉ huy trưởng, phi hành gia dân sự đầu tiên được giao sứ mệnh đặt chân lên Mặt Trăng, người trực tiếp điều khiển mô-đun đổ bộ Eagle hạ cánh.
• Buzz Aldrin — Phi công mô-đun đổ bộ, là người thứ hai bước xuống Mặt Trăng. Ông và Armstrong đã dành gần 3 giờ khám phá, thu thập mẫu vật và tiến hành thí nghiệm khoa học trên bề mặt Mặt Trăng.
• Michael Collins — Phi công mô-đun chỉ huy Columbia, ở lại trên quỹ đạo trong suốt thời gian Armstrong và Aldrin đổ bộ — người duy nhất trong phi hành đoàn không đặt chân lên Mặt Trăng.

Khoảnh khắc lịch sử: Neil Armstrong đặt bước chân đầu tiên

Ngày 20/7/1969, sau khi mô-đun Eagle hạ cánh thành công, Armstrong thông báo về Trái Đất bằng câu nói bình thản: “Đây là căn cứ Tranquility, Eagle đã hạ cánh.” Khoảng 6 giờ rưỡi sau đó, ông bước xuống thang mô-đun và chạm chân xuống bề mặt Mặt Trăng, nói lên câu nói trở thành biểu tượng của nhân loại:

“That’s one small step for (a) man, one giant leap for mankind.” — Tạm dịch: “Đây là bước đi nhỏ bé của một con người, nhưng là bước tiến vĩ đại của nhân loại.” — Neil Armstrong, ngày 20/7/1969, bề mặt Mặt Trăng, ghi nhận chính thức trong tài liệu lưu trữ của NASA.

Armstrong và Aldrin cắm lá cờ Mỹ lên bề mặt Mặt Trăng, thu thập 21,5 kg mẫu đất đá và để lại một tấm bảng khắc dòng chữ: “Nơi đây, những con người từ Trái đất lần đầu đặt chân lên Mặt Trăng. Chúng tôi tới đây vì hòa bình của toàn nhân loại.” Phi hành đoàn trở về Trái Đất an toàn vào ngày 24/7/1969 sau tổng hành trình 195 giờ bay.

Con đường trở thành người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng của Neil Armstrong

Neil Armstrong không ngẫu nhiên trở thành người đầu tiên. Trước khi gia nhập NASA vào năm 1962, ông là phi công thử nghiệm xuất sắc của Hải quân Mỹ — người đã từng lái hơn 200 loại máy bay khác nhau. Trong những lần bay thử nghiệm tại NASA, ông ít nhất 3 lần thoát khỏi tai nạn ngàn cân treo sợi tóc, mỗi lần đều nhờ vào sự bình tĩnh và phản xạ phi thường.

NASA chọn Armstrong làm chỉ huy sứ mệnh Apollo 11 và là người đầu tiên đặt chân xuống Mặt Trăng vì một lý do không ngờ: ông là phi hành gia dân sự duy nhất trong số các ứng viên chỉ huy tại thời điểm đó (sau khi đã rời Hải quân). Trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, NASA muốn hình ảnh người đầu tiên lên Mặt Trăng là một công dân bình thường — không phải quân nhân — để nhấn mạnh mục tiêu hòa bình.

Điều đáng chú ý là sau khi trở về Trái Đất, Armstrong sống một cuộc đời bình lặng và cực kỳ kín tiếng. Ông từ bỏ công việc tại NASA, dành nhiều năm giảng dạy kỹ thuật hàng không vũ trụ tại Đại học Cincinnati và hiếm khi xuất hiện trước công chúng. Nhà nghiên cứu lịch sử Douglas Brinkley của Đại học Rice nhận xét ông là “vị anh hùng đích thực trong thời đại mà con người sẵn sàng làm mọi thứ để trở nên nổi tiếng.”

Bối cảnh lịch sử: Cuộc đua vũ trụ Mỹ – Liên Xô đằng sau Apollo 11

Để hiểu tại sao sứ mệnh Apollo 11 có ý nghĩa lớn đến vậy, cần nhìn vào cuộc chạy đua vũ trụ khốc liệt giữa Mỹ và Liên Xô trong thập niên 1960. Liên Xô liên tục dẫn đầu: năm 1957, Sputnik 1 là vệ tinh nhân tạo đầu tiên của loài người; năm 1961, Yuri Gagarin trở thành người đầu tiên bay vào vũ trụ trên tàu Vostok 1. Những cột mốc này là những đòn giáng nặng nề vào uy tín của Mỹ trong Chiến tranh Lạnh.

Đáp lại, Tổng thống John F. Kennedy năm 1961 tuyên bố trước Quốc hội Mỹ mục tiêu: “Đưa một người lên Mặt Trăng và đưa trở về an toàn trước khi thập niên 1960 kết thúc.” Để thực hiện cam kết đó, NASA huy động hơn 400.000 người — bao gồm phi hành gia, kỹ sư, nhà khoa học, bác sĩ, nhà toán học và lập trình viên — làm việc cho chương trình Apollo trong suốt hơn 8 năm. Theo NASA, tổng chi phí chương trình Apollo ước tính khoảng 25,4 tỷ USD (tương đương hơn 150 tỷ USD theo giá trị ngày nay).

Danh sách 12 người từng đặt chân lên Mặt Trăng (1969–1972)

Tính đến nay, chỉ có 12 người trong lịch sử từng thực sự bước đi trên bề mặt Mặt Trăng — tất cả trong khuôn khổ 6 sứ mệnh thành công của chương trình Apollo từ tháng 7/1969 đến tháng 12/1972. Dưới đây là danh sách đầy đủ:

Tổng cộng 12 phi hành gia đã thu thập về Trái Đất 382 kg mẫu đất đá Mặt Trăng trong suốt 6 sứ mệnh Apollo — nguồn dữ liệu khoa học vô giá giúp loài người hiểu rõ hơn về lịch sử địa chất của Mặt Trăng và hệ Mặt Trời.

Những sự thật ít biết về sứ mệnh Apollo 11

Phía sau hình ảnh hào hùng của Armstrong bước xuống Mặt Trăng là hàng loạt chi tiết thú vị và không ngờ mà ít tài liệu phổ thông đề cập đến:

• Tổng thống Nixon chuẩn bị sẵn bài phát biểu “phòng khi thất bại”: Tổng thống Richard Nixon đã soạn sẵn một bài diễn văn dùng trong trường hợp Apollo 11 thất bại và Neil Armstrong cùng Buzz Aldrin bị kẹt lại mãi mãi trên Mặt Trăng — minh chứng rõ ràng nhất cho mức độ rủi ro của sứ mệnh.
• Armstrong gần như không có ảnh rõ mặt trên Mặt Trăng: Vì ông là người cầm máy ảnh chính, hầu hết ảnh trong sứ mệnh Apollo 11 là chụp Buzz Aldrin. Bức ảnh duy nhất của Armstrong trên Mặt Trăng chỉ thấy lưng ông cạnh mô-đun Eagle.
• Ba phi hành gia phải làm thủ tục hải quan khi về nước: Sau khi hạ cánh xuống Thái Bình Dương và được tàu sân bay USS Hornet vớt vào, hải quan Mỹ yêu cầu cả ba điền tờ khai nhập cảnh tại Honolulu — trong mục hàng hóa ghi “đất đá Mặt Trăng.”
• Câu nói nổi tiếng bị nhiễu sóng: Câu nói của Armstrong được truyền về Trái Đất trong tình trạng bị nhiễu sóng, khiến từ “a” bị mất đi — tạo ra tranh cãi kéo dài nhiều thập niên. Năm 2006, một lập trình viên Australia phân tích sóng âm và phát hiện chữ “a” tồn tại nhưng chỉ kéo dài 35 mili giây, quá nhanh để tai người nghe thấy.
• 400.000 người đứng sau bước chân đó: Theo NASA, chương trình Apollo huy động tổng cộng 400.000 nhân sự trên toàn nước Mỹ — từ kỹ sư, nhà khoa học, đến nhà toán học và lập trình viên — trong suốt hơn 8 năm chuẩn bị.

Sau Apollo — con người có quay lại Mặt Trăng không?

Kể từ sau chuyến đổ bộ cuối cùng của Apollo 17 vào tháng 12/1972, chưa có con người nào đặt chân lên Mặt Trăng thêm lần nào. Lý do chính là chi phí khổng lồ và sự cắt giảm ngân sách NASA sau khi Mỹ đã “giành chiến thắng” trong cuộc đua vũ trụ với Liên Xô.

Tuy nhiên, cuộc trở lại Mặt Trăng đang dần trở thành hiện thực. Chương trình Artemis của NASA — được khởi động từ năm 2017 — đặt mục tiêu đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng, bao gồm cả phi hành gia nữ đầu tiên trong lịch sử đi bộ trên Mặt Trăng. Theo thông báo từ NASA, các sứ mệnh Artemis đang được triển khai với mục tiêu thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên và xung quanh Mặt Trăng, làm bàn đạp cho hành trình chinh phục Sao Hỏa.

Câu hỏi thường gặp về ai là người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng

Neil Armstrong đặt chân lên Mặt Trăng vào năm nào và ngày nào?

Ngày 20 tháng 7 năm 1969, lúc 10:56 tối theo giờ miền Đông nước Mỹ, trong sứ mệnh Apollo 11 của NASA.

Người thứ hai đặt chân lên Mặt Trăng là ai?

Buzz Aldrin — phi công mô-đun đổ bộ Apollo 11, bước xuống Mặt Trăng sau Neil Armstrong khoảng 9 phút.

Tổng cộng có bao nhiêu người đã đặt chân lên Mặt Trăng?

Đúng 12 người, tất cả là phi hành gia Mỹ, trong 6 sứ mệnh Apollo từ 1969 đến 1972.

Người cuối cùng rời khỏi Mặt Trăng là ai?

Gene Cernan — chỉ huy Apollo 17, rời bề mặt Mặt Trăng ngày 14/12/1972. Tính đến nay, ông vẫn là người cuối cùng đi bộ trên Mặt Trăng.

Tại sao từ năm 1972 đến nay không ai lên Mặt Trăng nữa?

Chủ yếu do cắt giảm ngân sách NASA sau khi Mỹ thắng cuộc đua vũ trụ với Liên Xô; chương trình Artemis hiện đang chuẩn bị đưa người trở lại.

Câu nói nổi tiếng của Neil Armstrong trên Mặt Trăng là gì?

“That’s one small step for (a) man, one giant leap for mankind” — “Bước đi nhỏ của một người, bước tiến vĩ đại của nhân loại.”

Bước chân của Neil Armstrong ngày 20/7/1969 không chỉ là thành tựu của một cá nhân hay một quốc gia — đó là đỉnh điểm của hơn 400.000 con người làm việc trong nhiều năm, của hàng thế kỷ khoa học tích lũy, và của khát vọng vươn ra ngoài Trái Đất của cả loài người. Câu hỏi ai là người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng có một đáp án rõ ràng — Neil Armstrong — nhưng câu chuyện thực sự đằng sau đó là di sản của một thế hệ dám mơ và dám làm những điều tưởng chừng bất khả.